जनमेजय उवाच । (१।१)

सरस्वत्याः प्रभावो ऽयम् उक्तस्ते द्विजसत्तम । (१।२)

कुमारस्याभिषेकं तु ब्रह्मन् व्याख्यातुम् अर्हसि ॥ (१।३)

यस्मिन् काले च देशे च यथा च वदतां वर । (२।१)

यैश्चाभिषिक्तो भगवान् विधिना येन च प्रभुः ॥ (२।२)

स्कन्दो यथा च दैत्यानाम् अकरोत् कदनं महत् । (३।१)

तथा मे सर्वम् आचक्ष्व परं कौतूहलं हि मे ॥ (३।२)

वैशंपायन उवाच । (४।१)

कुरुवंशस्य सदृशम् इदं कौतूहलं तव । (४।२)

हर्षम् उत्पादयत्येतद् वचो मे जनमेजय ॥ (४।३)

हन्त ते कथयिष्यामि शृण्वानस्य जनाधिप । (५।१)

अभिषेकं कुमारस्य प्रभावं च महात्मनः ॥ (५।२)

तेजो माहेश्वरं स्कन्नम् अग्नौ प्रपतितं पुरा । (६।१)

तत् सर्वभक्षो भगवान्नाशकद् दग्धुम् अक्षयम् ॥ (६।२)

तेनासीदति तेजस्वी दीप्तिमान् हव्यवाहनः । (७।१)

न चैव धारयामास गर्भं तेजोमयं तदा ॥ (७।२)

स गङ्गाम् अभिसंगम्य नियोगाद् ब्रह्मणः प्रभुः । (८।१)

गर्भम् आहितवान् दिव्यं भास्करोपमतेजसम् ॥ (८।२)

अथ गङ्गापि तं गर्भम् असहन्ती विधारणे । (९।१)

उत्ससर्ज गिरौ रम्ये हिमवत्यमरार्चिते ॥ (९।२)

स तत्र ववृधे लोकान् आवृत्य ज्वलनात्मजः । (१०।१)

ददृशुर् ज्वलनाकारं तं गर्भम् अथ कृत्तिकाः ॥ (१०।२)

शरस्तम्बे महात्मानम् अनलात्मजम् ईश्वरम् । (११।१)

ममायम् इति ताः सर्वाः पुत्रार्थिन्यो ऽभिचक्रमुः ॥ (११।२)

तासां विदित्वा भावं तं मातॄणां भगवान् प्रभुः । (१२।१)

प्रस्नुतानां पयः षड्भिर् वदनैर् अपिबत् तदा ॥ (१२।२)

तं प्रभावं समालक्ष्य तस्य बालस्य कृत्तिकाः । (१३।१)

परं विस्मयम् आपन्ना देव्यो दिव्यवपुर्धराः ॥ (१३।२)

यत्रोत्सृष्टः स भगवान् गङ्गया गिरिमूर्धनि । (१४।१)

स शैलः काञ्चनः सर्वः संबभौ कुरुसत्तम ॥ (१४।२)

वर्धता चैव गर्भेण पृथिवी तेन रञ्जिता । (१५।१)

अतश्च सर्वे संवृत्ता गिरयः काञ्चनाकराः ॥ (१५।२)

कुमारश्च महावीर्यः कार्त्तिकेय इति स्मृतः । (१६।१)

गाङ्गेयः पूर्वम् अभवन्महायोगबलान्वितः ॥ (१६।२)

स देवस्तपसा चैव वीर्येण च समन्वितः । (१७।१)

ववृधे ऽतीव राजेन्द्र चन्द्रवत् प्रियदर्शनः ॥ (१७।२)

स तस्मिन् काञ्चने दिव्ये शरस्तम्बे श्रिया वृतः । (१८।१)

स्तूयमानस्तदा शेते गन्धर्वैर् मुनिभिस्तथा ॥ (१८।२)

तथैनम् अन्वनृत्यन्त देवकन्याः सहस्रशः । (१९।१)

दिव्यवादित्रनृत्तज्ञाः स्तुवन्त्यश्चारुदर्शनाः ॥ (१९।२)

अन्वास्ते च नदी देवं गङ्गा वै सरितां वरा । (२०।१)

दधार पृथिवी चैनं बिभ्रती रूपम् उत्तमम् ॥ (२०।२)

जातकर्मादिकास्तस्य क्रियाश्चक्रे बृहस्पतिः । (२१।१)

वेदश्चैनं चतुर्मूर्तिर् उपतस्थे कृताञ्जलिः ॥ (२१।२)

धनुर्वेदश्चतुष्पादः शस्त्रग्रामः ससंग्रहः । (२२।१)

तत्रैनं समुपातिष्ठत् साक्षाद् वाणी च केवला ॥ (२२।२)

स ददर्श महावीर्यं देवदेवम् उमापतिम् । (२३।१)

शैलपुत्र्या सहासीनं भूतसंघशतैर् वृतम् ॥ (२३।२)

निकाया भूतसंघानां परमाद्भुतदर्शनाः । (२४।१)

विकृता विकृताकारा विकृताभरणध्वजाः ॥ (२४।२)

व्याघ्रसिंहर्क्षवदना बिडालमकराननाः । (२५।१)

वृषदंशमुखाश्चान्ये गजोष्ट्रवदनास्तथा ॥ (२५।२)

उलूकवदनाः केचिद् गृध्रगोमायुदर्शनाः । (२६।१)

क्रौञ्चपारावतनिभैर् वदनै राङ्कवैर् अपि ॥ (२६।२)

श्वाविच्छल्यकगोधानां खरैडकगवां तथा । (२७।१)

सदृशानि वपूंष्यन्ये तत्र तत्र व्यधारयन् ॥ (२७।२)

केचिच्छैलाम्बुदप्रख्याश् चक्रालातगदायुधाः । (२८।१)

केचिद् अञ्जनपुञ्जाभाः केचिच्छ्वेताचलप्रभाः ॥ (२८।२)

सप्तमातृगणाश्चैव समाजग्मुर् विशां पते । (२९।१)

साध्या विश्वे ऽथ मरुतो वसवः पितरस्तथा ॥ (२९।२)

रुद्रादित्यास्तथा सिद्धा भुजगा दानवाः खगाः । (३०।१)

ब्रह्मा स्वयंभूर् भगवान् सपुत्रः सह विष्णुना ॥ (३०।२)

शक्रस्तथाभ्ययाद् द्रष्टुं कुमारवरम् अच्युतम् । (३१।१)

नारदप्रमुखाश्चापि देवगन्धर्वसत्तमाः ॥ (३१।२)

देवर्षयश्च सिद्धाश्च बृहस्पतिपुरोगमाः । (३२।१)

ऋभवो नाम वरदा देवानाम् अपि देवताः । (३२।२)

ते ऽपि तत्र समाजग्मुर् यामा धामाश्च सर्वशः ॥ (३२।३)

स तु बालो ऽपि भगवान्महायोगबलान्वितः । (३३।१)

अभ्याजगाम देवेशं शूलहस्तं पिनाकिनम् ॥ (३३।२)

तम् आव्रजन्तम् आलक्ष्य शिवस्यासीन्मनोगतम् । (३४।१)

युगपच्छैलपुत्र्याश्च गङ्गायाः पावकस्य च ॥ (३४।२)

किं नु पूर्वम् अयं बालो गौरवाद् अभ्युपैष्यति । (३५।१)

अपि माम् इति सर्वेषां तेषाम् आसीन्मनोगतम् ॥ (३५।२)

तेषाम् एतम् अभिप्रायं चतुर्णाम् उपलक्ष्य सः । (३६।१)

युगपद् योगम् आस्थाय ससर्ज विविधास्तनूः ॥ (३६।२)

ततो ऽभवच्चतुर्मूर्तिः क्षणेन भगवान् प्रभुः । (३७।१)

स्कन्दः शाखो विशाखश्च नैगमेषश्च पृष्ठतः ॥ (३७।२)

एवं स कृत्वा ह्यात्मानं चतुर्धा भगवान् प्रभुः । (३८।१)

यतो रुद्रस्ततः स्कन्दो जगामाद्भुतदर्शनः ॥ (३८।२)

विशाखस्तु ययौ येन देवी गिरिवरात्मजा । (३९।१)

शाखो ययौ च भगवान् वायुमूर्तिर् विभावसुम् । (३९।२)

नैगमेषो ऽगमद् गङ्गां कुमारः पावकप्रभः ॥ (३९।३)

सर्वे भास्वरदेहास्ते चत्वारः समरूपिणः । (४०।१)

तान् समभ्ययुर् अव्यग्रास्तद् अद्भुतम् इवाभवत् ॥ (४०।२)

हाहाकारो महान् आसीद् देवदानवरक्षसाम् । (४१।१)

तद् दृष्ट्वा महद् आश्चर्यम् अद्भुतं रोमहर्षणम् ॥ (४१।२)

ततो रुद्रश्च देवी च पावकश्च पितामहम् । (४२।१)

गङ्गया सहिताः सर्वे प्रणिपेतुर् जगत्पतिम् ॥ (४२।२)

प्रणिपत्य ततस्ते तु विधिवद् राजपुंगव । (४३।१)

इदम् ऊचुर् वचो राजन् कार्त्तिकेयप्रियेप्सया ॥ (४३।२)

अस्य बालस्य भगवन्न् आधिपत्यं यथेप्सितम् । (४४।१)

अस्मत्प्रियार्थं देवेश सदृशं दातुम् अर्हसि ॥ (४४।२)

ततः स भगवान् धीमान् सर्वलोकपितामहः । (४५।१)

मनसा चिन्तयामास किम् अयं लभताम् इति ॥ (४५।२)

ऐश्वर्याणि हि सर्वाणि देवगन्धर्वरक्षसाम् । (४६।१)

भूतयक्षविहंगानां पन्नगानां च सर्वशः ॥ (४६।२)

पूर्वम् एवादिदेशासौ निकायेषु महात्मनाम् । (४७।१)

समर्थं च तम् ऐश्वर्ये महामतिर् अमन्यत ॥ (४७।२)

ततो मुहूर्तं स ध्यात्वा देवानां श्रेयसि स्थितः । (४८।१)

सेनापत्यं ददौ तस्मै सर्वभूतेषु भारत ॥ (४८।२)

सर्वदेवनिकायानां ये राजानः परिश्रुताः । (४९।१)

तान् सर्वान् व्यादिदेशास्मै सर्वभूतपितामहः ॥ (४९।२)

ततः कुमारम् आदाय देवा ब्रह्मपुरोगमाः । (५०।१)

अभिषेकार्थम् आजग्मुः शैलेन्द्रं सहितास्ततः ॥ (५०।२)

पुण्यां हैमवतीं देवीं सरिच्छ्रेष्ठां सरस्वतीम् । (५१।१)

समन्तपञ्चके या वै त्रिषु लोकेषु विश्रुता ॥ (५१।२)

तत्र तीरे सरस्वत्याः पुण्ये सर्वगुणान्विते । (५२।१)

निषेदुर् देवगन्धर्वाः सर्वे सम्पूर्णमानसाः ॥ (५२।२)