वामदेव उवाच । (१।१)

यत्राधर्मं प्रणयते दुर्बले बलवत्तरः । (१।२)

तां वृत्तिम् उपजीवन्ति ये भवन्ति तदन्वयाः ॥ (१।३)

राजानम् अनुवर्तन्ते तं पापाभिप्रवर्तकम् । (२।१)

अविनीतमनुष्यं तत् क्षिप्रं राष्ट्रं विनश्यति ॥ (२।२)

यद् वृत्तिम् उपजीवन्ति प्रकृतिस्थस्य मानवाः । (३।१)

तद् एव विषमस्थस्य स्वजनो ऽपि न मृष्यते ॥ (३।२)

साहसप्रकृतिर् यत्र कुरुते किंचिद् उल्बणम् । (४।१)

अशास्त्रलक्षणो राजा क्षिप्रम् एव विनश्यति ॥ (४।२)

यो ऽत्यन्ताचरितां वृत्तिं क्षत्रियो नानुवर्तते । (५।१)

जितानाम् अजितानां च क्षत्रधर्माद् अपैति सः ॥ (५।२)

द्विषन्तं कृतकर्माणं गृहीत्वा नृपती रणे । (६।१)

यो न मानयते द्वेषात् क्षत्रधर्माद् अपैति सः ॥ (६।२)

शक्तः स्यात् सुमुखो राजा कुर्यात् कारुण्यम् आपदि । (७।१)

प्रियो भवति भूतानां न च विभ्रश्यते श्रियः ॥ (७।२)

अप्रियं यस्य कुर्वीत भूयस्तस्य प्रियं चरेत् । (८।१)

नचिरेण प्रियः स स्याद् यो ऽप्रियः प्रियम् आचरेत् ॥ (८।२)

मृषावादं परिहरेत् कुर्यात् प्रियम् अयाचितः । (९।१)

न च कामान्न संरम्भान्न द्वेषाद् धर्मम् उत्सृजेत् ॥ (९।२)

नापत्रपेत प्रश्नेषु नाभिभव्यां गिरं सृजेत् । (१०।१)

न त्वरेत न चासूयेत् तथा संगृह्यते परः ॥ (१०।२)

प्रिये नातिभृशं हृष्येद् अप्रिये न च संज्वरेत् । (११।१)

न मुह्येद् अर्थकृच्छ्रेषु प्रजाहितम् अनुस्मरन् ॥ (११।२)

यः प्रियं कुरुते नित्यं गुणतो वसुधाधिपः । (१२।१)

तस्य कर्माणि सिध्यन्ति न च संत्यज्यते श्रिया ॥ (१२।२)

निवृत्तं प्रतिकूलेभ्यो वर्तमानम् अनुप्रिये । (१३।१)

भक्तं भजेत नृपतिस्तद् वै वृत्तं सताम् इह ॥ (१३।२)

अप्रकीर्णेन्द्रियं प्राज्ञम् अत्यन्तानुगतं शुचिम् । (१४।१)

शक्तं चैवानुरक्तं च युञ्ज्यान्महति कर्मणि ॥ (१४।२)

एवम् एव गुणैर् युक्तो यो न रज्यति भूमिपम् । (१५।१)

भर्तुर् अर्थेष्वसूयन्तं न तं युञ्जीत कर्मणि ॥ (१५।२)

मूढम् ऐन्द्रियकं लुब्धम् अनार्यचरितं शठम् । (१६।१)

अनतीतोपधं हिंस्रं दुर्बुद्धिम् अबहुश्रुतम् ॥ (१६।२)

त्यक्तोपात्तं मद्यरतं द्यूतस्त्रीमृगयापरम् । (१७।१)

कार्ये महति यो युञ्ज्याद्धीयते स नृपः श्रियः ॥ (१७।२)

रक्षितात्मा तु यो राजा रक्ष्यान् यश्चानुरक्षति । (१८।१)

प्रजाश्च तस्य वर्धन्ते ध्रुवं च महद् अश्नुते ॥ (१८।२)

ये केचिद् भूमिपतयस्तान् सर्वान् अन्ववेक्षयेत् । (१९।१)

सुहृद्भिर् अनभिख्यातैस्तेन राजा न रिष्यते ॥ (१९।२)

अपकृत्य बलस्थस्य दूरस्थो ऽस्मीति नाश्वसेत् । (२०।१)

श्येनानुचरितैर् ह्येते निपतन्ति प्रमाद्यतः ॥ (२०।२)

दृढमूलस् त्वदुष्टात्मा विदित्वा बलम् आत्मनः । (२१।१)

अबलान् अभियुञ्जीत न तु ये बलवत्तराः ॥ (२१।२)

विक्रमेण महीं लब्ध्वा प्रजा धर्मेण पालयन् । (२२।१)

आहवे निधनं कुर्याद् राजा धर्मपरायणः ॥ (२२।२)

मरणान्तम् इदं सर्वं नेह किंचिद् अनामयम् । (२३।१)

तस्माद् धर्मे स्थितो राजा प्रजा धर्मेण पालयेत् ॥ (२३।२)

रक्षाधिकरणं युद्धं तथा धर्मानुशासनम् । (२४।१)

मन्त्रचिन्त्यं सुखं काले पञ्चभिर् वर्धते मही ॥ (२४।२)

एतानि यस्य गुप्तानि स राजा राजसत्तम । (२५।१)

सततं वर्तमानो ऽत्र राजा भुङ्क्ते महीम् इमाम् ॥ (२५।२)

नैतान्येकेन शक्यानि सातत्येनान्ववेक्षितुम् । (२६।१)

एतेष्वाप्तान् प्रतिष्ठाप्य राजा भुङ्क्ते महीं चिरम् ॥ (२६।२)

दातारं संविभक्तारं मार्दवोपगतं शुचिम् । (२७।१)

असंत्यक्तमनुष्यं च तं जनाः कुर्वते प्रियम् ॥ (२७।२)

यस्तु निःश्रेयसं ज्ञात्वा ज्ञानं तत् प्रतिपद्यते । (२८।१)

आत्मनो मतम् उत्सृज्य तं लोको ऽनुविधीयते ॥ (२८।२)

यो ऽर्थकामस्य वचनं प्रातिकूल्यान्न मृष्यते । (२९।१)

शृणोति प्रतिकूलानि विमना नचिराद् इव ॥ (२९।२)

अग्राम्यचरितां बुद्धिम् अत्यन्तं यो न बुध्यते । (३०।१)

जितानाम् अजितानां च क्षत्रधर्माद् अपैति सः ॥ (३०।२)

मुख्यान् अमात्यान् यो हित्वा निहीनान् कुरुते प्रियान् । (३१।१)

स वै व्यसनम् आसाद्य गाधम् आर्तो न विन्दति ॥ (३१।२)

यः कल्याणगुणाञ् ज्ञातीन् द्वेषान्नैवाभिमन्यते । (३२।१)

अदृढात्मा दृढक्रोधो नास्यार्थो रमते ऽन्तिके ॥ (३२।२)

अथ यो गुणसम्पन्नान् हृदयस्याप्रियान् अपि । (३३।१)

प्रियेण कुरुते वश्यांश्चिरं यशसि तिष्ठति ॥ (३३।२)

नाकाले प्रणयेद् अर्थान्नाप्रिये जातु संज्वरेत् । (३४।१)

प्रिये नातिभृशं हृष्येद् युज्येतारोग्यकर्मणि ॥ (३४।२)

के मानुरक्ता राजानः के भयात् समुपाश्रिताः । (३५।१)

मध्यस्थदोषाः के चैषाम् इति नित्यं विचिन्तयेत् ॥ (३५।२)

न जातु बलवान् भूत्वा दुर्बले विश्वसेत् क्वचित् । (३६।१)

भारुण्डसदृशा ह्येते निपतन्ति प्रमाद्यतः ॥ (३६।२)

अपि सर्वैर् गुणैर् युक्तं भर्तारं प्रियवादिनम् । (३७।१)

अभिद्रुह्यति पापात्मा तस्माद्धि विभिषेज् जनात् ॥ (३७।२)

एतां राजोपनिषदं ययातिः स्माह नाहुषः । (३८।१)

मनुष्यविजये युक्तो हन्ति शत्रून् अनुत्तमान् ॥ (३८।२)