महाभारतMahābhārata

MBh, 1, 29

29 of 1995 · 61 verses

Select a line for its word-by-word analysis.

1.1१.१

सूत उवाच । (१।१)

sūta uvāca

1.2१.२

जाम्बूनदमयो भूत्वा मरीचिविकचोज्ज्वलः । (१।२)

jāmbūnadamayo bhūtvā marīcivikacojjvalaḥ |

1.3१.३

प्रविवेश बलात् पक्षी वारिवेग इवार्णवम् ॥ (१।३)

praviveśa balāt pakṣī vārivega ivārṇavam ||

2.1२.१

स चक्रं क्षुरपर्यन्तम् अपश्यद् अमृतान्तिके । (२।१)

sa cakraṃ kṣuraparyantam apaśyad amṛtāntike |

2.2२.२

परिभ्रमन्तम् अनिशं तीक्ष्णधारम् अयस्मयम् ॥ (२।२)

paribhramantam aniśaṃ tīkṣṇadhāram ayasmayam ||

3.1३.१

ज्वलनार्कप्रभं घोरं छेदनं सोमहारिणाम् । (३।१)

jvalanārkaprabhaṃ ghoraṃ chedanaṃ somahāriṇām |

3.2३.२

घोररूपं तद् अत्यर्थं यन्त्रं देवैः सुनिर्मितम् ॥ (३।२)

ghorarūpaṃ tad atyarthaṃ yantraṃ devaiḥ sunirmitam ||

4.1४.१

तस्यान्तरं स दृष्ट्वैव पर्यवर्तत खेचरः । (४।१)

tasyāntaraṃ sa dṛṣṭvaiva paryavartata khecaraḥ |

4.2४.२

अरान्तरेणाभ्यपतत् संक्षिप्याङ्गं क्षणेन ह ॥ (४।२)

arāntareṇābhyapatat saṃkṣipyāṅgaṃ kṣaṇena ha ||

5.1५.१

अधश्चक्रस्य चैवात्र दीप्तानलसमद्युती । (५।१)

adhaścakrasya caivātra dīptānalasamadyutī |

5.2५.२

विद्युज्जिह्वौ महाघोरौ दीप्तास्यौ दीप्तलोचनौ ॥ (५।२)

vidyujjihvau mahāghorau dīptāsyau dīptalocanau ||

6.1६.१

चक्षुर्विषौ महावीर्यौ नित्यक्रुद्धौ तरस्विनौ । (६।१)

cakṣurviṣau mahāvīryau nityakruddhau tarasvinau |

6.2६.२

रक्षार्थम् एवामृतस्य ददर्श भुजगोत्तमौ ॥ (६।२)

rakṣārtham evāmṛtasya dadarśa bhujagottamau ||

7.1७.१

सदा संरब्धनयनौ सदा चानिमिषेक्षणौ । (७।१)

sadā saṃrabdhanayanau sadā cānimiṣekṣaṇau |

7.2७.२

तौ दृष्ट्वा सहसा खेदं जगाम विनतात्मजः । (७।२)

tau dṛṣṭvā sahasā khedaṃ jagāma vinatātmajaḥ |

7.3७.३

कथम् एतौ महावीर्यौ जेतव्यौ हरिभोजिनौ । (७।३)

katham etau mahāvīryau jetavyau haribhojinau |

7.4७.४

इति संचिन्त्य गरुडस्तयोस्तूर्णं निराकरः । (७।४)

iti saṃcintya garuḍastayostūrṇaṃ nirākaraḥ |

7.5७.५

तयोर् एको ऽपि यं पश्येत् स तूर्णं भस्मसाद् भवेत् ॥ (७।५)

tayor eko 'pi yaṃ paśyet sa tūrṇaṃ bhasmasād bhavet ||

8.1८.१

तयोश्चक्षूंषि रजसा सुपर्णस्तूर्णम् आवृणोत् । (८।१)

tayoścakṣūṃṣi rajasā suparṇastūrṇam āvṛṇot |

8.2८.२

अदृष्टरूपस्तौ चापि सर्वतः पर्यकालयत् ॥ (८।२)

adṛṣṭarūpastau cāpi sarvataḥ paryakālayat ||

9.1९.१

तयोर् अङ्गे समाक्रम्य वैनतेयो ऽन्तरिक्षगः । (९।१)

tayor aṅge samākramya vainateyo 'ntarikṣagaḥ |

9.2९.२

आछिनत् तरसा मध्ये सोमम् अभ्यद्रवत् ततः ॥ (९।२)

āchinat tarasā madhye somam abhyadravat tataḥ ||

10.1१०.१

समुत्पाट्यामृतं तत् तु वैनतेयस्ततो बली । (१०।१)

samutpāṭyāmṛtaṃ tat tu vainateyastato balī |

10.2१०.२

उत्पपात जवेनैव यन्त्रम् उन्मथ्य वीर्यवान् ॥ (१०।२)

utpapāta javenaiva yantram unmathya vīryavān ||

11.1११.१

अपीत्वैवामृतं पक्षी परिगृह्याशु वीर्यवान् । (११।१)

apītvaivāmṛtaṃ pakṣī parigṛhyāśu vīryavān |

11.2११.२

अगच्छद् अपरिश्रान्त आवार्यार्कप्रभां खगः ॥ (११।२)

agacchad apariśrānta āvāryārkaprabhāṃ khagaḥ ||

12.1१२.१

विष्णुना तु तदाकाशे वैनतेयः समेयिवान् । (१२।१)

viṣṇunā tu tadākāśe vainateyaḥ sameyivān |

12.2१२.२

तस्य नारायणस्तुष्टस्तेनालौल्येन कर्मणा ॥ (१२।२)

tasya nārāyaṇastuṣṭastenālaulyena karmaṇā ||

13.1१३.१

तम् उवाचाव्ययो देवो वरदो ऽस्मीति खेचरम् । (१३।१)

tam uvācāvyayo devo varado 'smīti khecaram |

13.2१३.२

स वव्रे तव तिष्ठेयम् उपरीत्यन्तरिक्षगः ॥ (१३।२)

sa vavre tava tiṣṭheyam uparītyantarikṣagaḥ ||

14.1१४.१

उवाच चैनं भूयो ऽपि नारायणम् इदं वचः । (१४।१)

uvāca cainaṃ bhūyo 'pi nārāyaṇam idaṃ vacaḥ |

14.2१४.२

अजरश्चामरश्च स्याम् अमृतेन विनाप्यहम् । (१४।२)

ajaraścāmaraśca syām amṛtena vināpyaham |

14.3१४.३

एवम् अस्त्विति तं विष्णुर् उवाच विनतासुतम् ॥ (१४।३)

evam astviti taṃ viṣṇur uvāca vinatāsutam ||

15.1१५.१

प्रतिगृह्य वरौ तौ च गरुडो विष्णुम् अब्रवीत् । (१५।१)

pratigṛhya varau tau ca garuḍo viṣṇum abravīt |

15.2१५.२

भवते ऽपि वरं दद्मि वृणीतां भगवान् अपि ॥ (१५।२)

bhavate 'pi varaṃ dadmi vṛṇītāṃ bhagavān api ||

16.1१६.१

तं वव्रे वाहनं कृष्णो गरुत्मन्तं महाबलम् । (१६।१)

taṃ vavre vāhanaṃ kṛṣṇo garutmantaṃ mahābalam |

16.2१६.२

ध्वजं च चक्रे भगवान् उपरि स्थास्यसीति तम् । (१६।२)

dhvajaṃ ca cakre bhagavān upari sthāsyasīti tam |

16.3१६.३

एवम् अस्त्विति तं देवम् उक्त्वा नारायणं खगः । (१६।३)

evam astviti taṃ devam uktvā nārāyaṇaṃ khagaḥ |

16.4१६.४

वव्राज तरसा वेगाद् वायुं स्पर्धन् महाजवः । (१६।४)

vavrāja tarasā vegād vāyuṃ spardhan mahājavaḥ |

16.5१६.५

तथेत्येवाब्रवीत् पक्षी भगवन्तं सनातनम् । (१६।५)

tathetyevābravīt pakṣī bhagavantaṃ sanātanam |

16.6१६.६

एतस्मिन्न् एव काले तु भगवान् हरिवाहनः ॥ (१६।६)

etasminn eva kāle tu bhagavān harivāhanaḥ ||

17.1१७.१

अनुपत्य खगं त्विन्द्रो वज्रेणाङ्गे ऽभ्यताडयत् । (१७।१)

anupatya khagaṃ tvindro vajreṇāṅge 'bhyatāḍayat |

17.2१७.२

विहंगमं सुरामित्रं हरन्तम् अमृतं बलात् ॥ (१७।२)

vihaṃgamaṃ surāmitraṃ harantam amṛtaṃ balāt ||

18.1१८.१

तम् उवाचेन्द्रम् आक्रन्दे गरुडः पततां वरः । (१८।१)

tam uvācendram ākrande garuḍaḥ patatāṃ varaḥ |

18.2१८.२

प्रहसञ्श्लक्ष्णया वाचा तथा वज्रसमाहतः ॥ (१८।२)

prahasañślakṣṇayā vācā tathā vajrasamāhataḥ ||

19.1१९.१

ऋषेर् मानं करिष्यामि वज्रं यस्यास्थिसम्भवम् । (१९।१)

ṛṣer mānaṃ kariṣyāmi vajraṃ yasyāsthisambhavam |

19.2१९.२

वज्रस्य च करिष्यामि तव चैव शतक्रतो ॥ (१९।२)

vajrasya ca kariṣyāmi tava caiva śatakrato ||

20.1२०.१

एष पत्रं त्यजाम्येकं यस्यान्तं नोपलप्स्यसे । (२०।१)

eṣa patraṃ tyajāmyekaṃ yasyāntaṃ nopalapsyase |

20.2२०.२

तस्याग्रखण्डाद् अभवन् मयूरोमध्ये द्विवक्त्रा भुजगेन्द्रराजी । (२०।२)

tasyāgrakhaṇḍād abhavan mayūromadhye dvivaktrā bhujagendrarājī |

20.3२०.३

मूले च शत्रुर् नकुलः फणीनां ते वै त्रयः सर्पविषापहाः स्मृताः । (२०।३)

mūle ca śatrur nakulaḥ phaṇīnāṃ te vai trayaḥ sarpaviṣāpahāḥ smṛtāḥ |

20.4२०.४

न हि वज्रनिपातेन रुजा मे ऽस्ति कदाचन । (२०।४)

na hi vajranipātena rujā me 'sti kadācana |

20.5२०.५

एवम् उक्त्वा ततः पत्रम् उत्ससर्ज स पक्षिराट् । (२०।५)

evam uktvā tataḥ patram utsasarja sa pakṣirāṭ |

20.6२०.६

तद् उत्सृष्टम् अभिप्रेक्ष्य तस्य पर्णम् अनुत्तमम् । (२०।६)

tad utsṛṣṭam abhiprekṣya tasya parṇam anuttamam |

20.7२०.७

इत्येवम् उक्त्वा गरुडः पत्रं चैकं व्यसर्जयत् ॥ (२०।७)

ityevam uktvā garuḍaḥ patraṃ caikaṃ vyasarjayat ||

21.1२१.१

तत्र तं सर्वभूतानि विस्मितान्यब्रुवंस्तदा । (२१।१)

tatra taṃ sarvabhūtāni vismitānyabruvaṃstadā |

21.2२१.२

सुरूपं पत्रम् आलक्ष्य सुपर्णो ऽयं भवत्विति । (२१।२)

surūpaṃ patram ālakṣya suparṇo 'yaṃ bhavatviti |

21.3२१.३

त्रिधा कृत्वा तदा वज्रं गतं स्थानं स्वम् एव हि ॥ (२१।३)

tridhā kṛtvā tadā vajraṃ gataṃ sthānaṃ svam eva hi ||

22.1२२.१

दृष्ट्वा तद् अद्भुतं चापि सहस्राक्षः पुरंदरः । (२२।१)

dṛṣṭvā tad adbhutaṃ cāpi sahasrākṣaḥ puraṃdaraḥ |

22.2२२.२

खगो महद् इदं भूतम् इति मत्वाभ्यभाषत ॥ (२२।२)

khago mahad idaṃ bhūtam iti matvābhyabhāṣata ||

23.1२३.१

बलं विज्ञातुम् इच्छामि यत् ते परम् अनुत्तमम् । (२३।१)

balaṃ vijñātum icchāmi yat te param anuttamam |

23.2२३.२

सख्यं चानन्तम् इच्छामि त्वया सह खगोत्तम ॥ (२३।२)

sakhyaṃ cānantam icchāmi tvayā saha khagottama ||

Data courtesy of The Digital Corpus of Sanskrit.

MBh, 1, 29

Word analysis

Select a line of the text

Each word appears with its dictionary form and grammar. Select a word to read its meanings in the DCS, Apte and Monier-Williams dictionaries.

j k next and previous line · ← → chapters

Analysis: Digital Corpus of Sanskrit