महाभारतMahābhārata

MBh, 8, 21

1171 of 1995 · 87 verses

Select a line for its word-by-word analysis.

1.1१.१

संजय उवाच । (१।१)

saṃjaya uvāca

1.2१.२

ततः कर्णं पुरस्कृत्य त्वदीया युद्धदुर्मदाः । (१।२)

tataḥ karṇaṃ puraskṛtya tvadīyā yuddhadurmadāḥ |

1.3१.३

पुनर् आवृत्य संग्रामं चक्रुर् देवासुरोपमम् ॥ (१।३)

punar āvṛtya saṃgrāmaṃ cakrur devāsuropamam ||

2.1२.१

द्विरदरथनराश्वशङ्खशब्दैः परिहृषिता विविधैश् च शस्त्रपातैः । (२।१)

dviradarathanarāśvaśaṅkhaśabdaiḥ parihṛṣitā vividhaiś ca śastrapātaiḥ |

2.2२.२

द्विरदरथपदातिसार्थवाहाः परिपतिताभिमुखाः प्रजह्रिरे ते ॥ (२।२)

dviradarathapadātisārthavāhāḥ paripatitābhimukhāḥ prajahrire te ||

3.1३.१

शरपरशुवरासिपट्टिशैर् इषुभिर् अनेकविधैश् च सादिताः । (३।१)

śaraparaśuvarāsipaṭṭiśair iṣubhir anekavidhaiś ca sāditāḥ |

3.2३.२

द्विरदरथहया महाहवे वरपुरुषैः पुरुषाश् च वाहनैः ॥ (३।२)

dviradarathahayā mahāhave varapuruṣaiḥ puruṣāś ca vāhanaiḥ ||

4.1४.१

कमलदिनकरेन्दुसंनिभैः सितदशनैः सुमुखाक्षिनासिकैः । (४।१)

kamaladinakarendusaṃnibhaiḥ sitadaśanaiḥ sumukhākṣināsikaiḥ |

4.2४.२

रुचिरमुकुटकुण्डलैर् मही पुरुषशिरोभिर् अवस्तृता बभौ ॥ (४।२)

ruciramukuṭakuṇḍalair mahī puruṣaśirobhir avastṛtā babhau ||

5.1५.१

परिघमुसलशक्तितोमरैर् नखरभुशुण्डिगदाशतैर् द्रुताः । (५।१)

parighamusalaśaktitomarair nakharabhuśuṇḍigadāśatair drutāḥ |

5.2५.२

द्विरदनरहयाः सहस्रशो रुधिरनदीप्रवहास् तदाभवन् ॥ (५।२)

dviradanarahayāḥ sahasraśo rudhiranadīpravahās tadābhavan ||

6.1६.१

प्रहतनररथाश्वकुञ्जरं प्रतिभयदर्शनम् उल्बणं तदा । (६।१)

prahatanararathāśvakuñjaraṃ pratibhayadarśanam ulbaṇaṃ tadā |

6.2६.२

तद् अहितनिहतं बभौ बलं पितृपतिराष्ट्रम् इव प्रजाक्षये ॥ (६।२)

tad ahitanihataṃ babhau balaṃ pitṛpatirāṣṭram iva prajākṣaye ||

7.1७.१

अथ तव नरदेव सैनिकास् तव च सुताः सुरसूनुसंनिभाः । (७।१)

atha tava naradeva sainikās tava ca sutāḥ surasūnusaṃnibhāḥ |

7.2७.२

अमितबलपुरःसरा रणे कुरुवृषभाः शिनिपुत्रम् अभ्ययुः ॥ (७।२)

amitabalapuraḥsarā raṇe kuruvṛṣabhāḥ śiniputram abhyayuḥ ||

8.1८.१

तद् अतिरुचिरभीमम् आबभौ पुरुषवराश्वरथद्विपाकुलम् । (८।१)

tad atirucirabhīmam ābabhau puruṣavarāśvarathadvipākulam |

8.2८.२

लवणजलसमुद्धतस्वनं बलम् अमरासुरसैन्यसंनिभम् ॥ (८।२)

lavaṇajalasamuddhatasvanaṃ balam amarāsurasainyasaṃnibham ||

9.1९.१

सुरपतिसमविक्रमस् ततस् त्रिदशवरावरजोपमं युधि । (९।१)

surapatisamavikramas tatas tridaśavarāvarajopamaṃ yudhi |

9.2९.२

दिनकरकिरणप्रभैः पृषत्कै रवितनयो ऽभ्यहनच्छिनिप्रवीरम् ॥ (९।२)

dinakarakiraṇaprabhaiḥ pṛṣatkai ravitanayo 'bhyahanacchinipravīram ||

10.1१०.१

तम् अपि सरथवाजिसारथिं शिनिवृषभो विविधैः शरैस् त्वरन् । (१०।१)

tam api sarathavājisārathiṃ śinivṛṣabho vividhaiḥ śarais tvaran |

10.2१०.२

भुजगविषसमप्रभै रणे पुरुषवरं समवास्तृणोत् तदा ॥ (१०।२)

bhujagaviṣasamaprabhai raṇe puruṣavaraṃ samavāstṛṇot tadā ||

11.1११.१

शिनिवृषभशरप्रपीडितं तव सुहृदो वसुषेणम् अभ्ययुः । (११।१)

śinivṛṣabhaśaraprapīḍitaṃ tava suhṛdo vasuṣeṇam abhyayuḥ |

11.2११.२

त्वरितम् अतिरथा रथर्षभं द्विरदरथाश्वपदातिभिः सह ॥ (११।२)

tvaritam atirathā ratharṣabhaṃ dviradarathāśvapadātibhiḥ saha ||

12.1१२.१

तम् उदधिनिभम् आद्रवद् बली त्वरिततरैः समभिद्रुतं परैः । (१२।१)

tam udadhinibham ādravad balī tvaritataraiḥ samabhidrutaṃ paraiḥ |

12.2१२.२

द्रुपदसुतसखस् तदाकरोत् पुरुषरथाश्वगजक्षयं महत् ॥ (१२।२)

drupadasutasakhas tadākarot puruṣarathāśvagajakṣayaṃ mahat ||

13.1१३.१

अथ पुरुषवरौ कृताह्निकौ भवम् अभिपूज्य यथाविधि प्रभुम् । (१३।१)

atha puruṣavarau kṛtāhnikau bhavam abhipūjya yathāvidhi prabhum |

13.2१३.२

अरिवधकृतनिश्चयौ द्रुतं तव बलम् अर्जुनकेशवौ सृतौ ॥ (१३।२)

arivadhakṛtaniścayau drutaṃ tava balam arjunakeśavau sṛtau ||

14.1१४.१

जलदनिनदनिस्वनं रथं पवनविधूतपताककेतनम् । (१४।१)

jaladaninadanisvanaṃ rathaṃ pavanavidhūtapatākaketanam |

14.2१४.२

सितहयम् उपयान्तम् अन्तिकं हृतमनसो ददृशुस् तदारयः ॥ (१४।२)

sitahayam upayāntam antikaṃ hṛtamanaso dadṛśus tadārayaḥ ||

15.1१५.१

अथ विस्फार्य गाण्डीवं रणे नृत्यन्न् इवार्जुनः । (१५।१)

atha visphārya gāṇḍīvaṃ raṇe nṛtyann ivārjunaḥ |

15.2१५.२

शरसंबाधम् अकरोत् खं दिशः प्रदिशस् तथा ॥ (१५।२)

śarasaṃbādham akarot khaṃ diśaḥ pradiśas tathā ||

16.1१६.१

रथान् विमानप्रतिमान् सज्जयन्त्रायुधध्वजान् । (१६।१)

rathān vimānapratimān sajjayantrāyudhadhvajān |

16.2१६.२

ससारथींस् तदा बाणैर् अभ्राणीवानिलो ऽवधीत् ॥ (१६।२)

sasārathīṃs tadā bāṇair abhrāṇīvānilo 'vadhīt ||

17.1१७.१

गजान् गजप्रयन्तॄंश् च वैजयन्त्यायुधध्वजान् । (१७।१)

gajān gajaprayantṝṃś ca vaijayantyāyudhadhvajān |

17.2१७.२

सादिनो ऽश्वांश् च पत्तींश् च शरैर् निन्ये यमक्षयम् ॥ (१७।२)

sādino 'śvāṃś ca pattīṃś ca śarair ninye yamakṣayam ||

18.1१८.१

तम् अन्तकम् इव क्रुद्धम् अनिवार्यं महारथम् । (१८।१)

tam antakam iva kruddham anivāryaṃ mahāratham |

18.2१८.२

दुर्योधनो ऽभ्ययाद् एको निघ्नन् बाणैः पृथग्विधैः ॥ (१८।२)

duryodhano 'bhyayād eko nighnan bāṇaiḥ pṛthagvidhaiḥ ||

19.1१९.१

तस्यार्जुनो धनुः सूतं केतुम् अश्वांश् च सायकैः । (१९।१)

tasyārjuno dhanuḥ sūtaṃ ketum aśvāṃś ca sāyakaiḥ |

19.2१९.२

हत्वा सप्तभिर् एकैकं छत्रं चिछेद पत्रिणा ॥ (१९।२)

hatvā saptabhir ekaikaṃ chatraṃ cicheda patriṇā ||

20.1२०.१

नवमं च समासाद्य व्यसृजत् प्रतिघातिनम् । (२०।१)

navamaṃ ca samāsādya vyasṛjat pratighātinam |

20.2२०.२

दुर्योधनायेषुवरं तं द्रौणिः सप्तधाच्छिनत् ॥ (२०।२)

duryodhanāyeṣuvaraṃ taṃ drauṇiḥ saptadhācchinat ||

21.1२१.१

ततो द्रौणेर् धनुश् छित्त्वा हत्वा चाश्ववराञ् शरैः । (२१।१)

tato drauṇer dhanuś chittvā hatvā cāśvavarāñ śaraiḥ |

21.2२१.२

कृपस्यापि तथात्युग्रं धनुश् चिछेद पाण्डवः ॥ (२१।२)

kṛpasyāpi tathātyugraṃ dhanuś cicheda pāṇḍavaḥ ||

22.1२२.१

हार्दिक्यस्य धनुश् छित्त्वा ध्वजं चाश्वं तथावधीत् । (२२।१)

hārdikyasya dhanuś chittvā dhvajaṃ cāśvaṃ tathāvadhīt |

22.2२२.२

दुःशासनस्येषुवरं छित्त्वा राधेयम् अभ्ययात् ॥ (२२।२)

duḥśāsanasyeṣuvaraṃ chittvā rādheyam abhyayāt ||

23.1२३.१

अथ सात्यकिम् उत्सृज्य त्वरन् कर्णो ऽर्जुनं त्रिभिः । (२३।१)

atha sātyakim utsṛjya tvaran karṇo 'rjunaṃ tribhiḥ |

23.2२३.२

विद्ध्वा विव्याध विंशत्या कृष्णं पार्थं पुनस् त्रिभिः ॥ (२३।२)

viddhvā vivyādha viṃśatyā kṛṣṇaṃ pārthaṃ punas tribhiḥ ||

24.1२४.१

अथ सात्यकिर् आगत्य कर्णं विद्ध्वा शितैः शरैः । (२४।१)

atha sātyakir āgatya karṇaṃ viddhvā śitaiḥ śaraiḥ |

24.2२४.२

नवत्या नवभिश् चोग्रैः शतेन पुनर् आर्दयत् ॥ (२४।२)

navatyā navabhiś cograiḥ śatena punar ārdayat ||

25.1२५.१

ततः प्रवीराः पाण्डूनां सर्वे कर्णम् अपीडयन् । (२५।१)

tataḥ pravīrāḥ pāṇḍūnāṃ sarve karṇam apīḍayan |

25.2२५.२

युधामन्युः शिखण्डी च द्रौपदेयाः प्रभद्रकाः ॥ (२५।२)

yudhāmanyuḥ śikhaṇḍī ca draupadeyāḥ prabhadrakāḥ ||

26.1२६.१

उत्तमौजा युयुत्सुश् च यमौ पार्षत एव च । (२६।१)

uttamaujā yuyutsuś ca yamau pārṣata eva ca |

26.2२६.२

चेदिकारूषमत्स्यानां केकयानां च यद् बलम् । (२६।२)

cedikārūṣamatsyānāṃ kekayānāṃ ca yad balam |

26.3२६.३

चेकितानश् च बलवान् धर्मराजश् च सुव्रतः ॥ (२६।३)

cekitānaś ca balavān dharmarājaś ca suvrataḥ ||

27.1२७.१

एते रथाश्वद्विरदैः पत्तिभिश् चोग्रविक्रमैः । (२७।१)

ete rathāśvadviradaiḥ pattibhiś cogravikramaiḥ |

27.2२७.२

परिवार्य रणे कर्णं नानाशस्त्रैर् अवाकिरन् । (२७।२)

parivārya raṇe karṇaṃ nānāśastrair avākiran |

27.3२७.३

भाषन्तो वाग्भिर् उग्राभिः सर्वे कर्णवधे वृताः ॥ (२७।३)

bhāṣanto vāgbhir ugrābhiḥ sarve karṇavadhe vṛtāḥ ||

28.1२८.१

तां शस्त्रवृष्टिं बहुधा छित्त्वा कर्णः शितैः शरैः । (२८।१)

tāṃ śastravṛṣṭiṃ bahudhā chittvā karṇaḥ śitaiḥ śaraiḥ |

28.2२८.२

अपोवाह स्म तान् सर्वान् द्रुमान् भङ्क्त्वेव मारुतः ॥ (२८।२)

apovāha sma tān sarvān drumān bhaṅktveva mārutaḥ ||

29.1२९.१

रथिनः समहामात्रान् गजान् अश्वान् ससादिनः । (२९।१)

rathinaḥ samahāmātrān gajān aśvān sasādinaḥ |

29.2२९.२

शरव्रातांश् च संक्रुद्धो निघ्नन् कर्णो व्यदृश्यत ॥ (२९।२)

śaravrātāṃś ca saṃkruddho nighnan karṇo vyadṛśyata ||

30.1३०.१

तद् वध्यमानं पाण्डूनां बलं कर्णास्त्रतेजसा । (३०।१)

tad vadhyamānaṃ pāṇḍūnāṃ balaṃ karṇāstratejasā |

30.2३०.२

विशस्त्रक्षतदेहं च प्राय आसीत् पराङ्मुखम् ॥ (३०।२)

viśastrakṣatadehaṃ ca prāya āsīt parāṅmukham ||

31.1३१.१

अथ कर्णास्त्रम् अस्त्रेण प्रतिहत्यार्जुनः स्वयम् । (३१।१)

atha karṇāstram astreṇa pratihatyārjunaḥ svayam |

31.2३१.२

दिशः खं चैव भूमिं च प्रावृणोच्छरवृष्टिभिः ॥ (३१।२)

diśaḥ khaṃ caiva bhūmiṃ ca prāvṛṇoccharavṛṣṭibhiḥ ||

32.1३२.१

मुसलानीव निष्पेतुः परिघा इव चेषवः । (३२।१)

musalānīva niṣpetuḥ parighā iva ceṣavaḥ |

32.2३२.२

शतघ्न्य इव चाप्य् अन्ये वज्राण्य् उग्राणि वापरे ॥ (३२।२)

śataghnya iva cāpy anye vajrāṇy ugrāṇi vāpare ||

33.1३३.१

तैर् वध्यमानं तत् सैन्यं सपत्त्यश्वरथद्विपम् । (३३।१)

tair vadhyamānaṃ tat sainyaṃ sapattyaśvarathadvipam |

33.2३३.२

निमीलिताक्षम् अत्यर्थम् उदभ्राम्यत् समन्ततः ॥ (३३।२)

nimīlitākṣam atyartham udabhrāmyat samantataḥ ||

34.1३४.१

निष्कैवल्यं तदा युद्धं प्रापुर् अश्वनरद्विपाः । (३४।१)

niṣkaivalyaṃ tadā yuddhaṃ prāpur aśvanaradvipāḥ |

34.2३४.२

वध्यमानाः शरैर् अन्ये तदा भीताः प्रदुद्रुवुः ॥ (३४।२)

vadhyamānāḥ śarair anye tadā bhītāḥ pradudruvuḥ ||

35.1३५.१

एवं तेषां तदा युद्धे संसक्तानां जयैषिणाम् । (३५।१)

evaṃ teṣāṃ tadā yuddhe saṃsaktānāṃ jayaiṣiṇām |

35.2३५.२

गिरिम् अस्तं समासाद्य प्रत्यपद्यत भानुमान् ॥ (३५।२)

girim astaṃ samāsādya pratyapadyata bhānumān ||

36.1३६.१

तमसा च महाराज रजसा च विशेषतः । (३६।१)

tamasā ca mahārāja rajasā ca viśeṣataḥ |

36.2३६.२

न किंचित् प्रत्यपश्याम शुभं वा यदि वाशुभम् ॥ (३६।२)

na kiṃcit pratyapaśyāma śubhaṃ vā yadi vāśubham ||

37.1३७.१

ते त्रसन्तो महेष्वासा रात्रियुद्धस्य भारत । (३७।१)

te trasanto maheṣvāsā rātriyuddhasya bhārata |

37.2३७.२

अपयानं ततश् चक्रुः सहिताः सर्ववाजिभिः ॥ (३७।२)

apayānaṃ tataś cakruḥ sahitāḥ sarvavājibhiḥ ||

38.1३८.१

कौरवेषु च यातेषु तदा राजन् दिनक्षये । (३८।१)

kauraveṣu ca yāteṣu tadā rājan dinakṣaye |

38.2३८.२

जयं सुमनसः प्राप्य पार्थाः स्वशिबिरं ययुः ॥ (३८।२)

jayaṃ sumanasaḥ prāpya pārthāḥ svaśibiraṃ yayuḥ ||

39.1३९.१

वादित्रशब्दैर् विविधैः सिंहनादैश् च नर्तितैः । (३९।१)

vāditraśabdair vividhaiḥ siṃhanādaiś ca nartitaiḥ |

39.2३९.२

परान् अवहसन्तश् च स्तुवन्तश् चाच्युतार्जुनौ ॥ (३९।२)

parān avahasantaś ca stuvantaś cācyutārjunau ||

40.1४०.१

कृते ऽवहारे तैर् वीरैः सैनिकाः सर्व एव ते । (४०।१)

kṛte 'vahāre tair vīraiḥ sainikāḥ sarva eva te |

40.2४०.२

आशिषः पाण्डवेयेषु प्रायुज्यन्त नरेश्वराः ॥ (४०।२)

āśiṣaḥ pāṇḍaveyeṣu prāyujyanta nareśvarāḥ ||

41.1४१.१

ततः कृते ऽवहारे च प्रहृष्टाः कुरुपाण्डवाः । (४१।१)

tataḥ kṛte 'vahāre ca prahṛṣṭāḥ kurupāṇḍavāḥ |

41.2४१.२

निशायां शिबिरं गत्वा न्यविशन्त नरेश्वराः ॥ (४१।२)

niśāyāṃ śibiraṃ gatvā nyaviśanta nareśvarāḥ ||

42.1४२.१

यक्षरक्षःपिशाचाश् च श्वापदानि च संघशः । (४२।१)

yakṣarakṣaḥpiśācāś ca śvāpadāni ca saṃghaśaḥ |

42.2४२.२

जग्मुर् आयोधनं घोरं रुद्रस्यानर्तनोपमम् ॥ (४२।२)

jagmur āyodhanaṃ ghoraṃ rudrasyānartanopamam ||

Data courtesy of The Digital Corpus of Sanskrit.

MBh, 8, 21

Word analysis

Select a line of the text

Each word appears with its dictionary form and grammar. Select a word to read its meanings in the DCS, Apte and Monier-Williams dictionaries.

j k next and previous line · ← → chapters

Analysis: Digital Corpus of Sanskrit