महाभारतMahābhārata

MBh, 13, 56

1737 of 1995 · 44 verses

Select a line for its word-by-word analysis.

1.1१.१

च्यवन उवाच । (१।१)

cyavana uvāca

1.2१.२

अवश्यं कथनीयं मे तवैतन्नरपुंगव । (१।२)

avaśyaṃ kathanīyaṃ me tavaitannarapuṃgava |

1.3१.३

यदर्थं त्वाहम् उच्छेत्तुं सम्प्राप्तो मनुजाधिप ॥ (१।३)

yadarthaṃ tvāham ucchettuṃ samprāpto manujādhipa ||

2.1२.१

भृगूणां क्षत्रिया याज्या नित्यम् एव जनाधिप । (२।१)

bhṛgūṇāṃ kṣatriyā yājyā nityam eva janādhipa |

2.2२.२

ते च भेदं गमिष्यन्ति दैवयुक्तेन हेतुना ॥ (२।२)

te ca bhedaṃ gamiṣyanti daivayuktena hetunā ||

3.1३.१

क्षत्रियाश्च भृगून् सर्वान् वधिष्यन्ति नराधिप । (३।१)

kṣatriyāśca bhṛgūn sarvān vadhiṣyanti narādhipa |

3.2३.२

आ गर्भाद् अनुकृन्तन्तो दैवदण्डनिपीडिताः ॥ (३।२)

ā garbhād anukṛntanto daivadaṇḍanipīḍitāḥ ||

4.1४.१

तत उत्पत्स्यते ऽस्माकं कुले गोत्रविवर्धनः । (४।१)

tata utpatsyate 'smākaṃ kule gotravivardhanaḥ |

4.2४.२

और्वो नाम महातेजा ज्वलनार्कसमद्युतिः ॥ (४।२)

aurvo nāma mahātejā jvalanārkasamadyutiḥ ||

5.1५.१

स त्रैलोक्यविनाशाय कोपाग्निं जनयिष्यति । (५।१)

sa trailokyavināśāya kopāgniṃ janayiṣyati |

5.2५.२

महीं सपर्वतवनां यः करिष्यति भस्मसात् ॥ (५।२)

mahīṃ saparvatavanāṃ yaḥ kariṣyati bhasmasāt ||

6.1६.१

कंचित् कालं तु तं वह्निं स एव शमयिष्यति । (६।१)

kaṃcit kālaṃ tu taṃ vahniṃ sa eva śamayiṣyati |

6.2६.२

समुद्रे वडवावक्त्रे प्रक्षिप्य मुनिसत्तमः ॥ (६।२)

samudre vaḍavāvaktre prakṣipya munisattamaḥ ||

7.1७.१

पुत्रं तस्य महाभागम् ऋचीकं भृगुनन्दनम् । (७।१)

putraṃ tasya mahābhāgam ṛcīkaṃ bhṛgunandanam |

7.2७.२

साक्षात् कृत्स्नो धनुर्वेदः समुपस्थास्यते ऽनघ ॥ (७।२)

sākṣāt kṛtsno dhanurvedaḥ samupasthāsyate 'nagha ||

8.1८.१

क्षत्रियाणाम् अभावाय दैवयुक्तेन हेतुना । (८।१)

kṣatriyāṇām abhāvāya daivayuktena hetunā |

8.2८.२

स तु तं प्रतिगृह्यैव पुत्रे संक्रामयिष्यति ॥ (८।२)

sa tu taṃ pratigṛhyaiva putre saṃkrāmayiṣyati ||

9.1९.१

जमदग्नौ महाभागे तपसा भावितात्मनि । (९।१)

jamadagnau mahābhāge tapasā bhāvitātmani |

9.2९.२

स चापि भृगुशार्दूलस्तं वेदं धारयिष्यति ॥ (९।२)

sa cāpi bhṛguśārdūlastaṃ vedaṃ dhārayiṣyati ||

10.1१०.१

कुलात् तु तव धर्मात्मन् कन्यां सो ऽधिगमिष्यति । (१०।१)

kulāt tu tava dharmātman kanyāṃ so 'dhigamiṣyati |

10.2१०.२

उद्भावनार्थं भवतो वंशस्य नृपसत्तम ॥ (१०।२)

udbhāvanārthaṃ bhavato vaṃśasya nṛpasattama ||

11.1११.१

गाधेर् दुहितरं प्राप्य पौत्रीं तव महातपाः । (११।१)

gādher duhitaraṃ prāpya pautrīṃ tava mahātapāḥ |

11.2११.२

ब्राह्मणं क्षत्रधर्माणं रामम् उत्पादयिष्यति ॥ (११।२)

brāhmaṇaṃ kṣatradharmāṇaṃ rāmam utpādayiṣyati ||

12.1१२.१

क्षत्रियं विप्रकर्माणं बृहस्पतिम् इवौजसा । (१२।१)

kṣatriyaṃ viprakarmāṇaṃ bṛhaspatim ivaujasā |

12.2१२.२

विश्वामित्रं तव कुले गाधेः पुत्रं सुधार्मिकम् । (१२।२)

viśvāmitraṃ tava kule gādheḥ putraṃ sudhārmikam |

12.3१२.३

तपसा महता युक्तं प्रदास्यति महाद्युते ॥ (१२।३)

tapasā mahatā yuktaṃ pradāsyati mahādyute ||

13.1१३.१

स्त्रियौ तु कारणं तत्र परिवर्ते भविष्यतः । (१३।१)

striyau tu kāraṇaṃ tatra parivarte bhaviṣyataḥ |

13.2१३.२

पितामहनियोगाद् वै नान्यथैतद् भविष्यति ॥ (१३।२)

pitāmahaniyogād vai nānyathaitad bhaviṣyati ||

14.1१४.१

तृतीये पुरुषे तुभ्यं ब्राह्मणत्वम् उपैष्यति । (१४।१)

tṛtīye puruṣe tubhyaṃ brāhmaṇatvam upaiṣyati |

14.2१४.२

भविता त्वं च संबन्धी भृगूणां भावितात्मनाम् ॥ (१४।२)

bhavitā tvaṃ ca saṃbandhī bhṛgūṇāṃ bhāvitātmanām ||

15.1१५.१

भीष्म उवाच । (१५।१)

bhīṣma uvāca

15.2१५.२

कुशिकस्तु मुनेर् वाक्यं च्यवनस्य महात्मनः । (१५।२)

kuśikastu muner vākyaṃ cyavanasya mahātmanaḥ |

15.3१५.३

श्रुत्वा हृष्टो ऽभवद् राजा वाक्यं चेदम् उवाच ह । (१५।३)

śrutvā hṛṣṭo 'bhavad rājā vākyaṃ cedam uvāca ha |

15.4१५.४

एवम् अस्त्विति धर्मात्मा तदा भरतसत्तम ॥ (१५।४)

evam astviti dharmātmā tadā bharatasattama ||

16.1१६.१

च्यवनस्तु महातेजाः पुनर् एव नराधिपम् । (१६।१)

cyavanastu mahātejāḥ punar eva narādhipam |

16.2१६.२

वरार्थं चोदयामास तम् उवाच स पार्थिवः ॥ (१६।२)

varārthaṃ codayāmāsa tam uvāca sa pārthivaḥ ||

17.1१७.१

बाढम् एवं ग्रहीष्यामि कामं त्वत्तो महामुने । (१७।१)

bāḍham evaṃ grahīṣyāmi kāmaṃ tvatto mahāmune |

17.2१७.२

ब्रह्मभूतं कुलं मे ऽस्तु धर्मे चास्य मनो भवेत् ॥ (१७।२)

brahmabhūtaṃ kulaṃ me 'stu dharme cāsya mano bhavet ||

18.1१८.१

एवम् उक्तस्तथेत्येवं प्रत्युक्त्वा च्यवनो मुनिः । (१८।१)

evam uktastathetyevaṃ pratyuktvā cyavano muniḥ |

18.2१८.२

अभ्यनुज्ञाय नृपतिं तीर्थयात्रां ययौ तदा ॥ (१८।२)

abhyanujñāya nṛpatiṃ tīrthayātrāṃ yayau tadā ||

19.1१९.१

एतत् ते कथितं सर्वम् अशेषेण मया नृप । (१९।१)

etat te kathitaṃ sarvam aśeṣeṇa mayā nṛpa |

19.2१९.२

भृगूणां कुशिकानां च प्रति संबन्धकारणम् ॥ (१९।२)

bhṛgūṇāṃ kuśikānāṃ ca prati saṃbandhakāraṇam ||

20.1२०.१

यथोक्तं मुनिना चापि तथा तद् अभवन्नृप । (२०।१)

yathoktaṃ muninā cāpi tathā tad abhavannṛpa |

20.2२०.२

जन्म रामस्य च मुनेर् विश्वामित्रस्य चैव ह ॥ (२०।२)

janma rāmasya ca muner viśvāmitrasya caiva ha ||

Data courtesy of The Digital Corpus of Sanskrit.

MBh, 13, 56

Word analysis

Select a line of the text

Each word appears with its dictionary form and grammar. Select a word to read its meanings in the DCS, Apte and Monier-Williams dictionaries.

j k next and previous line · ← → chapters

Analysis: Digital Corpus of Sanskrit