संजय उवाच । (१।१)

क्रौञ्चं ततो महाव्यूहम् अभेद्यं तनयस्तव । (१।२)

व्यूढं दृष्ट्वा महाघोरं पार्थेनामिततेजसा ॥ (१।३)

आचार्यम् उपसंगम्य कृपं शल्यं च मारिष । (२।१)

सौमदत्तिं विकर्णं च अश्वत्थामानम् एव च ॥ (२।२)

दुःशासनादीन् भ्रातॄंश्च स सर्वान् एव भारत । (३।१)

अन्यांश्च सुबहूञ् शूरान् युद्धाय समुपागतान् ॥ (३।२)

प्राहेदं वचनं काले हर्षयंस्तनयस्तव । (४।१)

नानाशस्त्रप्रहरणाः सर्वे शस्त्रास्त्रवेदिनः ॥ (४।२)

एकैकशः समर्था हि यूयं सर्वे महारथाः । (५।१)

पाण्डुपुत्रान् रणे हन्तुं ससैन्यान् किमु संहताः ॥ (५।२)

अपर्याप्तं तद् अस्माकं बलं भीष्माभिरक्षितम् । (६।१)

पर्याप्तं त्विदम् एतेषां बलं पार्थिवसत्तमाः ॥ (६।२)

संस्थानाः शूरसेनाश्च वेणिकाः कुकुरास्तथा । (७।१)

आरेवकास् त्रिगर्ताश्च मद्रका यवनास्तथा ॥ (७।२)

शत्रुंजयेन सहितास्तथा दुःशासनेन च । (८।१)

विकर्णेन च वीरेण तथा नन्दोपनन्दकैः ॥ (८।२)

चित्रसेनेन सहिताः सहिताः पाणिभद्रकैः । (९।१)

भीष्मम् एवाभिरक्षन्तु सह सैन्यपुरस्कृताः ॥ (९।२)

ततो द्रोणश्च भीष्मश्च तव पुत्रश्च मारिष । (१०।१)

अव्यूहन्त महाव्यूहं पाण्डूनां प्रतिबाधने ॥ (१०।२)

भीष्मः सैन्येन महता समन्तात् परिवारितः । (११।१)

ययौ प्रकर्षन्महतीं वाहिनीं सुरराड् इव ॥ (११।२)

तम् अन्वयान्महेष्वासो भारद्वाजः प्रतापवान् । (१२।१)

कुन्तलैश्च दशार्णैश्च मागधैश्च विशां पते ॥ (१२।२)

विदर्भैर् मेकलैश्चैव कर्णप्रावरणैर् अपि । (१३।१)

सहिताः सर्वसैन्येन भीष्मम् आहवशोभिनम् ॥ (१३।२)

गान्धाराः सिन्धुसौवीराः शिबयो ऽथ वसातयः । (१४।१)

शकुनिश्च स्वसैन्येन भारद्वाजम् अपालयत् ॥ (१४।२)

ततो दुर्योधनो राजा सहितः सर्वसोदरैः । (१५।१)

अश्वातकैर् विकर्णैश्च तथा शर्मिलकोसलैः ॥ (१५।२)

दरदैश्चूचुपैश्चैव तथा क्षुद्रकमालवैः । (१६।१)

अभ्यरक्षत संहृष्टः सौबलेयस्य वाहिनीम् ॥ (१६।२)

भूरिश्रवाः शलः शल्यो भगदत्तश्च मारिष । (१७।१)

विन्दानुविन्दावावन्त्यौ वामं पार्श्वम् अपालयन् ॥ (१७।२)

सौमदत्तिः सुशर्मा च काम्बोजश्च सुदक्षिणः । (१८।१)

शतायुश्च श्रुतायुश्च दक्षिणं पार्श्वम् आस्थिताः ॥ (१८।२)

अश्वत्थामा कृपश्चैव कृतवर्मा च सात्वतः । (१९।१)

महत्या सेनया सार्धं सेनापृष्ठे व्यवस्थिताः ॥ (१९।२)

पृष्ठगोपास्तु तस्यासन्नानादेश्या जनेश्वराः । (२०।१)

केतुमान् वसुदानश्च पुत्रः काश्यस्य चाभिभूः ॥ (२०।२)

ततस्ते तावकाः सर्वे हृष्टा युद्धाय भारत । (२१।१)

दध्मुः शङ्खान्मुदा युक्ताः सिंहनादांश्च नादयन् ॥ (२१।२)

तेषां श्रुत्वा तु हृष्टानां कुरुवृद्धः पितामहः । (२२।१)

सिंहनादं विनद्योच्चैः शङ्खं दध्मौ प्रतापवान् ॥ (२२।२)

ततः शङ्खाश्च भेर्यश्च पेश्यश्च विविधाः परैः । (२३।१)

आनकाश्चाभ्यहन्यन्त स शब्दस्तुमुलो ऽभवत् ॥ (२३।२)

ततः श्वेतैर् हयैर् युक्ते महति स्यन्दने स्थितौ । (२४।१)

प्रदध्मतुः शङ्खवरौ हेमरत्नपरिष्कृतौ ॥ (२४।२)

पाञ्चजन्यं हृषीकेशो देवदत्तं धनंजयः । (२५।१)

पौण्ड्रं दध्मौ महाशङ्खं भीमकर्मा वृकोदरः ॥ (२५।२)

अनन्तविजयं राजा कुन्तीपुत्रो युधिष्ठिरः । (२६।१)

नकुलः सहदेवश्च सुघोषमणिपुष्पकौ ॥ (२६।२)

काशिराजश्च शैब्यश्च शिखण्डी च महारथः । (२७।१)

धृष्टद्युम्नो विराटश्च सात्यकिश्च महायशाः ॥ (२७।२)

पाञ्चाल्यश्च महेष्वासो द्रौपद्याः पञ्च चात्मजाः । (२८।१)

सर्वे दध्मुर् महाशङ्खान् सिंहनादांश्च नेदिरे ॥ (२८।२)

स घोषः सुमहांस्तत्र वीरैस्तैः समुदीरितः । (२९।१)

नभश्च पृथिवीं चैव तुमुलो व्यनुनादयत् ॥ (२९।२)

एवम् एते महाराज प्रहृष्टाः कुरुपाण्डवाः । (३०।१)

पुनर् युद्धाय संजग्मुस्तापयानाः परस्परम् ॥ (३०।२)