महाभारतMahābhārata

MBh, 3, 243

541 of 1995 · 55 verses

Select a line for its word-by-word analysis.

1.1१.१

वैशम्पायन उवाच । (१।१)

vaiśampāyana uvāca

1.2१.२

प्रविशन्तं महाराज सूतास् तुष्टुवुर् अच्युतम् । (१।२)

praviśantaṃ mahārāja sūtās tuṣṭuvur acyutam |

1.3१.३

जनाश्चापि महेष्वासं तुष्टुवू राजसत्तमम् ॥ (१।३)

janāścāpi maheṣvāsaṃ tuṣṭuvū rājasattamam ||

2.1२.१

लाजैश् चन्दनचूर्णैश् चाप्यवकीर्य जनास् तदा । (२।१)

lājaiś candanacūrṇaiś cāpyavakīrya janās tadā |

2.2२.२

ऊचुर् दिष्ट्या नृपाविघ्नात् समाप्तो ऽयं क्रतुस् तव ॥ (२।२)

ūcur diṣṭyā nṛpāvighnāt samāpto 'yaṃ kratus tava ||

3.1३.१

अपरे त्वब्रुवंस् तत्र वातिकास् तं महीपतिम् । (३।१)

apare tvabruvaṃs tatra vātikās taṃ mahīpatim |

3.2३.२

युधिष्ठिरस्य यज्ञेन न समो ह्येष तु क्रतुः । (३।२)

yudhiṣṭhirasya yajñena na samo hyeṣa tu kratuḥ |

3.3३.३

नैव तस्य क्रतोर् एष कलाम् अर्हति षोडशीम् ॥ (३।३)

naiva tasya krator eṣa kalām arhati ṣoḍaśīm ||

4.1४.१

एवं तत्राब्रुवन् केचिद् वातिकास् तं नरेश्वरम् । (४।१)

evaṃ tatrābruvan kecid vātikās taṃ nareśvaram |

4.2४.२

सुहृदस् त्वब्रुवंस् तत्र अति सर्वान् अयं क्रतुः ॥ (४।२)

suhṛdas tvabruvaṃs tatra ati sarvān ayaṃ kratuḥ ||

5.1५.१

ययातिर् नहुषश् चापि मान्धाता भरतस् तथा । (५।१)

yayātir nahuṣaś cāpi māndhātā bharatas tathā |

5.2५.२

क्रतुम् एनं समाहृत्य पूताः सर्वे दिवं गताः ॥ (५।२)

kratum enaṃ samāhṛtya pūtāḥ sarve divaṃ gatāḥ ||

6.1६.१

एता वाचः शुभाः शृण्वन् सुहृदां भरतर्षभ । (६।१)

etā vācaḥ śubhāḥ śṛṇvan suhṛdāṃ bharatarṣabha |

6.2६.२

प्रविवेश पुरं हृष्टः स्ववेश्म च नराधिपः ॥ (६।२)

praviveśa puraṃ hṛṣṭaḥ svaveśma ca narādhipaḥ ||

7.1७.१

अभिवाद्य ततः पादौ मातापित्रोर् विशां पते । (७।१)

abhivādya tataḥ pādau mātāpitror viśāṃ pate |

7.2७.२

भीष्मद्रोणकृपाणां च विदुरस्य च धीमतः ॥ (७।२)

bhīṣmadroṇakṛpāṇāṃ ca vidurasya ca dhīmataḥ ||

8.1८.१

अभिवादितः कनीयोभिर् भ्रातृभिर् भ्रातृवत्सलः । (८।१)

abhivāditaḥ kanīyobhir bhrātṛbhir bhrātṛvatsalaḥ |

8.2८.२

निषसादासने मुख्ये भ्रातृभिः परिवारितः ॥ (८।२)

niṣasādāsane mukhye bhrātṛbhiḥ parivāritaḥ ||

9.1९.१

तम् उत्थाय महाराज सूतपुत्रो ऽब्रवीद् वचः । (९।१)

tam utthāya mahārāja sūtaputro 'bravīd vacaḥ |

9.2९.२

दिष्ट्या ते भरतश्रेष्ठ समाप्तो ऽयं महाक्रतुः ॥ (९।२)

diṣṭyā te bharataśreṣṭha samāpto 'yaṃ mahākratuḥ ||

10.1१०.१

हतेषु युधि पार्थेषु राजसूये तथा त्वया । (१०।१)

hateṣu yudhi pārtheṣu rājasūye tathā tvayā |

10.2१०.२

आहृते ऽहं नरश्रेष्ठ त्वां सभाजयिता पुनः ॥ (१०।२)

āhṛte 'haṃ naraśreṣṭha tvāṃ sabhājayitā punaḥ ||

11.1११.१

तम् अब्रवीन् महाराजो धार्तराष्ट्रो महायशाः । (११।१)

tam abravīn mahārājo dhārtarāṣṭro mahāyaśāḥ |

11.2११.२

सत्यम् एतत् त्वया वीर पाण्डवेषु दुरात्मसु ॥ (११।२)

satyam etat tvayā vīra pāṇḍaveṣu durātmasu ||

12.1१२.१

निहतेषु नरश्रेष्ठ प्राप्ते चापि महाक्रतौ । (१२।१)

nihateṣu naraśreṣṭha prāpte cāpi mahākratau |

12.2१२.२

राजसूये पुनर् वीर त्वं मां संवर्धयिष्यसि ॥ (१२।२)

rājasūye punar vīra tvaṃ māṃ saṃvardhayiṣyasi ||

13.1१३.१

एवम् उक्त्वा महाप्राज्ञः कर्णम् आश्लिष्य भारत । (१३।१)

evam uktvā mahāprājñaḥ karṇam āśliṣya bhārata |

13.2१३.२

राजसूयं क्रतुश्रेष्ठं चिन्तयामास कौरवः ॥ (१३।२)

rājasūyaṃ kratuśreṣṭhaṃ cintayāmāsa kauravaḥ ||

14.1१४.१

सो ऽब्रवीत् सुहृदश् चापि पार्श्वस्थान् नृपसत्तमः । (१४।१)

so 'bravīt suhṛdaś cāpi pārśvasthān nṛpasattamaḥ |

14.2१४.२

कदा तु तं क्रतुवरं राजसूयं महाधनम् । (१४।२)

kadā tu taṃ kratuvaraṃ rājasūyaṃ mahādhanam |

14.3१४.३

निहत्य पाण्डवान् सर्वान् आहरिष्यामि कौरवाः ॥ (१४।३)

nihatya pāṇḍavān sarvān āhariṣyāmi kauravāḥ ||

15.1१५.१

तम् अब्रवीत् तदा कर्णः शृणु मे राजकुञ्जर । (१५।१)

tam abravīt tadā karṇaḥ śṛṇu me rājakuñjara |

15.2१५.२

पादौ न धावये तावद् यावन् न निहतो ऽर्जुनः ॥ (१५।२)

pādau na dhāvaye tāvad yāvan na nihato 'rjunaḥ ||

16.1१६.१

अथोत्क्रुष्टं महेष्वासैर् धार्तराष्ट्रैर् महारथैः । (१६।१)

athotkruṣṭaṃ maheṣvāsair dhārtarāṣṭrair mahārathaiḥ |

16.2१६.२

प्रतिज्ञाते फल्गुनस्य वधे कर्णेन संयुगे । (१६।२)

pratijñāte phalgunasya vadhe karṇena saṃyuge |

16.3१६.३

विजितांश्चाप्यमन्यन्त पाण्डवान् धृतराष्ट्रजाः ॥ (१६।३)

vijitāṃścāpyamanyanta pāṇḍavān dhṛtarāṣṭrajāḥ ||

17.1१७.१

दुर्योधनो ऽपि राजेन्द्र विसृज्य नरपुंगवान् । (१७।१)

duryodhano 'pi rājendra visṛjya narapuṃgavān |

17.2१७.२

प्रविवेश गृहं श्रीमान् यथा चैत्ररथं प्रभुः । (१७।२)

praviveśa gṛhaṃ śrīmān yathā caitrarathaṃ prabhuḥ |

17.3१७.३

ते ऽपि सर्वे महेष्वासा जग्मुर् वेश्मानि भारत ॥ (१७।३)

te 'pi sarve maheṣvāsā jagmur veśmāni bhārata ||

18.1१८.१

पाण्डवाश्च महेष्वासा दूतवाक्यप्रचोदिताः । (१८।१)

pāṇḍavāśca maheṣvāsā dūtavākyapracoditāḥ |

18.2१८.२

चिन्तयन्तस् तम् एवार्थं नालभन्त सुखं क्वचित् ॥ (१८।२)

cintayantas tam evārthaṃ nālabhanta sukhaṃ kvacit ||

19.1१९.१

भूयश्च चारै राजेन्द्र प्रवृत्तिर् उपपादिता । (१९।१)

bhūyaśca cārai rājendra pravṛttir upapāditā |

19.2१९.२

प्रतिज्ञा सूतपुत्रस्य विजयस्य वधं प्रति ॥ (१९।२)

pratijñā sūtaputrasya vijayasya vadhaṃ prati ||

20.1२०.१

एतच्छ्रुत्वा धर्मसुतः समुद्विग्नो नराधिप । (२०।१)

etacchrutvā dharmasutaḥ samudvigno narādhipa |

20.2२०.२

अभेद्यकवचं मत्वा कर्णम् अद्भुतविक्रमम् । (२०।२)

abhedyakavacaṃ matvā karṇam adbhutavikramam |

20.3२०.३

अनुस्मरंश्च संक्लेशान्न शान्तिम् उपयाति सः ॥ (२०।३)

anusmaraṃśca saṃkleśānna śāntim upayāti saḥ ||

21.1२१.१

तस्य चिन्तापरीतस्य बुद्धिर् जज्ञे महात्मनः । (२१।१)

tasya cintāparītasya buddhir jajñe mahātmanaḥ |

21.2२१.२

बहुव्यालमृगाकीर्णं त्यक्तुं द्वैतवनं वनम् ॥ (२१।२)

bahuvyālamṛgākīrṇaṃ tyaktuṃ dvaitavanaṃ vanam ||

22.1२२.१

धार्तराष्ट्रो ऽपि नृपतिः प्रशशास वसुंधराम् । (२२।१)

dhārtarāṣṭro 'pi nṛpatiḥ praśaśāsa vasuṃdharām |

22.2२२.२

भ्रातृभिः सहितो वीरैर् भीष्मद्रोणकृपैस् तथा ॥ (२२।२)

bhrātṛbhiḥ sahito vīrair bhīṣmadroṇakṛpais tathā ||

23.1२३.१

संगम्य सूतपुत्रेण कर्णेनाहवशोभिना । (२३।१)

saṃgamya sūtaputreṇa karṇenāhavaśobhinā |

23.2२३.२

दुर्योधनः प्रिये नित्यं वर्तमानो महीपतिः । (२३।२)

duryodhanaḥ priye nityaṃ vartamāno mahīpatiḥ |

23.3२३.३

पूजयामास विप्रेन्द्रान् क्रतुभिर् भूरिदक्षिणैः ॥ (२३।३)

pūjayāmāsa viprendrān kratubhir bhūridakṣiṇaiḥ ||

24.1२४.१

भ्रातॄणां च प्रियं राजन् स चकार परंतपः । (२४।१)

bhrātṝṇāṃ ca priyaṃ rājan sa cakāra paraṃtapaḥ |

24.2२४.२

निश्चित्य मनसा वीरो दत्तभुक्तफलं धनम् ॥ (२४।२)

niścitya manasā vīro dattabhuktaphalaṃ dhanam ||

Data courtesy of The Digital Corpus of Sanskrit.

MBh, 3, 243

Word analysis

Select a line of the text

Each word appears with its dictionary form and grammar. Select a word to read its meanings in the DCS, Apte and Monier-Williams dictionaries.

j k next and previous line · ← → chapters

Analysis: Digital Corpus of Sanskrit