MBh, 12, 223
Select a line for its word-by-word analysis.
प्रियः सर्वस्य लोकस्य सर्वसत्त्वाभिनन्दिता । (१।२)
priyaḥ sarvasya lokasya sarvasattvābhinanditā |
गुणैः सर्वैर् उपेतश्च को न्वस्ति भुवि मानवः ॥ (१।३)
guṇaiḥ sarvair upetaśca ko nvasti bhuvi mānavaḥ ||
मन्ये स गुणसम्पन्नो ब्रूहि तन्मम पृच्छतः ॥ (३।३)
manye sa guṇasampanno brūhi tanmama pṛcchataḥ ||
अभिन्नश्रुतचारित्रस्तस्मात् सर्वत्र पूजितः ॥ (५।२)
abhinnaśrutacāritrastasmāt sarvatra pūjitaḥ ||
कामाद् वा यदि वा लोभात् तस्मात् सर्वत्र पूजितः ॥ (६।२)
kāmād vā yadi vā lobhāt tasmāt sarvatra pūjitaḥ ||
अध्यात्मविधितत्त्वज्ञः क्षान्तः शक्तो जितेन्द्रियः । (७।१)
adhyātmavidhitattvajñaḥ kṣāntaḥ śakto jitendriyaḥ |
ऋजुश्च सत्यवादी च तस्मात् सर्वत्र पूजितः ॥ (७।२)
ṛjuśca satyavādī ca tasmāt sarvatra pūjitaḥ ||
जन्मना तपसा वृद्धस्तस्मात् सर्वत्र पूजितः ॥ (८।२)
janmanā tapasā vṛddhastasmāt sarvatra pūjitaḥ ||
सुखशीलः सुसंभोगः सुभोज्यः स्वादरः शुचिः । (९।१)
sukhaśīlaḥ susaṃbhogaḥ subhojyaḥ svādaraḥ śuciḥ |
सुवाक्यश्चाप्यनीर्ष्यश्च तस्मात् सर्वत्र पूजितः ॥ (९।२)
suvākyaścāpyanīrṣyaśca tasmāt sarvatra pūjitaḥ ||
कल्याणं कुरुते बाढं पापम् अस्मिन्न विद्यते । (१०।१)
kalyāṇaṃ kurute bāḍhaṃ pāpam asminna vidyate |
न प्रीयते परान् अर्थैस्तस्मात् सर्वत्र पूजितः ॥ (१०।२)
na prīyate parān arthaistasmāt sarvatra pūjitaḥ ||
वेदश्रुतिभिर् आख्यानैर् अर्थान् अभिजिगीषते । (११।१)
vedaśrutibhir ākhyānair arthān abhijigīṣate |
तितिक्षुर् अनवज्ञश्च तस्मात् सर्वत्र पूजितः ॥ (११।२)
titikṣur anavajñaśca tasmāt sarvatra pūjitaḥ ||
समत्वाद्धि प्रियो नास्ति नाप्रियश्च कथंचन । (१२।१)
samatvāddhi priyo nāsti nāpriyaśca kathaṃcana |
मनोऽनुकूलवादी च तस्मात् सर्वत्र पूजितः ॥ (१२।२)
mano'nukūlavādī ca tasmāt sarvatra pūjitaḥ ||
बहुश्रुतश्चैत्रकथः पण्डितो ऽनलसो ऽशठः । (१३।१)
bahuśrutaścaitrakathaḥ paṇḍito 'nalaso 'śaṭhaḥ |
अदीनो ऽक्रोधनो ऽलुब्धस्तस्मात् सर्वत्र पूजितः ॥ (१३।२)
adīno 'krodhano 'lubdhastasmāt sarvatra pūjitaḥ ||
नार्थे न धर्मे कामे वा भूतपूर्वो ऽस्य विग्रहः । (१४।१)
nārthe na dharme kāme vā bhūtapūrvo 'sya vigrahaḥ |
दोषाश्चास्य समुच्छिन्नास्तस्मात् सर्वत्र पूजितः ॥ (१४।२)
doṣāścāsya samucchinnāstasmāt sarvatra pūjitaḥ ||
दृढभक्तिर् अनिन्द्यात्मा श्रुतवान् अनृशंसवान् । (१५।१)
dṛḍhabhaktir anindyātmā śrutavān anṛśaṃsavān |
असक्तः सर्वसङ्गेषु सक्तात्मेव च लक्ष्यते । (१६।१)
asaktaḥ sarvasaṅgeṣu saktātmeva ca lakṣyate |
अदीर्घसंशयो वाग्मी तस्मात् सर्वत्र पूजितः ॥ (१६।२)
adīrghasaṃśayo vāgmī tasmāt sarvatra pūjitaḥ ||
समाधिर् नास्य मानार्थे नात्मानं स्तौति कर्हिचित् । (१७।१)
samādhir nāsya mānārthe nātmānaṃ stauti karhicit |
अनीर्ष्युर् दृढसंभाषस्तस्मात् सर्वत्र पूजितः ॥ (१७।२)
anīrṣyur dṛḍhasaṃbhāṣastasmāt sarvatra pūjitaḥ ||
लोकस्य विविधं वृत्तं प्रकृतेश्चाप्यकुत्सयन् । (१८।१)
lokasya vividhaṃ vṛttaṃ prakṛteścāpyakutsayan |
संसर्गविद्याकुशलस्तस्मात् सर्वत्र पूजितः ॥ (१८।२)
saṃsargavidyākuśalastasmāt sarvatra pūjitaḥ ||
अवन्ध्यकालो वश्यात्मा तस्मात् सर्वत्र पूजितः ॥ (१९।२)
avandhyakālo vaśyātmā tasmāt sarvatra pūjitaḥ ||
कृतश्रमः कृतप्रज्ञो न च तृप्तः समाधितः । (२०।१)
kṛtaśramaḥ kṛtaprajño na ca tṛptaḥ samādhitaḥ |
नियमस्थो ऽप्रमत्तश्च तस्मात् सर्वत्र पूजितः ॥ (२०।२)
niyamastho 'pramattaśca tasmāt sarvatra pūjitaḥ ||
सापत्रपश्च युक्तश्च सुनेयः श्रेयसे परैः । (२१।१)
sāpatrapaśca yuktaśca suneyaḥ śreyase paraiḥ |
अभेत्ता परगुह्यानां तस्मात् सर्वत्र पूजितः ॥ (२१।२)
abhettā paraguhyānāṃ tasmāt sarvatra pūjitaḥ ||
न हृष्यत्यर्थलाभेषु नालाभेषु व्यथत्यपि । (२२।१)
na hṛṣyatyarthalābheṣu nālābheṣu vyathatyapi |
स्थिरबुद्धिर् असक्तात्मा तस्मात् सर्वत्र पूजितः ॥ (२२।२)
sthirabuddhir asaktātmā tasmāt sarvatra pūjitaḥ ||
तं सर्वगुणसम्पन्नं दक्षं शुचिम् अकातरम् । (२३।१)
taṃ sarvaguṇasampannaṃ dakṣaṃ śucim akātaram |
कालज्ञं च नयज्ञं च कः प्रियं न करिष्यति ॥ (२३।२)
kālajñaṃ ca nayajñaṃ ca kaḥ priyaṃ na kariṣyati ||
Data courtesy of The Digital Corpus of Sanskrit.