वैशंपायन उवाच । (१।१)

ततः सत्यवती दीना कृपणा पुत्रगृद्धिनी । (१।२)

पुत्रस्य कृत्वा कार्याणि स्नुषाभ्यां सह भारत । (१।३)

समाश्वास्य स्नुषे ते च भीष्मं धर्मभृतां वरम् । (१।४)

माता सत्यवती भीष्मम् उवाच वदतां वरम् ॥ (१।५)

धर्मं च पितृवंशं च मातृवंशं च मानिनी । (२।१)

प्रसमीक्ष्य महाभागा गाङ्गेयं वाक्यम् अब्रवीत् । (२।२)

दुःखार्दिता तु शोकेन मज्जन्तीव च सागरे ॥ (२।३)

शंतनोर् धर्मनित्यस्य कौरव्यस्य यशस्विनः । (३।१)

त्वयि पिण्डश्च कीर्तिश्च संतानं च प्रतिष्ठितम् । (३।२)

भ्राता विचित्रवीर्यस्ते भूतानाम् अन्तम् एयिवान् ॥ (३।३)

यथा कर्म शुभं कृत्वा स्वर्गोपगमनं ध्रुवम् । (४।१)

यथा चायुर् ध्रुवं सत्ये त्वयि धर्मस्तथा ध्रुवः ॥ (४।२)

वेत्थ धर्मांश्च धर्मज्ञ समासेनेतरेण च । (५।१)

विविधास्त्वं श्रुतीर् वेत्थ वेत्थ वेदांश्च सर्वशः ॥ (५।२)

व्यवस्थानं च ते धर्मे कुलाचारं च लक्षये । (६।१)

प्रतिपत्तिं च कृच्छ्रेषु शुक्राङ्गिरसयोर् इव ॥ (६।२)

तस्मात् सुभृशम् आश्वस्य त्वयि धर्मभृतां वर । (७।१)

कार्ये त्वां विनियोक्ष्यामि तच्छ्रुत्वा कर्तुम् अर्हसि ॥ (७।२)

मम पुत्रस्तव भ्राता वीर्यवान् सुप्रियश्च ते । (८।१)

बाल एव गतः स्वर्गम् अपुत्रः पुरुषर्षभ ॥ (८।२)

इमे महिष्यौ भ्रातुस्ते काशिराजसुते शुभे । (९।१)

रूपयौवनसम्पन्ने पुत्रकामे च भारत । (९।२)

धर्म्यम् एतत् परं ज्ञात्वा ॥ (९।३)

तयोर् उत्पादयापत्यं संतानाय कुलस्य नः । (१०।१)

संतानकुलवर्धनम् । (१०।२)

मन्नियोगान् महाभाग धर्मं कर्तुम् इहार्हसि ॥ (१०।३)

राज्ये चैवाभिषिच्यस्व भारतान् अनुशाधि च । (११।१)

दारांश्च कुरु धर्मेण मा निमज्जीः पितामहान् । (११।२)

अग्निहोत्रं त्रयो वेदाः संतानम् अपि चाक्षयम् । (११।३)

एषा त्रयी तु सम्प्रोक्ता स्वर्गमोक्षफलप्रदा ॥ (११।४)

तथोच्यमानो मात्रा च सुहृद्भिश्च परंतपः । (१२।१)

प्रत्युवाच स धर्मात्मा धर्म्यम् एवोत्तरं वचः ॥ (१२।२)

असंशयं परो धर्मस्त्वया मातर् उदाहृतः । (१३।१)

त्वम् अपत्यं प्रति च मे प्रतिज्ञां वेत्थ वै पराम् । (१३।२)

राज्यार्थे नाभिषिच्येयं नोपेयां जातु मैथुनम् । (१३।३)

भवत्या मतम् आज्ञाय कृतम् एतद् व्रतं मया ॥ (१३।४)

जानासि च यथावृत्तं शुल्कहेतोस्त्वदन्तरे । (१४।१)

स सत्यवति सत्यं ते प्रतिजानाम्यहं पुनः ॥ (१४।२)

परित्यजेयं त्रैलोक्यं राज्यं देवेषु वा पुनः । (१५।१)

यद् वाप्यधिकम् एताभ्यां न तु सत्यं कथंचन ॥ (१५।२)

त्यजेच्च पृथिवी गन्धम् आपश्च रसम् आत्मनः । (१६।१)

ज्योतिस्तथा त्यजेद् रूपं वायुः स्पर्शगुणं त्यजेत् ॥ (१६।२)

प्रभां समुत्सृजेद् अर्को धूमकेतुस्तथोष्णताम् । (१७।१)

त्यजेच्छब्दं तथाकाशः सोमः शीतांशुतां त्यजेत् ॥ (१७।२)

विक्रमं वृत्रहा जह्याद् धर्मं जह्याच्च धर्मराट् । (१८।१)

न त्वहं सत्यम् उत्स्रष्टुं व्यवसेयं कथंचन । (१८।२)

तन् न जात्वन्यथा कार्यं लोकानाम् अपि संक्षये । (१८।३)

अमरत्वस्य वा हेतोस्त्रैलोक्यसदनस्य वा ॥ (१८।४)

एवम् उक्ता तु पुत्रेण भूरिद्रविणतेजसा । (१९।१)

माता सत्यवती भीष्मम् उवाच तदनन्तरम् ॥ (१९।२)

जानामि ते स्थितिं सत्ये परां सत्यपराक्रम । (२०।१)

इच्छन् सृजेथास्त्रींल्लोकान् अन्यांस्त्वं स्वेन तेजसा ॥ (२०।२)

जानामि चैव सत्यं तन् मदर्थं यद् अभाषथाः । (२१।१)

आपद्धर्मम् अवेक्षस्व वह पैतामहीं धुरम् ॥ (२१।२)

यथा ते कुलतन्तुश्च धर्मश्च न पराभवेत् । (२२।१)

सुहृदश्च प्रहृष्येरंस्तथा कुरु परंतप । (२२।२)

आत्मनश्च हितं तात प्रियं च मम भारत ॥ (२२।३)

लालप्यमानां ताम् एवं कृपणां पुत्रगृद्धिनीम् । (२३।१)

धर्माद् अपेतं ब्रुवतीं भीष्मो भूयो ऽब्रवीद् इदम् ॥ (२३।२)

राज्ञि धर्मान् अवेक्षस्व मा नः सर्वान् व्यनीनशः । (२४।१)

सत्याच्च्युतिः क्षत्रियस्य न धर्मेषु प्रशस्यते ॥ (२४।२)

शंतनोर् अपि संतानं यथा स्याद् अक्षयं भुवि । (२५।१)

तत् ते धर्मं प्रवक्ष्यामि क्षात्रं राज्ञि सनातनम् ॥ (२५।२)

श्रुत्वा तं प्रतिपद्येथाः प्राज्ञैः सह पुरोहितैः । (२६।१)

आपद्धर्मार्थकुशलैर् लोकतन्त्रम् अवेक्ष्य च ॥ (२६।२)