युधिष्ठिर उवाच । (१।१)

केषां राजा प्रभवति वित्तस्य भरतर्षभ । (१।२)

कया च वृत्त्या वर्तेत तन्मे ब्रूहि पितामह ॥ (१।३)

भीष्म उवाच । (२।१)

अब्राह्मणानां वित्तस्य स्वामी राजेति वैदिकम् । (२।२)

ब्राह्मणानां च ये केचिद् विकर्मस्था भवन्त्युत ॥ (२।३)

विकर्मस्थाश्च नोपेक्ष्या विप्रा राज्ञा कथंचन । (३।१)

इति राज्ञां पुरावृत्तम् अभिजल्पन्ति साधवः ॥ (३।२)

यस्य स्म विषये राज्ञः स्तेनो भवति वै द्विजः । (४।१)

राज्ञ एवापराधं तं मन्यन्ते किल्बिषं नृप ॥ (४।२)

अभिशस्तम् इवात्मानं मन्यन्ते तेन कर्मणा । (५।१)

तस्माद् राजर्षयः सर्वे ब्राह्मणान् अन्वपालयन् ॥ (५।२)

अत्राप्युदाहरन्तीमम् इतिहासं पुरातनम् । (६।१)

गीतं केकयराजेन ह्रियमाणेन रक्षसा ॥ (६।२)

केकयानाम् अधिपतिं रक्षो जग्राह दारुणम् । (७।१)

स्वाध्यायेनान्वितं राजन्न् अरण्ये संशितव्रतम् ॥ (७।२)

राजोवाच । (८।१)

न मे स्तेनो जनपदे न कदर्यो न मद्यपः । (८।२)

नानाहिताग्निर् नायज्वा मामकान्तरम् आविशः ॥ (८।३)

न च मे ब्राह्मणो ऽविद्वान्नाव्रती नाप्यसोमपः । (९।१)

नानाहिताग्निर् विषये मामकान्तरम् आविशः ॥ (९।२)

नानाप्तदक्षिणैर् यज्ञैर् यजन्ते विषये मम । (१०।१)

अधीते नाव्रती कश्चिन्मामकान्तरम् आविशः ॥ (१०।२)

अधीयते ऽध्यापयन्ति यजन्ते याजयन्ति च । (११।१)

ददति प्रतिगृह्णन्ति षट्सु कर्मस्ववस्थिताः ॥ (११।२)

पूजिताः संविभक्ताश्च मृदवः सत्यवादिनः । (१२।१)

ब्राह्मणा मे स्वकर्मस्था मामकान्तरम् आविशः ॥ (१२।२)

न याचन्ते प्रयच्छन्ति सत्यधर्मविशारदाः । (१३।१)

नाध्यापयन्त्यधीयन्ते यजन्ते न च याजकाः ॥ (१३।२)

ब्राह्मणान् परिरक्षन्ति संग्रामेष्वपलायिनः । (१४।१)

क्षत्रिया मे स्वकर्मस्था मामकान्तरम् आविशः ॥ (१४।२)

कृषिगोरक्षवाणिज्यम् उपजीवन्त्यमायया । (१५।१)

अप्रमत्ताः क्रियावन्तः सुव्रताः सत्यवादिनः ॥ (१५।२)

संविभागं दमं शौचं सौहृदं च व्यपाश्रिताः । (१६।१)

मम वैश्याः स्वकर्मस्था मामकान्तरम् आविशः ॥ (१६।२)

त्रीन् वर्णान् अनुतिष्ठन्ति यथावद् अनसूयकाः । (१७।१)

मम शूद्राः स्वकर्मस्था मामकान्तरम् आविशः ॥ (१७।२)

कृपणानाथवृद्धानां दुर्बलातुरयोषिताम् । (१८।१)

संविभक्तास्मि सर्वेषां मामकान्तरम् आविशः ॥ (१८।२)

कुलदेशादिधर्माणां प्रथितानां यथाविधि । (१९।१)

अव्युच्छेत्तास्मि सर्वेषां मामकान्तरम् आविशः ॥ (१९।२)

तपस्विनो मे विषये पूजिताः परिपालिताः । (२०।१)

संविभक्ताश्च सत्कृत्य मामकान्तरम् आविशः ॥ (२०।२)

नासंविभज्य भोक्तास्मि न विशामि परस्त्रियम् । (२१।१)

स्वतन्त्रो जातु न क्रीडे मामकान्तरम् आविशः ॥ (२१।२)

नाब्रह्मचारी भिक्षावान् भिक्षुर् वाब्रह्मचारिकः । (२२।१)

अनृत्विजं हुतं नास्ति मामकान्तरम् आविशः ॥ (२२।२)

नावजानाम्यहं वृद्धान्न वैद्यान्न तपस्विनः । (२३।१)

राष्ट्रे स्वपति जागर्मि मामकान्तरम् आविशः ॥ (२३।२)

वेदाध्ययनसम्पन्नस्तपस्वी सर्वधर्मवित् । (२४।१)

स्वामी सर्वस्य राज्यस्य श्रीमान्मम पुरोहितः ॥ (२४।२)

दानेन दिव्यान् अभिवाञ्छामि लोकान् सत्येनाथो ब्राह्मणानां च गुप्त्या । (२५।१)

शुश्रूषया चापि गुरून् उपैमि न मे भयं विद्यते राक्षसेभ्यः ॥ (२५।२)

न मे राष्ट्रे विधवा ब्रह्मबन्धुर् न ब्राह्मणः कृपणो नोत चोरः । (२६।१)

न पारजायी न च पापकर्मा न मे भयं विद्यते राक्षसेभ्यः ॥ (२६।२)

न मे शस्त्रैर् अनिर्भिन्नम् अङ्गे द्व्यङ्गुलम् अन्तरम् । (२७।१)

धर्मार्थं युध्यमानस्य मामकान्तरम् आविशः ॥ (२७।२)

गोब्राह्मणे च यज्ञे च नित्यं स्वस्त्ययनं मम । (२८।१)

आशासते जना राष्ट्रे मामकान्तरम् आविशः ॥ (२८।२)

राक्षस उवाच । (२९।१)

यस्मात् सर्वास्ववस्थासु धर्मम् एवान्ववेक्षसे । (२९।२)

तस्मात् प्राप्नुहि कैकेय गृहान् स्वस्ति व्रजाम्यहम् ॥ (२९।३)

येषां गोब्राह्मणा रक्ष्याः प्रजा रक्ष्याश्च केकय । (३०।१)

न रक्षोभ्यो भयं तेषां कुत एव तु मानुषात् ॥ (३०।२)

येषां पुरोगमा विप्रा येषां ब्रह्मबलं बलम् । (३१।१)

प्रियातिथ्यास्तथा दारास्ते वै स्वर्गजितो नराः ॥ (३१।२)

भीष्म उवाच । (३२।१)

तस्माद् द्विजातीन् रक्षेत ते हि रक्षन्ति रक्षिताः । (३२।२)

आशीर् एषां भवेद् राज्ञां राष्ट्रं सम्यक् प्रवर्धते ॥ (३२।३)

तस्माद् राज्ञा विशेषेण विकर्मस्था द्विजातयः । (३३।१)

नियम्याः संविभज्याश्च प्रजानुग्रहकारणात् ॥ (३३।२)

य एवं वर्तते राजा पौरजानपदेष्विह । (३४।१)

अनुभूयेह भद्राणि प्राप्नोतीन्द्रसलोकताम् ॥ (३४।२)