MBh, 7, 93
Select a line for its word-by-word analysis.
भारद्वाजः शरव्रातैर् महद्भिः समवाकिरत् ॥ (१।३)
bhāradvājaḥ śaravrātair mahadbhiḥ samavākirat ||
ततो द्रोणः शिनेः पौत्रं चित्रैः सर्वायसैः शरैः । (३।१)
tato droṇaḥ śineḥ pautraṃ citraiḥ sarvāyasaiḥ śaraiḥ |
तैर् ललाटार्पितैर् बाणैर् युयुधानस्त्वजिह्मगैः । (४।१)
tair lalāṭārpitair bāṇair yuyudhānastvajihmagaiḥ |
ततो ऽस्य बाणान् अपरान् इन्द्राशनिसमस्वनान् । (५।१)
tato 'sya bāṇān aparān indrāśanisamasvanān |
भारद्वाजो ऽन्तरप्रेक्षी प्रेषयामास संयुगे ॥ (५।२)
bhāradvājo 'ntaraprekṣī preṣayāmāsa saṃyuge ||
तान् द्रोणचापनिर्मुक्तान् दाशार्हः पततः शरान् । (६।१)
tān droṇacāpanirmuktān dāśārhaḥ patataḥ śarān |
द्वाभ्यां द्वाभ्यां सुपुङ्खाभ्यां चिछेद परमास्त्रवित् ॥ (६।२)
dvābhyāṃ dvābhyāṃ supuṅkhābhyāṃ cicheda paramāstravit ||
ताम् अस्य लघुतां द्रोणः समवेक्ष्य विशां पते । (७।१)
tām asya laghutāṃ droṇaḥ samavekṣya viśāṃ pate |
प्रहस्य सहसाविध्यद् विंशत्या शिनिपुंगवम् ॥ (७।२)
prahasya sahasāvidhyad viṃśatyā śinipuṃgavam ||
समुत्पतन्ति वल्मीकाद् यथा क्रुद्धा महोरगाः । (९।१)
samutpatanti valmīkād yathā kruddhā mahoragāḥ |
तथा द्रोणरथाद् राजन्न् उत्पतन्ति तनुच्छिदः ॥ (९।२)
tathā droṇarathād rājann utpatanti tanucchidaḥ ||
लाघवाद् द्विजमुख्यस्य सात्वतस्य च मारिष । (११।१)
lāghavād dvijamukhyasya sātvatasya ca māriṣa |
विशेषं नाध्यगच्छाम समावास्तां नरर्षभौ ॥ (११।२)
viśeṣaṃ nādhyagacchāma samāvāstāṃ nararṣabhau ||
सात्यकिस्तु ततो द्रोणं नवभिर् नतपर्वभिः । (१२।१)
sātyakistu tato droṇaṃ navabhir nataparvabhiḥ |
आजघान भृशं क्रुद्धो ध्वजं च निशितैः शरैः । (१२।२)
ājaghāna bhṛśaṃ kruddho dhvajaṃ ca niśitaiḥ śaraiḥ |
लाघवं युयुधानस्य दृष्ट्वा द्रोणो महारथः । (१३।१)
lāghavaṃ yuyudhānasya dṛṣṭvā droṇo mahārathaḥ |
सप्तत्या सात्यकिं विद्ध्वा तुरगांश्च त्रिभिस्त्रिभिः । (१३।२)
saptatyā sātyakiṃ viddhvā turagāṃśca tribhistribhiḥ |
ध्वजम् एकेन विव्याध माधवस्य रथे स्थितम् ॥ (१३।३)
dhvajam ekena vivyādha mādhavasya rathe sthitam ||
सात्यकिस्तु ततः क्रुद्धो धनुस्त्यक्त्वा महारथः । (१५।१)
sātyakistu tataḥ kruddho dhanustyaktvā mahārathaḥ |
गदां जग्राह महतीं भारद्वाजाय चाक्षिपत् ॥ (१५।२)
gadāṃ jagrāha mahatīṃ bhāradvājāya cākṣipat ||
ताम् आपतन्तीं सहसा पट्टबद्धाम् अयस्मयीम् । (१६।१)
tām āpatantīṃ sahasā paṭṭabaddhām ayasmayīm |
न्यवारयच्छरैर् द्रोणो बहुभिर् बहुरूपिभिः ॥ (१६।२)
nyavārayaccharair droṇo bahubhir bahurūpibhiḥ ||
अथान्यद् धनुर् आदाय सात्यकिः सत्यविक्रमः । (१७।१)
athānyad dhanur ādāya sātyakiḥ satyavikramaḥ |
विव्याध बहुभिर् वीरं भारद्वाजं शिलाशितैः ॥ (१७।२)
vivyādha bahubhir vīraṃ bhāradvājaṃ śilāśitaiḥ ||
स विद्ध्वा समरे द्रोणं सिंहनादम् अमुञ्चत । (१८।१)
sa viddhvā samare droṇaṃ siṃhanādam amuñcata |
तं वै न ममृषे द्रोणः सर्वशस्त्रभृतां वरः ॥ (१८।२)
taṃ vai na mamṛṣe droṇaḥ sarvaśastrabhṛtāṃ varaḥ ||
ततः शक्तिं गृहीत्वा तु रुक्मदण्डाम् अयस्मयीम् । (१९।१)
tataḥ śaktiṃ gṛhītvā tu rukmadaṇḍām ayasmayīm |
अनासाद्य तु शैनेयं सा शक्तिः कालसंनिभा । (२०।१)
anāsādya tu śaineyaṃ sā śaktiḥ kālasaṃnibhā |
भित्त्वा रथं जगामोग्रा धरणीं दारुणस्वना ॥ (२०।२)
bhittvā rathaṃ jagāmogrā dharaṇīṃ dāruṇasvanā ||
ततो द्रोणं शिनेः पौत्रो राजन् विव्याध पत्रिणा । (२१।१)
tato droṇaṃ śineḥ pautro rājan vivyādha patriṇā |
द्रोणो ऽपि समरे राजन्माधवस्य महद् धनुः । (२२।१)
droṇo 'pi samare rājanmādhavasya mahad dhanuḥ |
अर्धचन्द्रेण चिछेद रथशक्त्या च सारथिम् ॥ (२२।२)
ardhacandreṇa cicheda rathaśaktyā ca sārathim ||
स रथोपस्थम् आसाद्य मुहूर्तं संन्यषीदत ॥ (२३।२)
sa rathopastham āsādya muhūrtaṃ saṃnyaṣīdata ||
अयोधयच्च यद् द्रोणं रश्मीञ् जग्राह च स्वयम् ॥ (२४।२)
ayodhayacca yad droṇaṃ raśmīñ jagrāha ca svayam ||
अविध्यद् ब्राह्मणं संख्ये हृष्टरूपो विशां पते ॥ (२५।२)
avidhyad brāhmaṇaṃ saṃkhye hṛṣṭarūpo viśāṃ pate ||
तस्य द्रोणः शरान् पञ्च प्रेषयामास भारत । (२६।१)
tasya droṇaḥ śarān pañca preṣayāmāsa bhārata |
ते तस्य कवचं भित्त्वा पपुः शोणितम् आहवे ॥ (२६।२)
te tasya kavacaṃ bhittvā papuḥ śoṇitam āhave ||
निर्विद्धस्तु शरैर् घोरैर् अक्रुध्यत् सात्यकिर् भृशम् । (२७।१)
nirviddhastu śarair ghorair akrudhyat sātyakir bhṛśam |
सायकान् व्यसृजच्चापि वीरो रुक्मरथं प्रति ॥ (२७।२)
sāyakān vyasṛjaccāpi vīro rukmarathaṃ prati ||
ततो द्रोणस्य यन्तारं निपात्यैकेषुणा भुवि । (२८।१)
tato droṇasya yantāraṃ nipātyaikeṣuṇā bhuvi |
अश्वान् व्यद्रावयद् बाणैर् हतसूतान्महात्मनः ॥ (२८।२)
aśvān vyadrāvayad bāṇair hatasūtānmahātmanaḥ ||
स रथः प्रद्रुतः संख्ये मण्डलानि सहस्रशः । (२९।१)
sa rathaḥ pradrutaḥ saṃkhye maṇḍalāni sahasraśaḥ |
इति स्म चुक्रुशुः सर्वे राजपुत्राः सराजकाः ॥ (३०।२)
iti sma cukruśuḥ sarve rājaputrāḥ sarājakāḥ ||
ते सात्यकिम् अपास्याशु राजन् युधि महारथाः । (३१।१)
te sātyakim apāsyāśu rājan yudhi mahārathāḥ |
तान् दृष्ट्वा प्रद्रुतान् सर्वान् सात्वतेन शरार्दितान् । (३२।१)
tān dṛṣṭvā pradrutān sarvān sātvatena śarārditān |
प्रभग्नं पुनर् एवासीत् तव सैन्यं समाकुलम् ॥ (३२।२)
prabhagnaṃ punar evāsīt tava sainyaṃ samākulam ||
व्यूहस्यैव पुनर् द्वारं गत्वा द्रोणो व्यवस्थितः । (३३।१)
vyūhasyaiva punar dvāraṃ gatvā droṇo vyavasthitaḥ |
वातायमानैस्तैर् अश्वैर् हृतो वृष्णिशरार्दितैः ॥ (३३।२)
vātāyamānaistair aśvair hṛto vṛṣṇiśarārditaiḥ ||
पाण्डुपाञ्चालसंभग्नं व्यूहम् आलोक्य वीर्यवान् । (३४।१)
pāṇḍupāñcālasaṃbhagnaṃ vyūham ālokya vīryavān |
शैनेये नाकरोद् यत्नं व्यूहस्यैवाभिरक्षणे ॥ (३४।२)
śaineye nākarod yatnaṃ vyūhasyaivābhirakṣaṇe ||
निवार्य पाण्डुपाञ्चालान् द्रोणाग्निः प्रदहन्न् इव । (३५।१)
nivārya pāṇḍupāñcālān droṇāgniḥ pradahann iva |
तस्थौ क्रोधाग्निसंदीप्तः कालसूर्य इवोदितः ॥ (३५।२)
tasthau krodhāgnisaṃdīptaḥ kālasūrya ivoditaḥ ||
Data courtesy of The Digital Corpus of Sanskrit.