MBh, 5, 136
Select a line for its word-by-word analysis.
कुन्त्यास्तु वचनं श्रुत्वा भीष्मद्रोणौ महारथौ । (१।२)
kuntyāstu vacanaṃ śrutvā bhīṣmadroṇau mahārathau |
श्रुतं ते पुरुषव्याघ्र कुन्त्याः कृष्णस्य संनिधौ । (२।१)
śrutaṃ te puruṣavyāghra kuntyāḥ kṛṣṇasya saṃnidhau |
वाक्यम् अर्थवद् अव्यग्रम् उक्तं धर्म्यम् अनुत्तमम् ॥ (२।२)
vākyam arthavad avyagram uktaṃ dharmyam anuttamam ||
तत् करिष्यन्ति कौन्तेया वासुदेवस्य संमतम् । (३।१)
tat kariṣyanti kaunteyā vāsudevasya saṃmatam |
क्लेशिता हि त्वया पार्था धर्मपाशसितास्तदा । (४।१)
kleśitā hi tvayā pārthā dharmapāśasitāstadā |
सभायां द्रौपदी चैव तैश्च तन्मर्षितं तव ॥ (४।२)
sabhāyāṃ draupadī caiva taiśca tanmarṣitaṃ tava ||
कृतास्त्रं ह्यर्जुनं प्राप्य भीमं च कृतनिश्रमम् । (५।१)
kṛtāstraṃ hyarjunaṃ prāpya bhīmaṃ ca kṛtaniśramam |
गाण्डीवं चेषुधी चैव रथं च ध्वजम् एव च । (५।२)
gāṇḍīvaṃ ceṣudhī caiva rathaṃ ca dhvajam eva ca |
सहायं वासुदेवं च न क्षंस्यति युधिष्ठिरः ॥ (५।३)
sahāyaṃ vāsudevaṃ ca na kṣaṃsyati yudhiṣṭhiraḥ ||
प्रत्यक्षं ते महाबाहो यथा पार्थेन धीमता । (६।१)
pratyakṣaṃ te mahābāho yathā pārthena dhīmatā |
विराटनगरे पूर्वं सर्वे स्म युधि निर्जिताः ॥ (६।२)
virāṭanagare pūrvaṃ sarve sma yudhi nirjitāḥ ||
रौद्रम् अस्त्रं समाधाय दग्धवान् अस्त्रवह्निना ॥ (७।२)
raudram astraṃ samādhāya dagdhavān astravahninā ||
मोक्षिता घोषयात्रायां पर्याप्तं तन्निदर्शनम् ॥ (८।२)
mokṣitā ghoṣayātrāyāṃ paryāptaṃ tannidarśanam ||
प्रशाम्य भरतश्रेष्ठ भ्रातृभिः सह पाण्डवैः । (९।१)
praśāmya bharataśreṣṭha bhrātṛbhiḥ saha pāṇḍavaiḥ |
रक्षेमां पृथिवीं सर्वां मृत्योर् दंष्ट्रान्तरं गताम् ॥ (९।२)
rakṣemāṃ pṛthivīṃ sarvāṃ mṛtyor daṃṣṭrāntaraṃ gatām ||
ज्येष्ठो भ्राता धर्मशीलो वत्सलः श्लक्ष्णवाक् शुचिः । (१०।१)
jyeṣṭho bhrātā dharmaśīlo vatsalaḥ ślakṣṇavāk śuciḥ |
तं गच्छ पुरुषव्याघ्रं व्यपनीयेह किल्बिषम् ॥ (१०।२)
taṃ gaccha puruṣavyāghraṃ vyapanīyeha kilbiṣam ||
दृष्टश्चेत् त्वं पाण्डवेन व्यपनीतशरासनः । (११।१)
dṛṣṭaścet tvaṃ pāṇḍavena vyapanītaśarāsanaḥ |
प्रसन्नभ्रुकुटिः श्रीमान् कृता शान्तिः कुलस्य नः ॥ (११।२)
prasannabhrukuṭiḥ śrīmān kṛtā śāntiḥ kulasya naḥ ||
तम् अभ्येत्य सहामात्यः परिष्वज्य नृपात्मजम् । (१२।१)
tam abhyetya sahāmātyaḥ pariṣvajya nṛpātmajam |
अभिवादयमानं त्वां पाणिभ्यां भीमपूर्वजः । (१३।१)
abhivādayamānaṃ tvāṃ pāṇibhyāṃ bhīmapūrvajaḥ |
प्रतिगृह्णातु सौहार्दात् कुन्तीपुत्रो युधिष्ठिरः ॥ (१३।२)
pratigṛhṇātu sauhārdāt kuntīputro yudhiṣṭhiraḥ ||
सिंहस्कन्धोरुबाहुस्त्वां वृत्तायतमहाभुजः । (१४।१)
siṃhaskandhorubāhustvāṃ vṛttāyatamahābhujaḥ |
परिष्वजतु बाहुभ्यां भीमः प्रहरतां वरः ॥ (१४।२)
pariṣvajatu bāhubhyāṃ bhīmaḥ praharatāṃ varaḥ ||
सिंहग्रीवो गुडाकेशस्ततस्त्वां पुष्करेक्षणः । (१५।१)
siṃhagrīvo guḍākeśastatastvāṃ puṣkarekṣaṇaḥ |
अभिवादयतां पार्थः कुन्तीपुत्रो धनंजयः ॥ (१५।२)
abhivādayatāṃ pārthaḥ kuntīputro dhanaṃjayaḥ ||
आश्विनेयौ नरव्याघ्रौ रूपेणाप्रतिमौ भुवि । (१६।१)
āśvineyau naravyāghrau rūpeṇāpratimau bhuvi |
तौ च त्वां गुरुवत् प्रेम्णा पूजया प्रत्युदीयताम् ॥ (१६।२)
tau ca tvāṃ guruvat premṇā pūjayā pratyudīyatām ||
मुञ्चन्त्वानन्दजाश्रूणि दाशार्हप्रमुखा नृपाः । (१७।१)
muñcantvānandajāśrūṇi dāśārhapramukhā nṛpāḥ |
संगच्छ भ्रातृभिः सार्धं मानं संत्यज्य पार्थिव ॥ (१७।२)
saṃgaccha bhrātṛbhiḥ sārdhaṃ mānaṃ saṃtyajya pārthiva ||
प्रशाधि पृथिवीं कृत्स्नां ततस्तं भ्रातृभिः सह । (१८।१)
praśādhi pṛthivīṃ kṛtsnāṃ tatastaṃ bhrātṛbhiḥ saha |
समालिङ्ग्य च हर्षेण नृपा यान्तु परस्परम् ॥ (१८।२)
samāliṅgya ca harṣeṇa nṛpā yāntu parasparam ||
अलं युद्धेन राजेन्द्र सुहृदां शृणु कारणम् । (१९।१)
alaṃ yuddhena rājendra suhṛdāṃ śṛṇu kāraṇam |
ध्रुवं विनाशो युद्धे हि क्षत्रियाणां प्रदृश्यते ॥ (१९।२)
dhruvaṃ vināśo yuddhe hi kṣatriyāṇāṃ pradṛśyate ||
उत्पाता विविधा वीर दृश्यन्ते क्षत्रनाशनाः ॥ (२०।२)
utpātā vividhā vīra dṛśyante kṣatranāśanāḥ ||
उल्काभिर् हि प्रदीप्ताभिर् वध्यते पृतना तव ॥ (२१।२)
ulkābhir hi pradīptābhir vadhyate pṛtanā tava ||
गृध्रास्ते पर्युपासन्ते सैन्यानि च समन्ततः ॥ (२२।२)
gṛdhrāste paryupāsante sainyāni ca samantataḥ ||
शिवाश्चाशिवनिर्घोषा दीप्तां सेवन्ति वै दिशम् ॥ (२३।२)
śivāścāśivanirghoṣā dīptāṃ sevanti vai diśam ||
कुरु वाक्यं पितुर् मातुर् अस्माकं च हितैषिणाम् । (२४।१)
kuru vākyaṃ pitur mātur asmākaṃ ca hitaiṣiṇām |
तप्स्यसे वाहिनीं दृष्ट्वा पार्थबाणप्रपीडिताम् ॥ (२५।२)
tapsyase vāhinīṃ dṛṣṭvā pārthabāṇaprapīḍitām ||
श्रुत्वा स्मर्तासि मे वाक्यं गाण्डीवस्य च निस्वनम् । (२६।२)
śrutvā smartāsi me vākyaṃ gāṇḍīvasya ca nisvanam |
Data courtesy of The Digital Corpus of Sanskrit.