MBh, 12, 193
Select a line for its word-by-word analysis.
किम् उत्तरं तदा तौ स्म चक्रतुस्तेन भाषिते । (१।२)
kim uttaraṃ tadā tau sma cakratustena bhāṣite |
ब्राह्मणो वाथ वा राजा तन्मे ब्रूहि पितामह ॥ (१।३)
brāhmaṇo vātha vā rājā tanme brūhi pitāmaha ||
अथवा तौ गतौ तत्र यद् एतत् कीर्तितं त्वया । (२।१)
athavā tau gatau tatra yad etat kīrtitaṃ tvayā |
संवादो वा तयोः को ऽभूत् किं वा तौ तत्र चक्रतुः ॥ (२।२)
saṃvādo vā tayoḥ ko 'bhūt kiṃ vā tau tatra cakratuḥ ||
तथेत्येवं प्रतिश्रुत्य धर्मं सम्पूज्य चाभिभो । (३।२)
tathetyevaṃ pratiśrutya dharmaṃ sampūjya cābhibho |
यमं कालं च मृत्युं च स्वर्गं सम्पूज्य चार्हतः ॥ (३।३)
yamaṃ kālaṃ ca mṛtyuṃ ca svargaṃ sampūjya cārhataḥ ||
पूर्वं ये चापरे तत्र समेता ब्राह्मणर्षभाः । (४।१)
pūrvaṃ ye cāpare tatra sametā brāhmaṇarṣabhāḥ |
सर्वान् सम्पूज्य शिरसा राजानं सो ऽब्रवीद् वचः ॥ (४।२)
sarvān sampūjya śirasā rājānaṃ so 'bravīd vacaḥ ||
फलेनानेन संयुक्तो राजर्षे गच्छ पुण्यताम् । (५।१)
phalenānena saṃyukto rājarṣe gaccha puṇyatām |
श्रद्धा ते जपतो नित्यं भवितेति विशां पते ॥ (६।२)
śraddhā te japato nityaṃ bhaviteti viśāṃ pate ||
यद्येवम् अफला सिद्धिः श्रद्धा च जपितुं तव । (७।२)
yadyevam aphalā siddhiḥ śraddhā ca japituṃ tava |
गच्छ विप्र मया सार्धं जापकं फलम् आप्नुहि ॥ (७।३)
gaccha vipra mayā sārdhaṃ jāpakaṃ phalam āpnuhi ||
कृतः प्रयत्नः सुमहान् सर्वेषां संनिधाविह । (८।२)
kṛtaḥ prayatnaḥ sumahān sarveṣāṃ saṃnidhāviha |
सह तुल्यफलौ चावां गच्छावो यत्र नौ गतिः ॥ (८।३)
saha tulyaphalau cāvāṃ gacchāvo yatra nau gatiḥ ||
साध्या विश्वे ऽथ मरुतो ज्योतींषि सुमहान्ति च । (१०।१)
sādhyā viśve 'tha maruto jyotīṃṣi sumahānti ca |
नद्यः शैलाः समुद्राश्च तीर्थानि विविधानि च ॥ (१०।२)
nadyaḥ śailāḥ samudrāśca tīrthāni vividhāni ca ||
तपांसि संयोगविधिर् वेदाः स्तोभाः सरस्वती । (११।१)
tapāṃsi saṃyogavidhir vedāḥ stobhāḥ sarasvatī |
नारदः पर्वतश्चैव विश्वावसुर् हहा हुहूः ॥ (११।२)
nāradaḥ parvataścaiva viśvāvasur hahā huhūḥ ||
नागाः सिद्धाश्च मुनयो देवदेवः प्रजापतिः । (१२।२)
nāgāḥ siddhāśca munayo devadevaḥ prajāpatiḥ |
विष्णुः सहस्रशीर्षश्च देवो ऽचिन्त्यः समागमत् ॥ (१२।३)
viṣṇuḥ sahasraśīrṣaśca devo 'cintyaḥ samāgamat ||
अवाद्यन्तान्तरिक्षे च भेर्यस्तूर्याणि चाभिभो । (१३।१)
avādyantāntarikṣe ca bheryastūryāṇi cābhibho |
पुष्पवर्षाणि दिव्यानि तत्र तेषां महात्मनाम् । (१३।२)
puṣpavarṣāṇi divyāni tatra teṣāṃ mahātmanām |
ननृतुश्चाप्सरःसंघास्तत्र तत्र समन्ततः ॥ (१३।३)
nanṛtuścāpsaraḥsaṃghāstatra tatra samantataḥ ||
अथ स्वर्गस्तथा रूपी ब्राह्मणं वाक्यम् अब्रवीत् । (१४।१)
atha svargastathā rūpī brāhmaṇaṃ vākyam abravīt |
संसिद्धस्त्वं महाभाग त्वं च सिद्धस्तथा नृप ॥ (१४।२)
saṃsiddhastvaṃ mahābhāga tvaṃ ca siddhastathā nṛpa ||
अथ तौ सहितौ राजन्न् अन्योन्येन विधानतः । (१५।१)
atha tau sahitau rājann anyonyena vidhānataḥ |
एवं तान्मनसि स्थाप्य दधतुः प्राणयोर् मनः ॥ (१६।२)
evaṃ tānmanasi sthāpya dadhatuḥ prāṇayor manaḥ ||
उपस्थितकृतौ तत्र नासिकाग्रम् अधो भ्रुवौ । (१७।१)
upasthitakṛtau tatra nāsikāgram adho bhruvau |
कुङ्कुण्यां चैव मनसा शनैर् धारयतः स्म तौ ॥ (१७।२)
kuṅkuṇyāṃ caiva manasā śanair dhārayataḥ sma tau ||
निश्चेष्टाभ्यां शरीराभ्यां स्थिरदृष्टी समाहितौ । (१८।१)
niśceṣṭābhyāṃ śarīrābhyāṃ sthiradṛṣṭī samāhitau |
तालुदेशम् अथोद्दाल्य ब्राह्मणस्य महात्मनः । (१९।१)
tāludeśam athoddālya brāhmaṇasya mahātmanaḥ |
ज्योतिर्ज्वाला सुमहती जगाम त्रिदिवं तदा ॥ (१९।२)
jyotirjvālā sumahatī jagāma tridivaṃ tadā ||
हाहाकारस्ततो दिक्षु सर्वासु सुमहान् अभूत् । (२०।१)
hāhākārastato dikṣu sarvāsu sumahān abhūt |
तज्ज्योतिः स्तूयमानं स्म ब्रह्माणं प्राविशत् तदा ॥ (२०।२)
tajjyotiḥ stūyamānaṃ sma brahmāṇaṃ prāviśat tadā ||
ततः स्वागतम् इत्याह तत् तेजः स पितामहः । (२१।१)
tataḥ svāgatam ityāha tat tejaḥ sa pitāmahaḥ |
प्रादेशमात्रं पुरुषं प्रत्युद्गम्य विशां पते ॥ (२१।२)
prādeśamātraṃ puruṣaṃ pratyudgamya viśāṃ pate ||
भूयश्चैवापरं प्राह वचनं मधुरं स्म सः । (२२।१)
bhūyaścaivāparaṃ prāha vacanaṃ madhuraṃ sma saḥ |
योगस्य तावद् एतेभ्यः फलं प्रत्यक्षदर्शनम् । (२३।१)
yogasya tāvad etebhyaḥ phalaṃ pratyakṣadarśanam |
जापकानां विशिष्टं तु प्रत्युत्थानं समाधिकम् ॥ (२३।२)
jāpakānāṃ viśiṣṭaṃ tu pratyutthānaṃ samādhikam ||
उष्यतां मयि चेत्युक्त्वाचेतयत् स ततः पुनः । (२४।१)
uṣyatāṃ mayi cetyuktvācetayat sa tataḥ punaḥ |
अथास्य प्रविवेशास्यं ब्राह्मणो विगतज्वरः ॥ (२४।२)
athāsya praviveśāsyaṃ brāhmaṇo vigatajvaraḥ ||
यथैव द्विजशार्दूलस्तथैव प्राविशत् तदा ॥ (२५।२)
yathaiva dvijaśārdūlastathaiva prāviśat tadā ||
स्वयंभुवम् अथो देवा अभिवाद्य ततो ऽब्रुवन् । (२६।१)
svayaṃbhuvam atho devā abhivādya tato 'bruvan |
जापकार्थम् अयं यत्नस्तदर्थं वयम् आगताः ॥ (२६।२)
jāpakārtham ayaṃ yatnastadarthaṃ vayam āgatāḥ ||
योगजापकयोर् दृष्टं फलं सुमहद् अद्य वै । (२७।२)
yogajāpakayor dṛṣṭaṃ phalaṃ sumahad adya vai |
सर्वांल् लोकान् अतीत्यैतौ गच्छेतां यत्र वाञ्छितम् ॥ (२७।३)
sarvāṃl lokān atītyaitau gacchetāṃ yatra vāñchitam ||
महास्मृतिं पठेद् यस्तु तथैवानुस्मृतिं शुभाम् । (२८।२)
mahāsmṛtiṃ paṭhed yastu tathaivānusmṛtiṃ śubhām |
तावप्येतेन विधिना गच्छेतां मत्सलोकताम् ॥ (२८।३)
tāvapyetena vidhinā gacchetāṃ matsalokatām ||
यश्च योगे भवेद् भक्तः सो ऽपि नास्त्यत्र संशयः । (२९।१)
yaśca yoge bhaved bhaktaḥ so 'pi nāstyatra saṃśayaḥ |
गम्यतां साधयिष्यामि यथास्थानानि सिद्धये ॥ (२९।३)
gamyatāṃ sādhayiṣyāmi yathāsthānāni siddhaye ||
आमन्त्र्य तं ततो देवा ययुः स्वं स्वं निवेशनम् ॥ (३०।३)
āmantrya taṃ tato devā yayuḥ svaṃ svaṃ niveśanam ||
ते च सर्वे महात्मानो धर्मं सत्कृत्य तत्र वै । (३१।१)
te ca sarve mahātmāno dharmaṃ satkṛtya tatra vai |
पृष्ठतो ऽनुययू राजन् सर्वे सुप्रीतमानसाः ॥ (३१।२)
pṛṣṭhato 'nuyayū rājan sarve suprītamānasāḥ ||
एतत् फलं जापकानां गतिश्चैव प्रकीर्तिता । (३२।१)
etat phalaṃ jāpakānāṃ gatiścaiva prakīrtitā |
यथाश्रुतं महाराज किं भूयः श्रोतुम् इच्छसि ॥ (३२।२)
yathāśrutaṃ mahārāja kiṃ bhūyaḥ śrotum icchasi ||
Data courtesy of The Digital Corpus of Sanskrit.