महाभारतMahābhārata

MBh, 5, 41

705 of 1995 · 30 verses

Select a line for its word-by-word analysis.

1.1१.१

धृतराष्ट्र उवाच । (१।१)

dhṛtarāṣṭra uvāca

1.2१.२

अनुक्तं यदि ते किंचिद् वाचा विदुर विद्यते । (१।२)

anuktaṃ yadi te kiṃcid vācā vidura vidyate |

1.3१.३

तन्मे शुश्रूषवे ब्रूहि विचित्राणि हि भाषसे ॥ (१।३)

tanme śuśrūṣave brūhi vicitrāṇi hi bhāṣase ||

2.1२.१

विदुर उवाच । (२।१)

vidura uvāca

2.2२.२

धृतराष्ट्र कुमारो वै यः पुराणः सनातनः । (२।२)

dhṛtarāṣṭra kumāro vai yaḥ purāṇaḥ sanātanaḥ |

2.3२.३

सनत्सुजातः प्रोवाच मृत्युर् नास्तीति भारत ॥ (२।३)

sanatsujātaḥ provāca mṛtyur nāstīti bhārata ||

3.1३.१

स ते गुह्यान् प्रकाशांश्च सर्वान् हृदयसंश्रयान् । (३।१)

sa te guhyān prakāśāṃśca sarvān hṛdayasaṃśrayān |

3.2३.२

प्रवक्ष्यति महाराज सर्वबुद्धिमतां वरः ॥ (३।२)

pravakṣyati mahārāja sarvabuddhimatāṃ varaḥ ||

4.1४.१

धृतराष्ट्र उवाच । (४।१)

dhṛtarāṣṭra uvāca

4.2४.२

किं त्वं न वेद तद् भूयो यन्मे ब्रूयात् सनातनः । (४।२)

kiṃ tvaṃ na veda tad bhūyo yanme brūyāt sanātanaḥ |

4.3४.३

त्वम् एव विदुर ब्रूहि प्रज्ञाशेषो ऽस्ति चेत् तव ॥ (४।३)

tvam eva vidura brūhi prajñāśeṣo 'sti cet tava ||

5.1५.१

विदुर उवाच । (५।१)

vidura uvāca

5.2५.२

शूद्रयोनावहं जातो नातो ऽन्यद् वक्तुम् उत्सहे । (५।२)

śūdrayonāvahaṃ jāto nāto 'nyad vaktum utsahe |

5.3५.३

कुमारस्य तु या बुद्धिर् वेद तां शाश्वतीम् अहम् ॥ (५।३)

kumārasya tu yā buddhir veda tāṃ śāśvatīm aham ||

6.1६.१

ब्राह्मीं हि योनिम् आपन्नः सुगुह्यम् अपि यो वदेत् । (६।१)

brāhmīṃ hi yonim āpannaḥ suguhyam api yo vadet |

6.2६.२

न तेन गर्ह्यो देवानां तस्माद् एतद् ब्रवीमि ते ॥ (६।२)

na tena garhyo devānāṃ tasmād etad bravīmi te ||

7.1७.१

धृतराष्ट्र उवाच । (७।१)

dhṛtarāṣṭra uvāca

7.2७.२

ब्रवीहि विदुर त्वं मे पुराणं तं सनातनम् । (७।२)

bravīhi vidura tvaṃ me purāṇaṃ taṃ sanātanam |

7.3७.३

कथम् एतेन देहेन स्याद् इहैव समागमः ॥ (७।३)

katham etena dehena syād ihaiva samāgamaḥ ||

8.1८.१

वैशंपायन उवाच । (८।१)

vaiśaṃpāyana uvāca

8.2८.२

चिन्तयामास विदुरस्तम् ऋषिं संशितव्रतम् । (८।२)

cintayāmāsa vidurastam ṛṣiṃ saṃśitavratam |

8.3८.३

स च तच्चिन्तितं ज्ञात्वा दर्शयामास भारत ॥ (८।३)

sa ca taccintitaṃ jñātvā darśayāmāsa bhārata ||

9.1९.१

स चैनं प्रतिजग्राह विधिदृष्टेन कर्मणा । (९।१)

sa cainaṃ pratijagrāha vidhidṛṣṭena karmaṇā |

9.2९.२

सुखोपविष्टं विश्रान्तम् अथैनं विदुरो ऽब्रवीत् ॥ (९।२)

sukhopaviṣṭaṃ viśrāntam athainaṃ viduro 'bravīt ||

10.1१०.१

भगवन् संशयः कश्चिद् धृतराष्ट्रस्य मानसे । (१०।१)

bhagavan saṃśayaḥ kaścid dhṛtarāṣṭrasya mānase |

10.2१०.२

यो न शक्यो मया वक्तुं तम् अस्मै वक्तुम् अर्हसि । (१०।२)

yo na śakyo mayā vaktuṃ tam asmai vaktum arhasi |

10.3१०.३

यं श्रुत्वायं मनुष्येन्द्रः सुखदुःखातिगो भवेत् ॥ (१०।३)

yaṃ śrutvāyaṃ manuṣyendraḥ sukhaduḥkhātigo bhavet ||

11.1११.१

लाभालाभौ प्रियद्वेष्यौ यथैनं न जरान्तकौ । (११।१)

lābhālābhau priyadveṣyau yathainaṃ na jarāntakau |

11.2११.२

विषहेरन् भयामर्षौ क्षुत्पिपासे मदोद्भवौ । (११।२)

viṣaheran bhayāmarṣau kṣutpipāse madodbhavau |

11.3११.३

अरतिश्चैव तन्द्री च कामक्रोधौ क्षयोदयौ ॥ (११।३)

aratiścaiva tandrī ca kāmakrodhau kṣayodayau ||

Data courtesy of The Digital Corpus of Sanskrit.

MBh, 5, 41

Word analysis

Select a line of the text

Each word appears with its dictionary form and grammar. Select a word to read its meanings in the DCS, Apte and Monier-Williams dictionaries.

j k next and previous line · ← → chapters

Analysis: Digital Corpus of Sanskrit