महाभारतMahābhārata

MBh, 4, 22

619 of 1995 · 69 verses

Select a line for its word-by-word analysis.

1.1१.१

वैशंपायन उवाच । (१।१)

vaiśaṃpāyana uvāca

1.2१.२

तस्मिन् काले समागम्य सर्वे तत्रास्य बान्धवाः । (१।२)

tasmin kāle samāgamya sarve tatrāsya bāndhavāḥ |

1.3१.३

रुरुदुः कीचकं दृष्ट्वा परिवार्य समन्ततः ॥ (१।३)

ruruduḥ kīcakaṃ dṛṣṭvā parivārya samantataḥ ||

2.1२.१

सर्वे संहृष्टरोमाणः संत्रस्ताः प्रेक्ष्य कीचकम् । (२।१)

sarve saṃhṛṣṭaromāṇaḥ saṃtrastāḥ prekṣya kīcakam |

2.2२.२

तथा सर्वाङ्गसंभुग्नं कूर्मं स्थल इवोद्धृतम् ॥ (२।२)

tathā sarvāṅgasaṃbhugnaṃ kūrmaṃ sthala ivoddhṛtam ||

3.1३.१

पोथितं भीमसेनेन तम् इन्द्रेणेव दानवम् । (३।१)

pothitaṃ bhīmasenena tam indreṇeva dānavam |

3.2३.२

संस्कारयितुम् इच्छन्तो बहिर् नेतुं प्रचक्रमुः ॥ (३।२)

saṃskārayitum icchanto bahir netuṃ pracakramuḥ ||

4.1४.१

ददृशुस्ते ततः कृष्णां सूतपुत्राः समागताः । (४।१)

dadṛśuste tataḥ kṛṣṇāṃ sūtaputrāḥ samāgatāḥ |

4.2४.२

अदूराद् अनवद्याङ्गीं स्तम्भम् आलिङ्ग्य तिष्ठतीम् ॥ (४।२)

adūrād anavadyāṅgīṃ stambham āliṅgya tiṣṭhatīm ||

5.1५.१

समवेतेषु सूतेषु तान् उवाचोपकीचकः । (५।१)

samaveteṣu sūteṣu tān uvācopakīcakaḥ |

5.2५.२

हन्यतां शीघ्रम् असती यत्कृते कीचको हतः ॥ (५।२)

hanyatāṃ śīghram asatī yatkṛte kīcako hataḥ ||

6.1६.१

अथ वा नेह हन्तव्या दह्यतां कामिना सह । (६।१)

atha vā neha hantavyā dahyatāṃ kāminā saha |

6.2६.२

मृतस्यापि प्रियं कार्यं सूतपुत्रस्य सर्वथा ॥ (६।२)

mṛtasyāpi priyaṃ kāryaṃ sūtaputrasya sarvathā ||

7.1७.१

ततो विराटम् ऊचुस्ते कीचको ऽस्याः कृते हतः । (७।१)

tato virāṭam ūcuste kīcako 'syāḥ kṛte hataḥ |

7.2७.२

सहाद्यानेन दह्येत तदनुज्ञातुम् अर्हसि ॥ (७।२)

sahādyānena dahyeta tadanujñātum arhasi ||

8.1८.१

पराक्रमं तु सूतानां मत्वा राजान्वमोदत । (८।१)

parākramaṃ tu sūtānāṃ matvā rājānvamodata |

8.2८.२

सैरन्ध्र्याः सूतपुत्रेण सह दाहं विशां पते ॥ (८।२)

sairandhryāḥ sūtaputreṇa saha dāhaṃ viśāṃ pate ||

9.1९.१

तां समासाद्य वित्रस्तां कृष्णां कमललोचनाम् । (९।१)

tāṃ samāsādya vitrastāṃ kṛṣṇāṃ kamalalocanām |

9.2९.२

मोमुह्यमानां ते तत्र जगृहुः कीचका भृशम् ॥ (९।२)

momuhyamānāṃ te tatra jagṛhuḥ kīcakā bhṛśam ||

10.1१०.१

ततस्तु तां समारोप्य निबध्य च सुमध्यमाम् । (१०।१)

tatastu tāṃ samāropya nibadhya ca sumadhyamām |

10.2१०.२

जग्मुर् उद्यम्य ते सर्वे श्मशानम् अभितस्तदा ॥ (१०।२)

jagmur udyamya te sarve śmaśānam abhitastadā ||

11.1११.१

ह्रियमाणा तु सा राजन् सूतपुत्रैर् अनिन्दिता । (११।१)

hriyamāṇā tu sā rājan sūtaputrair aninditā |

11.2११.२

प्राक्रोशन्नाथम् इच्छन्ती कृष्णा नाथवती सती ॥ (११।२)

prākrośannātham icchantī kṛṣṇā nāthavatī satī ||

12.1१२.१

द्रौपद्युवाच । (१२।१)

draupadyuvāca |

12.2१२.२

जयो जयन्तो विजयो जयत्सेनो जयद्बलः । (१२।२)

jayo jayanto vijayo jayatseno jayadbalaḥ |

12.3१२.३

ते मे वाचं विजानन्तु सूतपुत्रा नयन्ति माम् ॥ (१२।३)

te me vācaṃ vijānantu sūtaputrā nayanti mām ||

13.1१३.१

येषां ज्यातलनिर्घोषो विस्फूर्जितम् इवाशनेः । (१३।१)

yeṣāṃ jyātalanirghoṣo visphūrjitam ivāśaneḥ |

13.2१३.२

व्यश्रूयत महायुद्धे भीमघोषस्तरस्विनाम् ॥ (१३।२)

vyaśrūyata mahāyuddhe bhīmaghoṣastarasvinām ||

14.1१४.१

रथघोषश्च बलवान् गन्धर्वाणां यशस्विनाम् । (१४।१)

rathaghoṣaśca balavān gandharvāṇāṃ yaśasvinām |

14.2१४.२

ते मे वाचं विजानन्तु सूतपुत्रा नयन्ति माम् ॥ (१४।२)

te me vācaṃ vijānantu sūtaputrā nayanti mām ||

15.1१५.१

वैशंपायन उवाच । (१५।१)

vaiśaṃpāyana uvāca

15.2१५.२

तस्यास्ताः कृपणा वाचः कृष्णायाः परिदेविताः । (१५।२)

tasyāstāḥ kṛpaṇā vācaḥ kṛṣṇāyāḥ paridevitāḥ |

15.3१५.३

श्रुत्वैवाभ्यपतद् भीमः शयनाद् अविचारयन् ॥ (१५।३)

śrutvaivābhyapatad bhīmaḥ śayanād avicārayan ||

16.1१६.१

भीमसेन उवाच । (१६।१)

bhīmasena uvāca

16.2१६.२

अहं शृणोमि ते वाचं त्वया सैरन्ध्रि भाषिताम् । (१६।२)

ahaṃ śṛṇomi te vācaṃ tvayā sairandhri bhāṣitām |

16.3१६.३

तस्मात् ते सूतपुत्रेभ्यो न भयं भीरु विद्यते ॥ (१६।३)

tasmāt te sūtaputrebhyo na bhayaṃ bhīru vidyate ||

17.1१७.१

वैशंपायन उवाच । (१७।१)

vaiśaṃpāyana uvāca

17.2१७.२

इत्युक्त्वा स महाबाहुर् विजजृम्भे जिघांसया । (१७।२)

ityuktvā sa mahābāhur vijajṛmbhe jighāṃsayā |

17.3१७.३

ततः स व्यायतं कृत्वा वेषं विपरिवर्त्य च । (१७।३)

tataḥ sa vyāyataṃ kṛtvā veṣaṃ viparivartya ca |

17.4१७.४

अद्वारेणाभ्यवस्कन्द्य निर्जगाम बहिस्तदा ॥ (१७।४)

advāreṇābhyavaskandya nirjagāma bahistadā ||

18.1१८.१

स भीमसेनः प्राकाराद् आरुज्य तरसा द्रुमम् । (१८।१)

sa bhīmasenaḥ prākārād ārujya tarasā drumam |

18.2१८.२

श्मशानाभिमुखः प्रायाद् यत्र ते कीचका गताः ॥ (१८।२)

śmaśānābhimukhaḥ prāyād yatra te kīcakā gatāḥ ||

19.1१९.१

स तं वृक्षं दशव्यामं सस्कन्धविटपं बली । (१९।१)

sa taṃ vṛkṣaṃ daśavyāmaṃ saskandhaviṭapaṃ balī |

19.2१९.२

प्रगृह्याभ्यद्रवत् सूतान् दण्डपाणिर् इवान्तकः ॥ (१९।२)

pragṛhyābhyadravat sūtān daṇḍapāṇir ivāntakaḥ ||

20.1२०.१

ऊरुवेगेन तस्याथ न्यग्रोधाश्वत्थकिंशुकाः । (२०।१)

ūruvegena tasyātha nyagrodhāśvatthakiṃśukāḥ |

20.2२०.२

भूमौ निपतिता वृक्षाः संघशस्तत्र शेरते ॥ (२०।२)

bhūmau nipatitā vṛkṣāḥ saṃghaśastatra śerate ||

21.1२१.१

तं सिंहम् इव संक्रुद्धं दृष्ट्वा गन्धर्वम् आगतम् । (२१।१)

taṃ siṃham iva saṃkruddhaṃ dṛṣṭvā gandharvam āgatam |

21.2२१.२

वित्रेसुः सर्वतः सूता विषादभयकम्पिताः ॥ (२१।२)

vitresuḥ sarvataḥ sūtā viṣādabhayakampitāḥ ||

22.1२२.१

तम् अन्तकम् इवायान्तं गन्धर्वं प्रेक्ष्य ते तदा । (२२।१)

tam antakam ivāyāntaṃ gandharvaṃ prekṣya te tadā |

22.2२२.२

दिधक्षन्तस्तदा ज्येष्ठं भ्रातरं ह्युपकीचकाः । (२२।२)

didhakṣantastadā jyeṣṭhaṃ bhrātaraṃ hyupakīcakāḥ |

22.3२२.३

परस्परम् अथोचुस्ते विषादभयकम्पिताः ॥ (२२।३)

parasparam athocuste viṣādabhayakampitāḥ ||

23.1२३.१

गन्धर्वो बलवान् एति क्रुद्ध उद्यम्य पादपम् । (२३।१)

gandharvo balavān eti kruddha udyamya pādapam |

23.2२३.२

सैरन्ध्री मुच्यतां शीघ्रं महन्नो भयम् आगतम् ॥ (२३।२)

sairandhrī mucyatāṃ śīghraṃ mahanno bhayam āgatam ||

24.1२४.१

ते तु दृष्ट्वा तम् आविद्धं भीमसेनेन पादपम् । (२४।१)

te tu dṛṣṭvā tam āviddhaṃ bhīmasenena pādapam |

24.2२४.२

विमुच्य द्रौपदीं तत्र प्राद्रवन्नगरं प्रति ॥ (२४।२)

vimucya draupadīṃ tatra prādravannagaraṃ prati ||

25.1२५.१

द्रवतस्तांस्तु सम्प्रेक्ष्य स वज्री दानवान् इव । (२५।१)

dravatastāṃstu samprekṣya sa vajrī dānavān iva |

25.2२५.२

शतं पञ्चाधिकं भीमः प्राहिणोद् यमसादनम् ॥ (२५।२)

śataṃ pañcādhikaṃ bhīmaḥ prāhiṇod yamasādanam ||

26.1२६.१

तत आश्वासयत् कृष्णां प्रविमुच्य विशां पते । (२६।१)

tata āśvāsayat kṛṣṇāṃ pravimucya viśāṃ pate |

26.2२६.२

उवाच च महाबाहुः पाञ्चालीं तत्र द्रौपदीम् । (२६।२)

uvāca ca mahābāhuḥ pāñcālīṃ tatra draupadīm |

26.3२६.३

अश्रुपूर्णमुखीं दीनां दुर्धर्षः स वृकोदरः ॥ (२६।३)

aśrupūrṇamukhīṃ dīnāṃ durdharṣaḥ sa vṛkodaraḥ ||

27.1२७.१

एवं ते भीरु वध्यन्ते ये त्वां क्लिश्यन्त्यनागसम् । (२७।१)

evaṃ te bhīru vadhyante ye tvāṃ kliśyantyanāgasam |

27.2२७.२

प्रैहि त्वं नगरं कृष्णे न भयं विद्यते तव । (२७।२)

praihi tvaṃ nagaraṃ kṛṣṇe na bhayaṃ vidyate tava |

27.3२७.३

अन्येनाहं गमिष्यामि विराटस्य महानसम् ॥ (२७।३)

anyenāhaṃ gamiṣyāmi virāṭasya mahānasam ||

28.1२८.१

पञ्चाधिकं शतं तच्च निहतं तत्र भारत । (२८।१)

pañcādhikaṃ śataṃ tacca nihataṃ tatra bhārata |

28.2२८.२

महावनम् इव छिन्नं शिश्ये विगलितद्रुमम् ॥ (२८।२)

mahāvanam iva chinnaṃ śiśye vigalitadrumam ||

29.1२९.१

एवं ते निहता राजञ् शतं पञ्च च कीचकाः । (२९।१)

evaṃ te nihatā rājañ śataṃ pañca ca kīcakāḥ |

29.2२९.२

स च सेनापतिः पूर्वम् इत्येतत् सूतषट्शतम् ॥ (२९।२)

sa ca senāpatiḥ pūrvam ityetat sūtaṣaṭśatam ||

30.1३०.१

तद् दृष्ट्वा महद् आश्चर्यं नरा नार्यश्च संगताः । (३०।१)

tad dṛṣṭvā mahad āścaryaṃ narā nāryaśca saṃgatāḥ |

30.2३०.२

विस्मयं परमं गत्वा नोचुः किंचन भारत ॥ (३०।२)

vismayaṃ paramaṃ gatvā nocuḥ kiṃcana bhārata ||

Data courtesy of The Digital Corpus of Sanskrit.

MBh, 4, 22

Word analysis

Select a line of the text

Each word appears with its dictionary form and grammar. Select a word to read its meanings in the DCS, Apte and Monier-Williams dictionaries.

j k next and previous line · ← → chapters

Analysis: Digital Corpus of Sanskrit