MBh, 5, 24
Select a line for its word-by-word analysis.
यथार्हसे पाण्डव तत् तथैव कुरून् कुरुश्रेष्ठ जनं च पृच्छसि । (१।२)
yathārhase pāṇḍava tat tathaiva kurūn kuruśreṣṭha janaṃ ca pṛcchasi |
अनामयास्तात मनस्विनस्ते कुरुश्रेष्ठान् पृच्छसि पार्थ यांस्त्वम् ॥ (१।३)
anāmayāstāta manasvinaste kuruśreṣṭhān pṛcchasi pārtha yāṃstvam ||
सन्त्येव वृद्धाः साधवो धार्तराष्ट्रे सन्त्येव पापाः पाण्डव तस्य विद्धि । (२।१)
santyeva vṛddhāḥ sādhavo dhārtarāṣṭre santyeva pāpāḥ pāṇḍava tasya viddhi |
दद्याद् रिपोश्चापि हि धार्तराष्ट्रः कुतो दायांल्लोपयेद् ब्राह्मणानाम् ॥ (२।२)
dadyād ripoścāpi hi dhārtarāṣṭraḥ kuto dāyāṃllopayed brāhmaṇānām ||
यद् युष्माकं वर्तते ऽसौ न धर्म्यम् अद्रुग्धेषु द्रुग्धवत् तन्न साधु । (३।१)
yad yuṣmākaṃ vartate 'sau na dharmyam adrugdheṣu drugdhavat tanna sādhu |
मित्रध्रुक् स्याद् धृतराष्ट्रः सपुत्रो युष्मान् द्विषन् साधुवृत्तान् असाधुः ॥ (३।२)
mitradhruk syād dhṛtarāṣṭraḥ saputro yuṣmān dviṣan sādhuvṛttān asādhuḥ ||
न चानुजानाति भृशं च तप्यते शोचत्यन्तः स्थविरो ऽजातशत्रो । (४।१)
na cānujānāti bhṛśaṃ ca tapyate śocatyantaḥ sthaviro 'jātaśatro |
शृणोति हि ब्राह्मणानां समेत्य मित्रद्रोहः पातकेभ्यो गरीयान् ॥ (४।२)
śṛṇoti hi brāhmaṇānāṃ sametya mitradrohaḥ pātakebhyo garīyān ||
स्मरन्ति तुभ्यं नरदेव संगमे युद्धे च जिष्णोश्च युधां प्रणेतुः । (५।१)
smaranti tubhyaṃ naradeva saṃgame yuddhe ca jiṣṇośca yudhāṃ praṇetuḥ |
समुत्कृष्टे दुन्दुभिशङ्खशब्दे गदापाणिं भीमसेनं स्मरन्ति ॥ (५।२)
samutkṛṣṭe dundubhiśaṅkhaśabde gadāpāṇiṃ bhīmasenaṃ smaranti ||
माद्रीसुतौ चापि रणाजिमध्ये सर्वा दिशः संपतन्तौ स्मरन्ति । (६।१)
mādrīsutau cāpi raṇājimadhye sarvā diśaḥ saṃpatantau smaranti |
सेनां वर्षन्तौ शरवर्षैर् अजस्रं महारथौ समरे दुष्प्रकम्प्यौ ॥ (६।२)
senāṃ varṣantau śaravarṣair ajasraṃ mahārathau samare duṣprakampyau ||
न त्वेव मन्ये पुरुषस्य राजन्न् अनागतं ज्ञायते यद् भविष्यम् । (७।१)
na tveva manye puruṣasya rājann anāgataṃ jñāyate yad bhaviṣyam |
त्वं चेद् इमं सर्वधर्मोपपन्नः प्राप्तः क्लेशं पाण्डव कृच्छ्ररूपम् ॥ (७।२)
tvaṃ ced imaṃ sarvadharmopapannaḥ prāptaḥ kleśaṃ pāṇḍava kṛcchrarūpam ||
त्वम् एवैतत् सर्वम् अतश्च भूयः समीकुर्याः प्रज्ञयाजातशत्रो । (८।१)
tvam evaitat sarvam ataśca bhūyaḥ samīkuryāḥ prajñayājātaśatro |
न कामार्थं संत्यजेयुर् हि धर्मं पाण्डोः सुताः सर्व एवेन्द्रकल्पाः ॥ (८।२)
na kāmārthaṃ saṃtyajeyur hi dharmaṃ pāṇḍoḥ sutāḥ sarva evendrakalpāḥ ||
त्वम् एवैतत् प्रज्ञयाजातशत्रो शमं कुर्या येन शर्माप्नुयुस्ते । (९।१)
tvam evaitat prajñayājātaśatro śamaṃ kuryā yena śarmāpnuyuste |
धार्तराष्ट्राः पाण्डवाः सृञ्जयाश्च ये चाप्यन्ये पार्थिवाः संनिविष्टाः ॥ (९।२)
dhārtarāṣṭrāḥ pāṇḍavāḥ sṛñjayāśca ye cāpyanye pārthivāḥ saṃniviṣṭāḥ ||
यन्माब्रवीद् धृतराष्ट्रो निशायाम् अजातशत्रो वचनं पिता ते । (१०।१)
yanmābravīd dhṛtarāṣṭro niśāyām ajātaśatro vacanaṃ pitā te |
सहामात्यः सहपुत्रश्च राजन् समेत्य तां वाचम् इमां निबोध ॥ (१०।२)
sahāmātyaḥ sahaputraśca rājan sametya tāṃ vācam imāṃ nibodha ||
Data courtesy of The Digital Corpus of Sanskrit.