महाभारतMahābhārata

MBh, 7, 93

1071 of 1995 · 73 verses

Select a line for its word-by-word analysis.

1.1१.१

संजय उवाच । (१।१)

saṃjaya uvāca

1.2१.२

काल्यमानेषु सैन्येषु शैनेयेन ततस्ततः । (१।२)

kālyamāneṣu sainyeṣu śaineyena tatastataḥ |

1.3१.३

भारद्वाजः शरव्रातैर् महद्भिः समवाकिरत् ॥ (१।३)

bhāradvājaḥ śaravrātair mahadbhiḥ samavākirat ||

2.1२.१

स संप्रहारस्तुमुलो द्रोणसात्वतयोर् अभूत् । (२।१)

sa saṃprahārastumulo droṇasātvatayor abhūt |

2.2२.२

पश्यतां सर्वसैन्यानां बलिवासवयोर् इव ॥ (२।२)

paśyatāṃ sarvasainyānāṃ balivāsavayor iva ||

3.1३.१

ततो द्रोणः शिनेः पौत्रं चित्रैः सर्वायसैः शरैः । (३।१)

tato droṇaḥ śineḥ pautraṃ citraiḥ sarvāyasaiḥ śaraiḥ |

3.2३.२

त्रिभिर् आशीविषाकारैर् ललाटे समविध्यत ॥ (३।२)

tribhir āśīviṣākārair lalāṭe samavidhyata ||

4.1४.१

तैर् ललाटार्पितैर् बाणैर् युयुधानस्त्वजिह्मगैः । (४।१)

tair lalāṭārpitair bāṇair yuyudhānastvajihmagaiḥ |

4.2४.२

व्यरोचत महाराज त्रिशृङ्ग इव पर्वतः ॥ (४।२)

vyarocata mahārāja triśṛṅga iva parvataḥ ||

5.1५.१

ततो ऽस्य बाणान् अपरान् इन्द्राशनिसमस्वनान् । (५।१)

tato 'sya bāṇān aparān indrāśanisamasvanān |

5.2५.२

भारद्वाजो ऽन्तरप्रेक्षी प्रेषयामास संयुगे ॥ (५।२)

bhāradvājo 'ntaraprekṣī preṣayāmāsa saṃyuge ||

6.1६.१

तान् द्रोणचापनिर्मुक्तान् दाशार्हः पततः शरान् । (६।१)

tān droṇacāpanirmuktān dāśārhaḥ patataḥ śarān |

6.2६.२

द्वाभ्यां द्वाभ्यां सुपुङ्खाभ्यां चिछेद परमास्त्रवित् ॥ (६।२)

dvābhyāṃ dvābhyāṃ supuṅkhābhyāṃ cicheda paramāstravit ||

7.1७.१

ताम् अस्य लघुतां द्रोणः समवेक्ष्य विशां पते । (७।१)

tām asya laghutāṃ droṇaḥ samavekṣya viśāṃ pate |

7.2७.२

प्रहस्य सहसाविध्यद् विंशत्या शिनिपुंगवम् ॥ (७।२)

prahasya sahasāvidhyad viṃśatyā śinipuṃgavam ||

8.1८.१

पुनः पञ्चाशतेषूणां शतेन च समार्पयत् । (८।१)

punaḥ pañcāśateṣūṇāṃ śatena ca samārpayat |

8.2८.२

लघुतां युयुधानस्य लाघवेन विशेषयन् ॥ (८।२)

laghutāṃ yuyudhānasya lāghavena viśeṣayan ||

9.1९.१

समुत्पतन्ति वल्मीकाद् यथा क्रुद्धा महोरगाः । (९।१)

samutpatanti valmīkād yathā kruddhā mahoragāḥ |

9.2९.२

तथा द्रोणरथाद् राजन्न् उत्पतन्ति तनुच्छिदः ॥ (९।२)

tathā droṇarathād rājann utpatanti tanucchidaḥ ||

10.1१०.१

तथैव युयुधानेन सृष्टाः शतसहस्रशः । (१०।१)

tathaiva yuyudhānena sṛṣṭāḥ śatasahasraśaḥ |

10.2१०.२

अवाकिरन् द्रोणरथं शरा रुधिरभोजनाः ॥ (१०।२)

avākiran droṇarathaṃ śarā rudhirabhojanāḥ ||

11.1११.१

लाघवाद् द्विजमुख्यस्य सात्वतस्य च मारिष । (११।१)

lāghavād dvijamukhyasya sātvatasya ca māriṣa |

11.2११.२

विशेषं नाध्यगच्छाम समावास्तां नरर्षभौ ॥ (११।२)

viśeṣaṃ nādhyagacchāma samāvāstāṃ nararṣabhau ||

12.1१२.१

सात्यकिस्तु ततो द्रोणं नवभिर् नतपर्वभिः । (१२।१)

sātyakistu tato droṇaṃ navabhir nataparvabhiḥ |

12.2१२.२

आजघान भृशं क्रुद्धो ध्वजं च निशितैः शरैः । (१२।२)

ājaghāna bhṛśaṃ kruddho dhvajaṃ ca niśitaiḥ śaraiḥ |

12.3१२.३

सारथिं च शतेनैव भारद्वाजस्य पश्यतः ॥ (१२।३)

sārathiṃ ca śatenaiva bhāradvājasya paśyataḥ ||

13.1१३.१

लाघवं युयुधानस्य दृष्ट्वा द्रोणो महारथः । (१३।१)

lāghavaṃ yuyudhānasya dṛṣṭvā droṇo mahārathaḥ |

13.2१३.२

सप्तत्या सात्यकिं विद्ध्वा तुरगांश्च त्रिभिस्त्रिभिः । (१३।२)

saptatyā sātyakiṃ viddhvā turagāṃśca tribhistribhiḥ |

13.3१३.३

ध्वजम् एकेन विव्याध माधवस्य रथे स्थितम् ॥ (१३।३)

dhvajam ekena vivyādha mādhavasya rathe sthitam ||

14.1१४.१

अथापरेण भल्लेन हेमपुङ्खेन पत्रिणा । (१४।१)

athāpareṇa bhallena hemapuṅkhena patriṇā |

14.2१४.२

धनुश्चिछेद समरे माधवस्य महात्मनः ॥ (१४।२)

dhanuścicheda samare mādhavasya mahātmanaḥ ||

15.1१५.१

सात्यकिस्तु ततः क्रुद्धो धनुस्त्यक्त्वा महारथः । (१५।१)

sātyakistu tataḥ kruddho dhanustyaktvā mahārathaḥ |

15.2१५.२

गदां जग्राह महतीं भारद्वाजाय चाक्षिपत् ॥ (१५।२)

gadāṃ jagrāha mahatīṃ bhāradvājāya cākṣipat ||

16.1१६.१

ताम् आपतन्तीं सहसा पट्टबद्धाम् अयस्मयीम् । (१६।१)

tām āpatantīṃ sahasā paṭṭabaddhām ayasmayīm |

16.2१६.२

न्यवारयच्छरैर् द्रोणो बहुभिर् बहुरूपिभिः ॥ (१६।२)

nyavārayaccharair droṇo bahubhir bahurūpibhiḥ ||

17.1१७.१

अथान्यद् धनुर् आदाय सात्यकिः सत्यविक्रमः । (१७।१)

athānyad dhanur ādāya sātyakiḥ satyavikramaḥ |

17.2१७.२

विव्याध बहुभिर् वीरं भारद्वाजं शिलाशितैः ॥ (१७।२)

vivyādha bahubhir vīraṃ bhāradvājaṃ śilāśitaiḥ ||

18.1१८.१

स विद्ध्वा समरे द्रोणं सिंहनादम् अमुञ्चत । (१८।१)

sa viddhvā samare droṇaṃ siṃhanādam amuñcata |

18.2१८.२

तं वै न ममृषे द्रोणः सर्वशस्त्रभृतां वरः ॥ (१८।२)

taṃ vai na mamṛṣe droṇaḥ sarvaśastrabhṛtāṃ varaḥ ||

19.1१९.१

ततः शक्तिं गृहीत्वा तु रुक्मदण्डाम् अयस्मयीम् । (१९।१)

tataḥ śaktiṃ gṛhītvā tu rukmadaṇḍām ayasmayīm |

19.2१९.२

तरसा प्रेषयामास माधवस्य रथं प्रति ॥ (१९।२)

tarasā preṣayāmāsa mādhavasya rathaṃ prati ||

20.1२०.१

अनासाद्य तु शैनेयं सा शक्तिः कालसंनिभा । (२०।१)

anāsādya tu śaineyaṃ sā śaktiḥ kālasaṃnibhā |

20.2२०.२

भित्त्वा रथं जगामोग्रा धरणीं दारुणस्वना ॥ (२०।२)

bhittvā rathaṃ jagāmogrā dharaṇīṃ dāruṇasvanā ||

21.1२१.१

ततो द्रोणं शिनेः पौत्रो राजन् विव्याध पत्रिणा । (२१।१)

tato droṇaṃ śineḥ pautro rājan vivyādha patriṇā |

21.2२१.२

दक्षिणं भुजम् आसाद्य पीडयन् भरतर्षभ ॥ (२१।२)

dakṣiṇaṃ bhujam āsādya pīḍayan bharatarṣabha ||

22.1२२.१

द्रोणो ऽपि समरे राजन्माधवस्य महद् धनुः । (२२।१)

droṇo 'pi samare rājanmādhavasya mahad dhanuḥ |

22.2२२.२

अर्धचन्द्रेण चिछेद रथशक्त्या च सारथिम् ॥ (२२।२)

ardhacandreṇa cicheda rathaśaktyā ca sārathim ||

23.1२३.१

मुमोह सारथिस्तस्य रथशक्त्या समाहतः । (२३।१)

mumoha sārathistasya rathaśaktyā samāhataḥ |

23.2२३.२

स रथोपस्थम् आसाद्य मुहूर्तं संन्यषीदत ॥ (२३।२)

sa rathopastham āsādya muhūrtaṃ saṃnyaṣīdata ||

24.1२४.१

चकार सात्यकी राजंस्तत्र कर्मातिमानुषम् । (२४।१)

cakāra sātyakī rājaṃstatra karmātimānuṣam |

24.2२४.२

अयोधयच्च यद् द्रोणं रश्मीञ् जग्राह च स्वयम् ॥ (२४।२)

ayodhayacca yad droṇaṃ raśmīñ jagrāha ca svayam ||

25.1२५.१

ततः शरशतेनैव युयुधानो महारथः । (२५।१)

tataḥ śaraśatenaiva yuyudhāno mahārathaḥ |

25.2२५.२

अविध्यद् ब्राह्मणं संख्ये हृष्टरूपो विशां पते ॥ (२५।२)

avidhyad brāhmaṇaṃ saṃkhye hṛṣṭarūpo viśāṃ pate ||

26.1२६.१

तस्य द्रोणः शरान् पञ्च प्रेषयामास भारत । (२६।१)

tasya droṇaḥ śarān pañca preṣayāmāsa bhārata |

26.2२६.२

ते तस्य कवचं भित्त्वा पपुः शोणितम् आहवे ॥ (२६।२)

te tasya kavacaṃ bhittvā papuḥ śoṇitam āhave ||

27.1२७.१

निर्विद्धस्तु शरैर् घोरैर् अक्रुध्यत् सात्यकिर् भृशम् । (२७।१)

nirviddhastu śarair ghorair akrudhyat sātyakir bhṛśam |

27.2२७.२

सायकान् व्यसृजच्चापि वीरो रुक्मरथं प्रति ॥ (२७।२)

sāyakān vyasṛjaccāpi vīro rukmarathaṃ prati ||

28.1२८.१

ततो द्रोणस्य यन्तारं निपात्यैकेषुणा भुवि । (२८।१)

tato droṇasya yantāraṃ nipātyaikeṣuṇā bhuvi |

28.2२८.२

अश्वान् व्यद्रावयद् बाणैर् हतसूतान्महात्मनः ॥ (२८।२)

aśvān vyadrāvayad bāṇair hatasūtānmahātmanaḥ ||

29.1२९.१

स रथः प्रद्रुतः संख्ये मण्डलानि सहस्रशः । (२९।१)

sa rathaḥ pradrutaḥ saṃkhye maṇḍalāni sahasraśaḥ |

29.2२९.२

चकार राजतो राजन् भ्राजमान इवांशुमान् ॥ (२९।२)

cakāra rājato rājan bhrājamāna ivāṃśumān ||

30.1३०.१

अभिद्रवत गृह्णीत हयान् द्रोणस्य धावत । (३०।१)

abhidravata gṛhṇīta hayān droṇasya dhāvata |

30.2३०.२

इति स्म चुक्रुशुः सर्वे राजपुत्राः सराजकाः ॥ (३०।२)

iti sma cukruśuḥ sarve rājaputrāḥ sarājakāḥ ||

31.1३१.१

ते सात्यकिम् अपास्याशु राजन् युधि महारथाः । (३१।१)

te sātyakim apāsyāśu rājan yudhi mahārathāḥ |

31.2३१.२

यतो द्रोणस्ततः सर्वे सहसा समुपाद्रवन् ॥ (३१।२)

yato droṇastataḥ sarve sahasā samupādravan ||

32.1३२.१

तान् दृष्ट्वा प्रद्रुतान् सर्वान् सात्वतेन शरार्दितान् । (३२।१)

tān dṛṣṭvā pradrutān sarvān sātvatena śarārditān |

32.2३२.२

प्रभग्नं पुनर् एवासीत् तव सैन्यं समाकुलम् ॥ (३२।२)

prabhagnaṃ punar evāsīt tava sainyaṃ samākulam ||

33.1३३.१

व्यूहस्यैव पुनर् द्वारं गत्वा द्रोणो व्यवस्थितः । (३३।१)

vyūhasyaiva punar dvāraṃ gatvā droṇo vyavasthitaḥ |

33.2३३.२

वातायमानैस्तैर् अश्वैर् हृतो वृष्णिशरार्दितैः ॥ (३३।२)

vātāyamānaistair aśvair hṛto vṛṣṇiśarārditaiḥ ||

34.1३४.१

पाण्डुपाञ्चालसंभग्नं व्यूहम् आलोक्य वीर्यवान् । (३४।१)

pāṇḍupāñcālasaṃbhagnaṃ vyūham ālokya vīryavān |

34.2३४.२

शैनेये नाकरोद् यत्नं व्यूहस्यैवाभिरक्षणे ॥ (३४।२)

śaineye nākarod yatnaṃ vyūhasyaivābhirakṣaṇe ||

35.1३५.१

निवार्य पाण्डुपाञ्चालान् द्रोणाग्निः प्रदहन्न् इव । (३५।१)

nivārya pāṇḍupāñcālān droṇāgniḥ pradahann iva |

35.2३५.२

तस्थौ क्रोधाग्निसंदीप्तः कालसूर्य इवोदितः ॥ (३५।२)

tasthau krodhāgnisaṃdīptaḥ kālasūrya ivoditaḥ ||

Data courtesy of The Digital Corpus of Sanskrit.

MBh, 7, 93

Word analysis

Select a line of the text

Each word appears with its dictionary form and grammar. Select a word to read its meanings in the DCS, Apte and Monier-Williams dictionaries.

j k next and previous line · ← → chapters

Analysis: Digital Corpus of Sanskrit