महाभारतMahābhārata

MBh, 12, 223

1551 of 1995 · 50 verses

Select a line for its word-by-word analysis.

1.1१.१

युधिष्ठिर उवाच । (१।१)

yudhiṣṭhira uvāca

1.2१.२

प्रियः सर्वस्य लोकस्य सर्वसत्त्वाभिनन्दिता । (१।२)

priyaḥ sarvasya lokasya sarvasattvābhinanditā |

1.3१.३

गुणैः सर्वैर् उपेतश्च को न्वस्ति भुवि मानवः ॥ (१।३)

guṇaiḥ sarvair upetaśca ko nvasti bhuvi mānavaḥ ||

2.1२.१

भीष्म उवाच । (२।१)

bhīṣma uvāca

2.2२.२

अत्र ते वर्तयिष्यामि पृच्छतो भरतर्षभ । (२।२)

atra te vartayiṣyāmi pṛcchato bharatarṣabha |

2.3२.३

उग्रसेनस्य संवादं नारदे केशवस्य च ॥ (२।३)

ugrasenasya saṃvādaṃ nārade keśavasya ca ||

3.1३.१

उग्रसेन उवाच । (३।१)

ugrasena uvāca

3.2३.२

पश्य संकल्पते लोको नारदस्य प्रकीर्तने । (३।२)

paśya saṃkalpate loko nāradasya prakīrtane |

3.3३.३

मन्ये स गुणसम्पन्नो ब्रूहि तन्मम पृच्छतः ॥ (३।३)

manye sa guṇasampanno brūhi tanmama pṛcchataḥ ||

4.1४.१

वासुदेव उवाच । (४।१)

vāsudeva uvāca

4.2४.२

कुकुराधिप यान्मन्ये शृणु तान्मे विवक्षतः । (४।२)

kukurādhipa yānmanye śṛṇu tānme vivakṣataḥ |

4.3४.३

नारदस्य गुणान् साधून् संक्षेपेण नराधिप ॥ (४।३)

nāradasya guṇān sādhūn saṃkṣepeṇa narādhipa ||

5.1५.१

न चारित्रनिमित्तो ऽस्याहंकारो देहपातनः । (५।१)

na cāritranimitto 'syāhaṃkāro dehapātanaḥ |

5.2५.२

अभिन्नश्रुतचारित्रस्तस्मात् सर्वत्र पूजितः ॥ (५।२)

abhinnaśrutacāritrastasmāt sarvatra pūjitaḥ ||

6.1६.१

तपस्वी नारदो बाढं वाचि नास्य व्यतिक्रमः । (६।१)

tapasvī nārado bāḍhaṃ vāci nāsya vyatikramaḥ |

6.2६.२

कामाद् वा यदि वा लोभात् तस्मात् सर्वत्र पूजितः ॥ (६।२)

kāmād vā yadi vā lobhāt tasmāt sarvatra pūjitaḥ ||

7.1७.१

अध्यात्मविधितत्त्वज्ञः क्षान्तः शक्तो जितेन्द्रियः । (७।१)

adhyātmavidhitattvajñaḥ kṣāntaḥ śakto jitendriyaḥ |

7.2७.२

ऋजुश्च सत्यवादी च तस्मात् सर्वत्र पूजितः ॥ (७।२)

ṛjuśca satyavādī ca tasmāt sarvatra pūjitaḥ ||

8.1८.१

तेजसा यशसा बुद्ध्या नयेन विनयेन च । (८।१)

tejasā yaśasā buddhyā nayena vinayena ca |

8.2८.२

जन्मना तपसा वृद्धस्तस्मात् सर्वत्र पूजितः ॥ (८।२)

janmanā tapasā vṛddhastasmāt sarvatra pūjitaḥ ||

9.1९.१

सुखशीलः सुसंभोगः सुभोज्यः स्वादरः शुचिः । (९।१)

sukhaśīlaḥ susaṃbhogaḥ subhojyaḥ svādaraḥ śuciḥ |

9.2९.२

सुवाक्यश्चाप्यनीर्ष्यश्च तस्मात् सर्वत्र पूजितः ॥ (९।२)

suvākyaścāpyanīrṣyaśca tasmāt sarvatra pūjitaḥ ||

10.1१०.१

कल्याणं कुरुते बाढं पापम् अस्मिन्न विद्यते । (१०।१)

kalyāṇaṃ kurute bāḍhaṃ pāpam asminna vidyate |

10.2१०.२

न प्रीयते परान् अर्थैस्तस्मात् सर्वत्र पूजितः ॥ (१०।२)

na prīyate parān arthaistasmāt sarvatra pūjitaḥ ||

11.1११.१

वेदश्रुतिभिर् आख्यानैर् अर्थान् अभिजिगीषते । (११।१)

vedaśrutibhir ākhyānair arthān abhijigīṣate |

11.2११.२

तितिक्षुर् अनवज्ञश्च तस्मात् सर्वत्र पूजितः ॥ (११।२)

titikṣur anavajñaśca tasmāt sarvatra pūjitaḥ ||

12.1१२.१

समत्वाद्धि प्रियो नास्ति नाप्रियश्च कथंचन । (१२।१)

samatvāddhi priyo nāsti nāpriyaśca kathaṃcana |

12.2१२.२

मनोऽनुकूलवादी च तस्मात् सर्वत्र पूजितः ॥ (१२।२)

mano'nukūlavādī ca tasmāt sarvatra pūjitaḥ ||

13.1१३.१

बहुश्रुतश्चैत्रकथः पण्डितो ऽनलसो ऽशठः । (१३।१)

bahuśrutaścaitrakathaḥ paṇḍito 'nalaso 'śaṭhaḥ |

13.2१३.२

अदीनो ऽक्रोधनो ऽलुब्धस्तस्मात् सर्वत्र पूजितः ॥ (१३।२)

adīno 'krodhano 'lubdhastasmāt sarvatra pūjitaḥ ||

14.1१४.१

नार्थे न धर्मे कामे वा भूतपूर्वो ऽस्य विग्रहः । (१४।१)

nārthe na dharme kāme vā bhūtapūrvo 'sya vigrahaḥ |

14.2१४.२

दोषाश्चास्य समुच्छिन्नास्तस्मात् सर्वत्र पूजितः ॥ (१४।२)

doṣāścāsya samucchinnāstasmāt sarvatra pūjitaḥ ||

15.1१५.१

दृढभक्तिर् अनिन्द्यात्मा श्रुतवान् अनृशंसवान् । (१५।१)

dṛḍhabhaktir anindyātmā śrutavān anṛśaṃsavān |

15.2१५.२

वीतसंमोहदोषश्च तस्मात् सर्वत्र पूजितः ॥ (१५।२)

vītasaṃmohadoṣaśca tasmāt sarvatra pūjitaḥ ||

16.1१६.१

असक्तः सर्वसङ्गेषु सक्तात्मेव च लक्ष्यते । (१६।१)

asaktaḥ sarvasaṅgeṣu saktātmeva ca lakṣyate |

16.2१६.२

अदीर्घसंशयो वाग्मी तस्मात् सर्वत्र पूजितः ॥ (१६।२)

adīrghasaṃśayo vāgmī tasmāt sarvatra pūjitaḥ ||

17.1१७.१

समाधिर् नास्य मानार्थे नात्मानं स्तौति कर्हिचित् । (१७।१)

samādhir nāsya mānārthe nātmānaṃ stauti karhicit |

17.2१७.२

अनीर्ष्युर् दृढसंभाषस्तस्मात् सर्वत्र पूजितः ॥ (१७।२)

anīrṣyur dṛḍhasaṃbhāṣastasmāt sarvatra pūjitaḥ ||

18.1१८.१

लोकस्य विविधं वृत्तं प्रकृतेश्चाप्यकुत्सयन् । (१८।१)

lokasya vividhaṃ vṛttaṃ prakṛteścāpyakutsayan |

18.2१८.२

संसर्गविद्याकुशलस्तस्मात् सर्वत्र पूजितः ॥ (१८।२)

saṃsargavidyākuśalastasmāt sarvatra pūjitaḥ ||

19.1१९.१

नासूयत्यागमं कंचित् स्वं तपो नोपजीवति । (१९।१)

nāsūyatyāgamaṃ kaṃcit svaṃ tapo nopajīvati |

19.2१९.२

अवन्ध्यकालो वश्यात्मा तस्मात् सर्वत्र पूजितः ॥ (१९।२)

avandhyakālo vaśyātmā tasmāt sarvatra pūjitaḥ ||

20.1२०.१

कृतश्रमः कृतप्रज्ञो न च तृप्तः समाधितः । (२०।१)

kṛtaśramaḥ kṛtaprajño na ca tṛptaḥ samādhitaḥ |

20.2२०.२

नियमस्थो ऽप्रमत्तश्च तस्मात् सर्वत्र पूजितः ॥ (२०।२)

niyamastho 'pramattaśca tasmāt sarvatra pūjitaḥ ||

21.1२१.१

सापत्रपश्च युक्तश्च सुनेयः श्रेयसे परैः । (२१।१)

sāpatrapaśca yuktaśca suneyaḥ śreyase paraiḥ |

21.2२१.२

अभेत्ता परगुह्यानां तस्मात् सर्वत्र पूजितः ॥ (२१।२)

abhettā paraguhyānāṃ tasmāt sarvatra pūjitaḥ ||

22.1२२.१

न हृष्यत्यर्थलाभेषु नालाभेषु व्यथत्यपि । (२२।१)

na hṛṣyatyarthalābheṣu nālābheṣu vyathatyapi |

22.2२२.२

स्थिरबुद्धिर् असक्तात्मा तस्मात् सर्वत्र पूजितः ॥ (२२।२)

sthirabuddhir asaktātmā tasmāt sarvatra pūjitaḥ ||

23.1२३.१

तं सर्वगुणसम्पन्नं दक्षं शुचिम् अकातरम् । (२३।१)

taṃ sarvaguṇasampannaṃ dakṣaṃ śucim akātaram |

23.2२३.२

कालज्ञं च नयज्ञं च कः प्रियं न करिष्यति ॥ (२३।२)

kālajñaṃ ca nayajñaṃ ca kaḥ priyaṃ na kariṣyati ||

Data courtesy of The Digital Corpus of Sanskrit.

MBh, 12, 223

Word analysis

Select a line of the text

Each word appears with its dictionary form and grammar. Select a word to read its meanings in the DCS, Apte and Monier-Williams dictionaries.

j k next and previous line · ← → chapters

Analysis: Digital Corpus of Sanskrit