महाभारतMahābhārata

MBh, 12, 193

1521 of 1995 · 75 verses

Select a line for its word-by-word analysis.

1.1१.१

युधिष्ठिर उवाच । (१।१)

yudhiṣṭhira uvāca

1.2१.२

किम् उत्तरं तदा तौ स्म चक्रतुस्तेन भाषिते । (१।२)

kim uttaraṃ tadā tau sma cakratustena bhāṣite |

1.3१.३

ब्राह्मणो वाथ वा राजा तन्मे ब्रूहि पितामह ॥ (१।३)

brāhmaṇo vātha vā rājā tanme brūhi pitāmaha ||

2.1२.१

अथवा तौ गतौ तत्र यद् एतत् कीर्तितं त्वया । (२।१)

athavā tau gatau tatra yad etat kīrtitaṃ tvayā |

2.2२.२

संवादो वा तयोः को ऽभूत् किं वा तौ तत्र चक्रतुः ॥ (२।२)

saṃvādo vā tayoḥ ko 'bhūt kiṃ vā tau tatra cakratuḥ ||

3.1३.१

भीष्म उवाच । (३।१)

bhīṣma uvāca

3.2३.२

तथेत्येवं प्रतिश्रुत्य धर्मं सम्पूज्य चाभिभो । (३।२)

tathetyevaṃ pratiśrutya dharmaṃ sampūjya cābhibho |

3.3३.३

यमं कालं च मृत्युं च स्वर्गं सम्पूज्य चार्हतः ॥ (३।३)

yamaṃ kālaṃ ca mṛtyuṃ ca svargaṃ sampūjya cārhataḥ ||

4.1४.१

पूर्वं ये चापरे तत्र समेता ब्राह्मणर्षभाः । (४।१)

pūrvaṃ ye cāpare tatra sametā brāhmaṇarṣabhāḥ |

4.2४.२

सर्वान् सम्पूज्य शिरसा राजानं सो ऽब्रवीद् वचः ॥ (४।२)

sarvān sampūjya śirasā rājānaṃ so 'bravīd vacaḥ ||

5.1५.१

फलेनानेन संयुक्तो राजर्षे गच्छ पुण्यताम् । (५।१)

phalenānena saṃyukto rājarṣe gaccha puṇyatām |

5.2५.२

भवता चाभ्यनुज्ञातो जपेयं भूय एव हि ॥ (५।२)

bhavatā cābhyanujñāto japeyaṃ bhūya eva hi ||

6.1६.१

वरश्च मम पूर्वं हि देव्या दत्तो महाबल । (६।१)

varaśca mama pūrvaṃ hi devyā datto mahābala |

6.2६.२

श्रद्धा ते जपतो नित्यं भवितेति विशां पते ॥ (६।२)

śraddhā te japato nityaṃ bhaviteti viśāṃ pate ||

7.1७.१

राजोवाच । (७।१)

rājovāca |

7.2७.२

यद्येवम् अफला सिद्धिः श्रद्धा च जपितुं तव । (७।२)

yadyevam aphalā siddhiḥ śraddhā ca japituṃ tava |

7.3७.३

गच्छ विप्र मया सार्धं जापकं फलम् आप्नुहि ॥ (७।३)

gaccha vipra mayā sārdhaṃ jāpakaṃ phalam āpnuhi ||

8.1८.१

ब्राह्मण उवाच । (८।१)

brāhmaṇa uvāca

8.2८.२

कृतः प्रयत्नः सुमहान् सर्वेषां संनिधाविह । (८।२)

kṛtaḥ prayatnaḥ sumahān sarveṣāṃ saṃnidhāviha |

8.3८.३

सह तुल्यफलौ चावां गच्छावो यत्र नौ गतिः ॥ (८।३)

saha tulyaphalau cāvāṃ gacchāvo yatra nau gatiḥ ||

9.1९.१

भीष्म उवाच । (९।१)

bhīṣma uvāca

9.2९.२

व्यवसायं तयोस्तत्र विदित्वा त्रिदशेश्वरः । (९।२)

vyavasāyaṃ tayostatra viditvā tridaśeśvaraḥ |

9.3९.३

सह देवैर् उपययौ लोकपालैस्तथैव च ॥ (९।३)

saha devair upayayau lokapālaistathaiva ca ||

10.1१०.१

साध्या विश्वे ऽथ मरुतो ज्योतींषि सुमहान्ति च । (१०।१)

sādhyā viśve 'tha maruto jyotīṃṣi sumahānti ca |

10.2१०.२

नद्यः शैलाः समुद्राश्च तीर्थानि विविधानि च ॥ (१०।२)

nadyaḥ śailāḥ samudrāśca tīrthāni vividhāni ca ||

11.1११.१

तपांसि संयोगविधिर् वेदाः स्तोभाः सरस्वती । (११।१)

tapāṃsi saṃyogavidhir vedāḥ stobhāḥ sarasvatī |

11.2११.२

नारदः पर्वतश्चैव विश्वावसुर् हहा हुहूः ॥ (११।२)

nāradaḥ parvataścaiva viśvāvasur hahā huhūḥ ||

12.1१२.१

गन्धर्वश्चित्रसेनश्च परिवारगणैर् युतः । (१२।१)

gandharvaścitrasenaśca parivāragaṇair yutaḥ |

12.2१२.२

नागाः सिद्धाश्च मुनयो देवदेवः प्रजापतिः । (१२।२)

nāgāḥ siddhāśca munayo devadevaḥ prajāpatiḥ |

12.3१२.३

विष्णुः सहस्रशीर्षश्च देवो ऽचिन्त्यः समागमत् ॥ (१२।३)

viṣṇuḥ sahasraśīrṣaśca devo 'cintyaḥ samāgamat ||

13.1१३.१

अवाद्यन्तान्तरिक्षे च भेर्यस्तूर्याणि चाभिभो । (१३।१)

avādyantāntarikṣe ca bheryastūryāṇi cābhibho |

13.2१३.२

पुष्पवर्षाणि दिव्यानि तत्र तेषां महात्मनाम् । (१३।२)

puṣpavarṣāṇi divyāni tatra teṣāṃ mahātmanām |

13.3१३.३

ननृतुश्चाप्सरःसंघास्तत्र तत्र समन्ततः ॥ (१३।३)

nanṛtuścāpsaraḥsaṃghāstatra tatra samantataḥ ||

14.1१४.१

अथ स्वर्गस्तथा रूपी ब्राह्मणं वाक्यम् अब्रवीत् । (१४।१)

atha svargastathā rūpī brāhmaṇaṃ vākyam abravīt |

14.2१४.२

संसिद्धस्त्वं महाभाग त्वं च सिद्धस्तथा नृप ॥ (१४।२)

saṃsiddhastvaṃ mahābhāga tvaṃ ca siddhastathā nṛpa ||

15.1१५.१

अथ तौ सहितौ राजन्न् अन्योन्येन विधानतः । (१५।१)

atha tau sahitau rājann anyonyena vidhānataḥ |

15.2१५.२

विषयप्रतिसंहारम् उभावेव प्रचक्रतुः ॥ (१५।२)

viṣayapratisaṃhāram ubhāveva pracakratuḥ ||

16.1१६.१

प्राणापानौ तथोदानं समानं व्यानम् एव च । (१६।१)

prāṇāpānau tathodānaṃ samānaṃ vyānam eva ca |

16.2१६.२

एवं तान्मनसि स्थाप्य दधतुः प्राणयोर् मनः ॥ (१६।२)

evaṃ tānmanasi sthāpya dadhatuḥ prāṇayor manaḥ ||

17.1१७.१

उपस्थितकृतौ तत्र नासिकाग्रम् अधो भ्रुवौ । (१७।१)

upasthitakṛtau tatra nāsikāgram adho bhruvau |

17.2१७.२

कुङ्कुण्यां चैव मनसा शनैर् धारयतः स्म तौ ॥ (१७।२)

kuṅkuṇyāṃ caiva manasā śanair dhārayataḥ sma tau ||

18.1१८.१

निश्चेष्टाभ्यां शरीराभ्यां स्थिरदृष्टी समाहितौ । (१८।१)

niśceṣṭābhyāṃ śarīrābhyāṃ sthiradṛṣṭī samāhitau |

18.2१८.२

जितासनौ तथाधाय मूर्धन्यात्मानम् एव च ॥ (१८।२)

jitāsanau tathādhāya mūrdhanyātmānam eva ca ||

19.1१९.१

तालुदेशम् अथोद्दाल्य ब्राह्मणस्य महात्मनः । (१९।१)

tāludeśam athoddālya brāhmaṇasya mahātmanaḥ |

19.2१९.२

ज्योतिर्ज्वाला सुमहती जगाम त्रिदिवं तदा ॥ (१९।२)

jyotirjvālā sumahatī jagāma tridivaṃ tadā ||

20.1२०.१

हाहाकारस्ततो दिक्षु सर्वासु सुमहान् अभूत् । (२०।१)

hāhākārastato dikṣu sarvāsu sumahān abhūt |

20.2२०.२

तज्ज्योतिः स्तूयमानं स्म ब्रह्माणं प्राविशत् तदा ॥ (२०।२)

tajjyotiḥ stūyamānaṃ sma brahmāṇaṃ prāviśat tadā ||

21.1२१.१

ततः स्वागतम् इत्याह तत् तेजः स पितामहः । (२१।१)

tataḥ svāgatam ityāha tat tejaḥ sa pitāmahaḥ |

21.2२१.२

प्रादेशमात्रं पुरुषं प्रत्युद्गम्य विशां पते ॥ (२१।२)

prādeśamātraṃ puruṣaṃ pratyudgamya viśāṃ pate ||

22.1२२.१

भूयश्चैवापरं प्राह वचनं मधुरं स्म सः । (२२।१)

bhūyaścaivāparaṃ prāha vacanaṃ madhuraṃ sma saḥ |

22.2२२.२

जापकैस्तुल्यफलता योगानां नात्र संशयः ॥ (२२।२)

jāpakaistulyaphalatā yogānāṃ nātra saṃśayaḥ ||

23.1२३.१

योगस्य तावद् एतेभ्यः फलं प्रत्यक्षदर्शनम् । (२३।१)

yogasya tāvad etebhyaḥ phalaṃ pratyakṣadarśanam |

23.2२३.२

जापकानां विशिष्टं तु प्रत्युत्थानं समाधिकम् ॥ (२३।२)

jāpakānāṃ viśiṣṭaṃ tu pratyutthānaṃ samādhikam ||

24.1२४.१

उष्यतां मयि चेत्युक्त्वाचेतयत् स ततः पुनः । (२४।१)

uṣyatāṃ mayi cetyuktvācetayat sa tataḥ punaḥ |

24.2२४.२

अथास्य प्रविवेशास्यं ब्राह्मणो विगतज्वरः ॥ (२४।२)

athāsya praviveśāsyaṃ brāhmaṇo vigatajvaraḥ ||

25.1२५.१

राजाप्येतेन विधिना भगवन्तं पितामहम् । (२५।१)

rājāpyetena vidhinā bhagavantaṃ pitāmaham |

25.2२५.२

यथैव द्विजशार्दूलस्तथैव प्राविशत् तदा ॥ (२५।२)

yathaiva dvijaśārdūlastathaiva prāviśat tadā ||

26.1२६.१

स्वयंभुवम् अथो देवा अभिवाद्य ततो ऽब्रुवन् । (२६।१)

svayaṃbhuvam atho devā abhivādya tato 'bruvan |

26.2२६.२

जापकार्थम् अयं यत्नस्तदर्थं वयम् आगताः ॥ (२६।२)

jāpakārtham ayaṃ yatnastadarthaṃ vayam āgatāḥ ||

27.1२७.१

कृतपूजाविमौ तुल्यं त्वया तुल्यफलाविमौ । (२७।१)

kṛtapūjāvimau tulyaṃ tvayā tulyaphalāvimau |

27.2२७.२

योगजापकयोर् दृष्टं फलं सुमहद् अद्य वै । (२७।२)

yogajāpakayor dṛṣṭaṃ phalaṃ sumahad adya vai |

27.3२७.३

सर्वांल् लोकान् अतीत्यैतौ गच्छेतां यत्र वाञ्छितम् ॥ (२७।३)

sarvāṃl lokān atītyaitau gacchetāṃ yatra vāñchitam ||

28.1२८.१

ब्रह्मोवाच । (२८।१)

brahmovāca |

28.2२८.२

महास्मृतिं पठेद् यस्तु तथैवानुस्मृतिं शुभाम् । (२८।२)

mahāsmṛtiṃ paṭhed yastu tathaivānusmṛtiṃ śubhām |

28.3२८.३

तावप्येतेन विधिना गच्छेतां मत्सलोकताम् ॥ (२८।३)

tāvapyetena vidhinā gacchetāṃ matsalokatām ||

29.1२९.१

यश्च योगे भवेद् भक्तः सो ऽपि नास्त्यत्र संशयः । (२९।१)

yaśca yoge bhaved bhaktaḥ so 'pi nāstyatra saṃśayaḥ |

29.2२९.२

विधिनानेन देहान्ते मम लोकान् अवाप्नुयात् । (२९।२)

vidhinānena dehānte mama lokān avāpnuyāt |

29.3२९.३

गम्यतां साधयिष्यामि यथास्थानानि सिद्धये ॥ (२९।३)

gamyatāṃ sādhayiṣyāmi yathāsthānāni siddhaye ||

30.1३०.१

भीष्म उवाच । (३०।१)

bhīṣma uvāca

30.2३०.२

इत्युक्त्वा स तदा देवस्तत्रैवान्तरधीयत । (३०।२)

ityuktvā sa tadā devastatraivāntaradhīyata |

30.3३०.३

आमन्त्र्य तं ततो देवा ययुः स्वं स्वं निवेशनम् ॥ (३०।३)

āmantrya taṃ tato devā yayuḥ svaṃ svaṃ niveśanam ||

31.1३१.१

ते च सर्वे महात्मानो धर्मं सत्कृत्य तत्र वै । (३१।१)

te ca sarve mahātmāno dharmaṃ satkṛtya tatra vai |

31.2३१.२

पृष्ठतो ऽनुययू राजन् सर्वे सुप्रीतमानसाः ॥ (३१।२)

pṛṣṭhato 'nuyayū rājan sarve suprītamānasāḥ ||

32.1३२.१

एतत् फलं जापकानां गतिश्चैव प्रकीर्तिता । (३२।१)

etat phalaṃ jāpakānāṃ gatiścaiva prakīrtitā |

32.2३२.२

यथाश्रुतं महाराज किं भूयः श्रोतुम् इच्छसि ॥ (३२।२)

yathāśrutaṃ mahārāja kiṃ bhūyaḥ śrotum icchasi ||

Data courtesy of The Digital Corpus of Sanskrit.

MBh, 12, 193

Word analysis

Select a line of the text

Each word appears with its dictionary form and grammar. Select a word to read its meanings in the DCS, Apte and Monier-Williams dictionaries.

j k next and previous line · ← → chapters

Analysis: Digital Corpus of Sanskrit