भृगुर् उवाच । (१।१)

असृजद् ब्राह्मणान् एव पूर्वं ब्रह्मा प्रजापतिः । (१।२)

आत्मतेजोऽभिनिर्वृत्तान् भास्कराग्निसमप्रभान् ॥ (१।३)

ततः सत्यं च धर्मं च तपो ब्रह्म च शाश्वतम् । (२।१)

आचारं चैव शौचं च स्वर्गाय विदधे प्रभुः ॥ (२।२)

देवदानवगन्धर्वदैत्यासुरमहोरगाः । (३।१)

यक्षराक्षसनागाश्च पिशाचा मनुजास्तथा ॥ (३।२)

ब्राह्मणाः क्षत्रिया वैश्याः शूद्राश्च द्विजसत्तम । (४।१)

ये चान्ये भूतसंघानां संघास्तांश्चापि निर्ममे ॥ (४।२)

ब्राह्मणानां सितो वर्णः क्षत्रियाणां तु लोहितः । (५।१)

वैश्यानां पीतको वर्णः शूद्राणाम् असितस्तथा ॥ (५।२)

भरद्वाज उवाच । (६।१)

चातुर्वर्ण्यस्य वर्णेन यदि वर्णो विभज्यते । (६।२)

सर्वेषां खलु वर्णानां दृश्यते वर्णसंकरः ॥ (६।३)

कामः क्रोधो भयं लोभः शोकश्चिन्ता क्षुधा श्रमः । (७।१)

सर्वेषां नः प्रभवति कस्माद् वर्णो विभज्यते ॥ (७।२)

स्वेदमूत्रपुरीषाणि श्लेष्मा पित्तं सशोणितम् । (८।१)

तनुः क्षरति सर्वेषां कस्माद् वर्णो विभज्यते ॥ (८।२)

जङ्गमानाम् असंख्येयाः स्थावराणां च जातयः । (९।१)

तेषां विविधवर्णानां कुतो वर्णविनिश्चयः ॥ (९।२)

भृगुर् उवाच । (१०।१)

न विशेषो ऽस्ति वर्णानां सर्वं ब्राह्मम् इदं जगत् । (१०।२)

ब्रह्मणा पूर्वसृष्टं हि कर्मभिर् वर्णतां गतम् ॥ (१०।३)

कामभोगप्रियास्तीक्ष्णाः क्रोधनाः प्रियसाहसाः । (११।१)

त्यक्तस्वधर्मा रक्ताङ्गास्ते द्विजाः क्षत्रतां गताः ॥ (११।२)

गोषु वृत्तिं समाधाय पीताः कृष्युपजीविनः । (१२।१)

स्वधर्मं नानुतिष्ठन्ति ते द्विजा वैश्यतां गताः ॥ (१२।२)

हिंसानृतप्रिया लुब्धाः सर्वकर्मोपजीविनः । (१३।१)

कृष्णाः शौचपरिभ्रष्टास् ते द्विजाः शूद्रतां गताः ॥ (१३।२)

इत्येतैः कर्मभिर् व्यस्ता द्विजा वर्णान्तरं गताः । (१४।१)

धर्मो यज्ञक्रिया चैषां नित्यं न प्रतिषिध्यते ॥ (१४।२)

वर्णाश्चत्वार एते हि येषां ब्राह्मी सरस्वती । (१५।१)

विहिता ब्रह्मणा पूर्वं लोभात् त्वज्ञानतां गताः ॥ (१५।२)

ब्राह्मणा धर्मतन्त्रस्थास् तपस्तेषां न नश्यति । (१६।१)

ब्रह्म धारयतां नित्यं व्रतानि नियमांस्तथा ॥ (१६।२)

ब्रह्म चैतत् पुरा सृष्टं ये न जानन्त्यतद्विदः । (१७।१)

तेषां बहुविधास्त्वन्यास्तत्र तत्र हि जातयः ॥ (१७।२)

पिशाचा राक्षसाः प्रेता बहुधा म्लेच्छजातयः । (१८।१)

प्रनष्टज्ञानविज्ञानाः स्वच्छन्दाचारचेष्टिताः ॥ (१८।२)

प्रजा ब्राह्मणसंस्काराः स्वधर्मकृतनिश्चयाः । (१९।१)

ऋषिभिः स्वेन तपसा सृज्यन्ते चापरे परैः ॥ (१९।२)

आदिदेवसमुद्भूता ब्रह्ममूलाक्षयाव्यया । (२०।१)

सा सृष्टिर् मानसी नाम धर्मतन्त्रपरायणा ॥ (२०।२)