युधिष्ठिर उवाच । (१।१)

उक्तं भगवता जन्म रामादीनां पृथक् पृथक् । (१।२)

प्रस्थानकारणं ब्रह्मञ्श्रोतुम् इच्छामि कथ्यताम् ॥ (१।३)

कथं दाशरथी वीरौ भ्रातरौ रामलक्ष्मणौ । (२।१)

प्रस्थापितौ वनं ब्रह्म मैथिली च यशस्विनी ॥ (२।२)

मार्कण्डेय उवाच । (३।१)

जातपुत्रो दशरथः प्रीतिमान् अभवन् नृपः । (३।२)

क्रियारतिर् धर्मपरः सततं वृद्धसेविता ॥ (३।३)

क्रमेण चास्य ते पुत्रा व्यवर्धन्त महौजसः । (४।१)

वेदेषु सरहस्येषु धनुर्वेदे च पारगाः ॥ (४।२)

चरितब्रह्मचर्यास् ते कृतदाराश् च पार्थिव । (५।१)

यदा तदा दशरथः प्रीतिमान् अभवत् सुखी ॥ (५।२)

ज्येष्ठो रामो ऽभवत् तेषां रमयामास हि प्रजाः । (६।१)

मनोहरतया धीमान् पितुर् हृदयतोषणः ॥ (६।२)

ततः स राजा मतिमान् मत्वात्मानं वयोऽधिकम् । (७।१)

मन्त्रयामास सचिवैर् धर्मज्ञैश्च पुरोहितैः ॥ (७।२)

अभिषेकाय रामस्य यौवराज्येन भारत । (८।१)

प्राप्तकालं च ते सर्वे मेनिरे मन्त्रिसत्तमाः ॥ (८।२)

लोहिताक्षं महाबाहुं मत्तमातंगगामिनम् । (९।१)

दीर्घबाहुं महोरस्कं नीलकुञ्चितमूर्धजम् ॥ (९।२)

दीप्यमानं श्रिया वीरं शक्राद् अनवमं बले । (१०।१)

पारगं सर्वधर्माणां बृहस्पतिसमं मतौ ॥ (१०।२)

सर्वानुरक्तप्रकृतिं सर्वविद्याविशारदम् । (११।१)

जितेन्द्रियम् अमित्राणाम् अपि दृष्टिमनोहरम् ॥ (११।२)

नियन्तारम् असाधूनां गोप्तारं धर्मचारिणाम् । (१२।१)

धृतिमन्तम् अनाधृष्यं जेतारम् अपराजितम् ॥ (१२।२)

पुत्रं राजा दशरथः कौसल्यानन्दवर्धनम् । (१३।१)

संदृश्य परमां प्रीतिम् अगच्छत् कुरुनन्दन ॥ (१३।२)

चिन्तयंश् च महातेजा गुणान् रामस्य वीर्यवान् । (१४।१)

अभ्यभाषत भद्रं ते प्रीयमाणः पुरोहितम् ॥ (१४।२)

अद्य पुष्यो निशि ब्रह्मन् पुण्यं योगम् उपैष्यति । (१५।१)

सम्भाराः संभ्रियन्तां मे रामश् चोपनिमन्त्र्यताम् ॥ (१५।२)

इति तद् राजवचनं प्रतिश्रुत्याथ मन्थरा । (१६।१)

कैकेयीम् अभिगम्येदं काले वचनम् अब्रवीत् ॥ (१६।२)

अद्य कैकेयि दौर्भाग्यं राज्ञा ते ख्यापितं महत् । (१७।१)

आशीविषस् त्वां संक्रुद्धश्चण्डो दशति दुर्भगे ॥ (१७।२)

सुभगा खलु कौसल्या यस्याः पुत्रो ऽभिषेक्ष्यते । (१८।१)

कुतो हि तव सौभाग्यं यस्याः पुत्रो न राज्यभाक् ॥ (१८।२)

सा तद् वचनम् आज्ञाय सर्वाभरणभूषिता । (१९।१)

वेदीविलग्नमध्येव बिभ्रती रूपम् उत्तमम् ॥ (१९।२)

विविक्ते पतिम् आसाद्य हसन्तीव शुचिस्मिता । (२०।१)

प्रणयं व्यञ्जयन्तीव मधुरं वाक्यम् अब्रवीत् ॥ (२०।२)

सत्यप्रतिज्ञ यन्मे त्वं कामम् एकं निसृष्टवान् । (२१।१)

उपाकुरुष्व तद् राजंस्तस्मान् मुच्यस्व संकटात् ॥ (२१।२)

राजोवाच । (२२।१)

वरं ददानि ते हन्त तद् गृहाण यद् इच्छसि । (२२।२)

अवध्यो वध्यतां को ऽद्य वध्यः को ऽद्य विमुच्यताम् ॥ (२२।३)

धनं ददानि कस्याद्य ह्रियतां कस्य वा पुनः । (२३।१)

ब्राह्मणस्वाद् इहान्यत्र यत् किंचिद् वित्तम् अस्ति मे ॥ (२३।२)

मार्कण्डेय उवाच । (२४।१)

सा तद् वचनम् आज्ञाय परिगृह्य नराधिपम् । (२४।२)

आत्मनो बलम् आज्ञाय तत एनम् उवाच ह ॥ (२४।३)

आभिषेचनिकं यत् ते रामार्थम् उपकल्पितम् । (२५।१)

भरतस् तद् अवाप्नोतु वनं गच्छतु राघवः ॥ (२५।२)

स तद् राजा वचः श्रुत्वा विप्रियं दारुणोदयम् । (२६।१)

दुःखार्तो भरतश्रेष्ठ न किंचिद् व्याजहार ह ॥ (२६।२)

ततस् तथोक्तं पितरं रामो विज्ञाय वीर्यवान् । (२७।१)

वनं प्रतस्थे धर्मात्मा राजा सत्यो भवत्विति ॥ (२७।२)

तम् अन्वगच्छल्लक्ष्मीवान् धनुष्मांल्लक्ष्मणस् तदा । (२८।१)

सीता च भार्या भद्रं ते वैदेही जनकात्मजा ॥ (२८।२)

ततो वनं गते रामे राजा दशरथस् तदा । (२९।१)

समयुज्यत देहस्य कालपर्यायधर्मणा ॥ (२९।२)

रामं तु गतम् आज्ञाय राजानं च तथागतम् । (३०।१)

आनाय्य भरतं देवी कैकेयी वाक्यम् अब्रवीत् ॥ (३०।२)

गतो दशरथः स्वर्गं वनस्थौ रामलक्ष्मणौ । (३१।१)

गृहाण राज्यं विपुलं क्षेमं निहतकण्टकम् ॥ (३१।२)

ताम् उवाच स धर्मात्मा नृशंसं बत ते कृतम् । (३२।१)

पतिं हत्वा कुलं चेदम् उत्साद्य धनलुब्धया ॥ (३२।२)

अयशः पातयित्वा मे मूर्ध्नि त्वं कुलपांसने । (३३।१)

सकामा भव मे मातर् इत्युक्त्वा प्ररुरोद ह ॥ (३३।२)

स चारित्रं विशोध्याथ सर्वप्रकृतिसंनिधौ । (३४।१)

अन्वयाद् भ्रातरं रामं विनिवर्तनलालसः ॥ (३४।२)

कौसल्यां च सुमित्रां च कैकेयीं च सुदुःखितः । (३५।१)

अग्रे प्रस्थाप्य यानैः स शत्रुघ्नसहितो ययौ ॥ (३५।२)

वसिष्ठवामदेवाभ्यां विप्रैश्चान्यैः सहस्रशः । (३६।१)

पौरजानपदैः सार्धं रामानयनकाङ्क्षया ॥ (३६।२)

ददर्श चित्रकूटस्थं स रामं सहलक्ष्मणम् । (३७।१)

तापसानाम् अलंकारं धारयन्तं धनुर्धरम् ॥ (३७।२)

विसर्जितः स रामेण पितुर् वचनकारिणा । (३८।१)

नन्दिग्रामे ऽकरोद् राज्यं पुरस्कृत्यास्य पादुके ॥ (३८।२)

रामस्तु पुनर् आशङ्क्य पौरजानपदागमम् । (३९।१)

प्रविवेश महारण्यं शरभङ्गाश्रमं प्रति ॥ (३९।२)

सत्कृत्य शरभङ्गं स दण्डकारण्यम् आश्रितः । (४०।१)

नदीं गोदावरीं रम्याम् आश्रित्य न्यवसत् तदा ॥ (४०।२)

वसतस् तस्य रामस्य ततः शूर्पणखाकृतम् । (४१।१)

खरेणासीन् महद् वैरं जनस्थाननिवासिना ॥ (४१।२)

रक्षार्थं तापसानां च राघवो धर्मवत्सलः । (४२।१)

चतुर्दश सहस्राणि जघान भुवि रक्षसाम् ॥ (४२।२)

दूषणं च खरं चैव निहत्य सुमहाबलौ । (४३।१)

चक्रे क्षेमं पुनर् धीमान् धर्मारण्यं स राघवः ॥ (४३।२)

हतेषु तेषु रक्षःसु ततः शूर्पणखा पुनः । (४४।१)

ययौ निकृत्तनासोष्ठी लङ्कां भ्रातुर् निवेशनम् ॥ (४४।२)

ततो रावणम् अभ्येत्य राक्षसी दुःखमूर्छिता । (४५।१)

पपात पादयोर् भ्रातुः संशुष्करुधिरानना ॥ (४५।२)

तां तथा विकृतां दृष्ट्वा रावणः क्रोधमूर्छितः । (४६।१)

उत्पपातासनात् क्रुद्धो दन्तैर् दन्तान् उपस्पृशन् ॥ (४६।२)

स्वान् अमात्यान् विसृज्याथ विविक्ते ताम् उवाच सः । (४७।१)

केनास्येवं कृता भद्रे माम् अचिन्त्यावमन्य च ॥ (४७।२)

कः शूलं तीक्ष्णम् आसाद्य सर्वगात्रैर् निषेवते । (४८।१)

कः शिरस्यग्निम् आदाय विश्वस्तः स्वपते सुखम् ॥ (४८।२)

आशीविषं घोरतरं पादेन स्पृशतीह कः । (४९।१)

सिंहं केसरिणं कश् च दंष्ट्रासु स्पृश्य तिष्ठति ॥ (४९।२)

इत्येवं ब्रुवतस् तस्य स्रोतोभ्यस् तेजसो ऽर्चिषः । (५०।१)

निश्चेरुर् दह्यतो रात्रौ वृक्षस्येव स्वरन्ध्रतः ॥ (५०।२)

तस्य तत् सर्वम् आचख्यौ भगिनी रामविक्रमम् । (५१।१)

खरदूषणसंयुक्तं राक्षसानां पराभवम् ॥ (५१।२)

स निश्चित्य ततः कृत्यं स्वसारम् उपसान्त्व्य च । (५२।१)

ऊर्ध्वम् आचक्रमे राजा विधाय नगरे विधिम् ॥ (५२।२)

त्रिकूटं समतिक्रम्य कालपर्वतम् एव च । (५३।१)

ददर्श मकरावासं गम्भीरोदं महोदधिम् ॥ (५३।२)

तम् अतीत्याथ गोकर्णम् अभ्यगच्छद् दशाननः । (५४।१)

दयितं स्थानम् अव्यग्रं शूलपाणेर्महात्मनः ॥ (५४।२)

तत्राभ्यगच्छन् मारीचं पूर्वामात्यं दशाननः । (५५।१)

पुरा रामभयाद् एव तापस्यं समुपाश्रितम् ॥ (५५।२)