ब्रह्मोवाच । (१।१)

शृणु पुत्र यथा ह्येष पुरुषः शाश्वतो ऽव्ययः । (१।२)

अक्षयश्चाप्रमेयश्च सर्वगश्च निरुच्यते ॥ (१।३)

न स शक्यस्त्वया द्रष्टुं मयान्यैर् वापि सत्तम । (२।१)

सगुणो निर्गुणो विश्वो ज्ञानदृश्यो ह्यसौ स्मृतः ॥ (२।२)

अशरीरः शरीरेषु सर्वेषु निवसत्यसौ । (३।१)

वसन्न् अपि शरीरेषु न स लिप्यति कर्मभिः ॥ (३।२)

ममान्तरात्मा तव च ये चान्ये देहसंज्ञिताः । (४।१)

सर्वेषां साक्षिभूतो ऽसौ न ग्राह्यः केनचित् क्वचित् ॥ (४।२)

विश्वमूर्धा विश्वभुजो विश्वपादाक्षिनासिकः । (५।१)

एकश्चरति क्षेत्रेषु स्वैरचारी यथासुखम् ॥ (५।२)

क्षेत्राणि हि शरीराणि बीजानि च शुभाशुभे । (६।१)

तानि वेत्ति स योगात्मा ततः क्षेत्रज्ञ उच्यते ॥ (६।२)

नागतिर्न गतिस्तस्य ज्ञेया भूतेन केनचित् । (७।१)

सांख्येन विधिना चैव योगेन च यथाक्रमम् ॥ (७।२)

चिन्तयामि गतिं चास्य न गतिं वेद्मि चोत्तमाम् । (८।१)

यथाज्ञानं तु वक्ष्यामि पुरुषं तं सनातनम् ॥ (८।२)

तस्यैकत्वं महत्त्वं हि स चैकः पुरुषः स्मृतः । (९।१)

महापुरुषशब्दं स बिभर्त्येकः सनातनः ॥ (९।२)

एको हुताशो बहुधा समिध्यते एकः सूर्यस्तपसां योनिर् एका । (१०।१)

एको वायुर् बहुधा वाति लोके महोदधिश्चाम्भसां योनिर् एकः । (१०।२)

पुरुषश्चैको निर्गुणो विश्वरूपस् तं निर्गुणं पुरुषं चाविशन्ति ॥ (१०।३)

हित्वा गुणमयं सर्वं कर्म हित्वा शुभाशुभम् । (११।१)

उभे सत्यानृते त्यक्त्वा एवं भवति निर्गुणः ॥ (११।२)

अचिन्त्यं चापि तं ज्ञात्वा भावसूक्ष्मं चतुष्टयम् । (१२।१)

विचरेद् यो यतिर् यत्तः स गच्छेत् पुरुषं प्रभुम् ॥ (१२।२)

एवं हि परमात्मानं केचिद् इच्छन्ति पण्डिताः । (१३।१)

एकात्मानं तथात्मानम् अपरे ऽध्यात्मचिन्तकाः ॥ (१३।२)

तत्र यः परमात्मा हि स नित्यं निर्गुणः स्मृतः । (१४।१)

स हि नारायणो ज्ञेयः सर्वात्मा पुरुषो हि सः । (१४।२)

न लिप्यते फलैश्चापि पद्मपत्रम् इवाम्भसा ॥ (१४।३)

कर्मात्मा त्वपरो यो ऽसौ मोक्षबन्धैः स युज्यते । (१५।१)

ससप्तदशकेनापि राशिना युज्यते हि सः । (१५।२)

एवं बहुविधः प्रोक्तः पुरुषस्ते यथाक्रमम् ॥ (१५।३)

यत् तत् कृत्स्नं लोकतन्त्रस्य धाम वेद्यं परं बोधनीयं सबोद्धृ । (१६।१)

मन्ता मन्तव्यं प्राशिता प्राशितव्यं घ्राता घ्रेयं स्पर्शिता स्पर्शनीयम् ॥ (१६।२)

द्रष्टा द्रष्टव्यं श्राविता श्रावणीयं ज्ञाता ज्ञेयं सगुणं निर्गुणं च । (१७।१)

यद् वै प्रोक्तं गुणसाम्यं प्रधानं नित्यं चैतच्छाश्वतं चाव्ययं च ॥ (१७।२)

यद् वै सूते धातुर् आद्यं निधानं तद् वै विप्राः प्रवदन्ते ऽनिरुद्धम् । (१८।१)

यद् वै लोके वैदिकं कर्म साधु आशीर्युक्तं तद्धि तस्योपभोज्यम् ॥ (१८।२)

देवाः सर्वे मुनयः साधु दान्तास् तं प्राग् यज्ञैर् यज्ञभागं यजन्ते । (१९।१)

अहं ब्रह्मा आद्य ईशः प्रजानां तस्माज्जातस्त्वं च मत्तः प्रसूतः । (१९।२)

मत्तो जगज्जङ्गमं स्थावरं च सर्वे वेदाः सरहस्या हि पुत्र ॥ (१९।३)

चतुर्विभक्तः पुरुषः स क्रीडति यथेच्छति । (२०।१)

एवं स एव भगवाञ्ज्ञानेन प्रतिबोधितः ॥ (२०।२)

एतत् ते कथितं पुत्र यथावद् अनुपृच्छतः । (२१।१)

सांख्यज्ञाने तथा योगे यथावद् अनुवर्णितम् ॥ (२१।२)