महाभारतMahābhārata

MBh, 12, 3

1331 of 1995 · 67 verses

Select a line for its word-by-word analysis.

1.1१.१

नारद उवाच । (१।१)

nārada uvāca

1.2१.२

कर्णस्य बाहुवीर्येण प्रश्रयेण दमेन च । (१।२)

karṇasya bāhuvīryeṇa praśrayeṇa damena ca |

1.3१.३

तुतोष भृगुशार्दूलो गुरुशुश्रूषया तथा ॥ (१।३)

tutoṣa bhṛguśārdūlo guruśuśrūṣayā tathā ||

2.1२.१

तस्मै स विधिवत् कृत्स्नं ब्रह्मास्त्रं सनिवर्तनम् । (२।१)

tasmai sa vidhivat kṛtsnaṃ brahmāstraṃ sanivartanam |

2.2२.२

प्रोवाचाखिलम् अव्यग्रं तपस्वी सुतपस्विने ॥ (२।२)

provācākhilam avyagraṃ tapasvī sutapasvine ||

3.1३.१

विदितास्त्रस्ततः कर्णो रममाणो ऽऽश्रमे भृगोः । (३।१)

viditāstrastataḥ karṇo ramamāṇo ''śrame bhṛgoḥ |

3.2३.२

चकार वै धनुर्वेदे यत्नम् अद्भुतविक्रमः ॥ (३।२)

cakāra vai dhanurvede yatnam adbhutavikramaḥ ||

4.1४.१

ततः कदाचिद् रामस्तु चरन्न् आश्रमम् अन्तिकात् । (४।१)

tataḥ kadācid rāmastu carann āśramam antikāt |

4.2४.२

कर्णेन सहितो धीमान् उपवासेन कर्शितः ॥ (४।२)

karṇena sahito dhīmān upavāsena karśitaḥ ||

5.1५.१

सुष्वाप जामदग्न्यो वै विस्रम्भोत्पन्नसौहृदः । (५।१)

suṣvāpa jāmadagnyo vai visrambhotpannasauhṛdaḥ |

5.2५.२

कर्णस्योत्सङ्ग आधाय शिरः क्लान्तमना गुरुः ॥ (५।२)

karṇasyotsaṅga ādhāya śiraḥ klāntamanā guruḥ ||

6.1६.१

अथ कृमिः श्लेष्ममयो मांसशोणितभोजनः । (६।१)

atha kṛmiḥ śleṣmamayo māṃsaśoṇitabhojanaḥ |

6.2६.२

दारुणो दारुणस्पर्शः कर्णस्याभ्याशम् आगमत् ॥ (६।२)

dāruṇo dāruṇasparśaḥ karṇasyābhyāśam āgamat ||

7.1७.१

स तस्योरुम् अथासाद्य बिभेद रुधिराशनः । (७।१)

sa tasyorum athāsādya bibheda rudhirāśanaḥ |

7.2७.२

न चैनम् अशकत् क्षेप्तुं हन्तुं वापि गुरोर् भयात् ॥ (७।२)

na cainam aśakat kṣeptuṃ hantuṃ vāpi guror bhayāt ||

8.1८.१

संदश्यमानो ऽपि तथा कृमिणा तेन भारत । (८।१)

saṃdaśyamāno 'pi tathā kṛmiṇā tena bhārata |

8.2८.२

गुरुप्रबोधशङ्की च तम् उपैक्षत सूतजः ॥ (८।२)

guruprabodhaśaṅkī ca tam upaikṣata sūtajaḥ ||

9.1९.१

कर्णस्तु वेदनां धैर्याद् असह्यां विनिगृह्य ताम् । (९।१)

karṇastu vedanāṃ dhairyād asahyāṃ vinigṛhya tām |

9.2९.२

अकम्पन्न् अव्यथंश्चैव धारयामास भार्गवम् ॥ (९।२)

akampann avyathaṃścaiva dhārayāmāsa bhārgavam ||

10.1१०.१

यदा तु रुधिरेणाङ्गे परिस्पृष्टो भृगूद्वहः । (१०।१)

yadā tu rudhireṇāṅge parispṛṣṭo bhṛgūdvahaḥ |

10.2१०.२

तदाबुध्यत तेजस्वी संतप्तश्चेदम् अब्रवीत् ॥ (१०।२)

tadābudhyata tejasvī saṃtaptaścedam abravīt ||

11.1११.१

अहो ऽस्म्यशुचितां प्राप्तः किम् इदं क्रियते त्वया । (११।१)

aho 'smyaśucitāṃ prāptaḥ kim idaṃ kriyate tvayā |

11.2११.२

कथयस्व भयं त्यक्त्वा याथातथ्यम् इदं मम ॥ (११।२)

kathayasva bhayaṃ tyaktvā yāthātathyam idaṃ mama ||

12.1१२.१

तस्य कर्णस्तदाचष्ट कृमिणा परिभक्षणम् । (१२।१)

tasya karṇastadācaṣṭa kṛmiṇā paribhakṣaṇam |

12.2१२.२

ददर्श रामस्तं चापि कृमिं सूकरसंनिभम् ॥ (१२।२)

dadarśa rāmastaṃ cāpi kṛmiṃ sūkarasaṃnibham ||

13.1१३.१

अष्टपादं तीक्ष्णदंष्ट्रं सूचीभिर् इव संवृतम् । (१३।१)

aṣṭapādaṃ tīkṣṇadaṃṣṭraṃ sūcībhir iva saṃvṛtam |

13.2१३.२

रोमभिः संनिरुद्धाङ्गम् अलर्कं नाम नामतः ॥ (१३।२)

romabhiḥ saṃniruddhāṅgam alarkaṃ nāma nāmataḥ ||

14.1१४.१

स दृष्टमात्रो रामेण कृमिः प्राणान् अवासृजत् । (१४।१)

sa dṛṣṭamātro rāmeṇa kṛmiḥ prāṇān avāsṛjat |

14.2१४.२

तस्मिन्न् एवासृक्संक्लिन्ने तद् अद्भुतम् इवाभवत् ॥ (१४।२)

tasminn evāsṛksaṃklinne tad adbhutam ivābhavat ||

15.1१५.१

ततो ऽन्तरिक्षे ददृशे विश्वरूपः करालवान् । (१५।१)

tato 'ntarikṣe dadṛśe viśvarūpaḥ karālavān |

15.2१५.२

राक्षसो लोहितग्रीवः कृष्णाङ्गो मेघवाहनः ॥ (१५।२)

rākṣaso lohitagrīvaḥ kṛṣṇāṅgo meghavāhanaḥ ||

16.1१६.१

स रामं प्राञ्जलिर् भूत्वा बभाषे पूर्णमानसः । (१६।१)

sa rāmaṃ prāñjalir bhūtvā babhāṣe pūrṇamānasaḥ |

16.2१६.२

स्वस्ति ते भृगुशार्दूल गमिष्यामि यथागतम् ॥ (१६।२)

svasti te bhṛguśārdūla gamiṣyāmi yathāgatam ||

17.1१७.१

मोक्षितो नरकाद् अस्मि भवता मुनिसत्तम । (१७।१)

mokṣito narakād asmi bhavatā munisattama |

17.2१७.२

भद्रं च ते ऽस्तु नन्दिश्च प्रियं मे भवता कृतम् ॥ (१७।२)

bhadraṃ ca te 'stu nandiśca priyaṃ me bhavatā kṛtam ||

18.1१८.१

तम् उवाच महाबाहुर् जामदग्न्यः प्रतापवान् । (१८।१)

tam uvāca mahābāhur jāmadagnyaḥ pratāpavān |

18.2१८.२

कस्त्वं कस्माच्च नरकं प्रतिपन्नो ब्रवीहि तत् ॥ (१८।२)

kastvaṃ kasmācca narakaṃ pratipanno bravīhi tat ||

19.1१९.१

सो ऽब्रवीद् अहम् आसं प्राग् गृत्सो नाम महासुरः । (१९।१)

so 'bravīd aham āsaṃ prāg gṛtso nāma mahāsuraḥ |

19.2१९.२

पुरा देवयुगे तात भृगोस्तुल्यवया इव ॥ (१९।२)

purā devayuge tāta bhṛgostulyavayā iva ||

20.1२०.१

सो ऽहं भृगोः सुदयितां भार्याम् अपहरं बलात् । (२०।१)

so 'haṃ bhṛgoḥ sudayitāṃ bhāryām apaharaṃ balāt |

20.2२०.२

महर्षेर् अभिशापेन कृमिभूतो ऽपतं भुवि ॥ (२०।२)

maharṣer abhiśāpena kṛmibhūto 'pataṃ bhuvi ||

21.1२१.१

अब्रवीत् तु स मां क्रोधात् तव पूर्वपितामहः । (२१।१)

abravīt tu sa māṃ krodhāt tava pūrvapitāmahaḥ |

21.2२१.२

मूत्रश्लेष्माशनः पाप निरयं प्रतिपत्स्यसे ॥ (२१।२)

mūtraśleṣmāśanaḥ pāpa nirayaṃ pratipatsyase ||

22.1२२.१

शापस्यान्तो भवेद् ब्रह्मन्न् इत्येवं तम् अथाब्रुवम् । (२२।१)

śāpasyānto bhaved brahmann ityevaṃ tam athābruvam |

22.2२२.२

भविता भार्गवे राम इति माम् अब्रवीद् भृगुः ॥ (२२।२)

bhavitā bhārgave rāma iti mām abravīd bhṛguḥ ||

23.1२३.१

सो ऽहम् एतां गतिं प्राप्तो यथा नकुशलं तथा । (२३।१)

so 'ham etāṃ gatiṃ prāpto yathā nakuśalaṃ tathā |

23.2२३.२

त्वया साधो समागम्य विमुक्तः पापयोनितः ॥ (२३।२)

tvayā sādho samāgamya vimuktaḥ pāpayonitaḥ ||

24.1२४.१

एवम् उक्त्वा नमस्कृत्य ययौ रामं महासुरः । (२४।१)

evam uktvā namaskṛtya yayau rāmaṃ mahāsuraḥ |

24.2२४.२

रामः कर्णं तु सक्रोधम् इदं वचनम् अब्रवीत् ॥ (२४।२)

rāmaḥ karṇaṃ tu sakrodham idaṃ vacanam abravīt ||

25.1२५.१

अतिदुःखम् इदं मूढ न जातु ब्राह्मणः सहेत् । (२५।१)

atiduḥkham idaṃ mūḍha na jātu brāhmaṇaḥ sahet |

25.2२५.२

क्षत्रियस्यैव ते धैर्यं कामया सत्यम् उच्यताम् ॥ (२५।२)

kṣatriyasyaiva te dhairyaṃ kāmayā satyam ucyatām ||

26.1२६.१

तम् उवाच ततः कर्णः शापभीतः प्रसादयन् । (२६।१)

tam uvāca tataḥ karṇaḥ śāpabhītaḥ prasādayan |

26.2२६.२

ब्रह्मक्षत्रान्तरे सूतं जातं मां विद्धि भार्गव ॥ (२६।२)

brahmakṣatrāntare sūtaṃ jātaṃ māṃ viddhi bhārgava ||

27.1२७.१

राधेयः कर्ण इति मां प्रवदन्ति जना भुवि । (२७।१)

rādheyaḥ karṇa iti māṃ pravadanti janā bhuvi |

27.2२७.२

प्रसादं कुरु मे ब्रह्मन्न् अस्त्रलुब्धस्य भार्गव ॥ (२७।२)

prasādaṃ kuru me brahmann astralubdhasya bhārgava ||

28.1२८.१

पिता गुरुर् न संदेहो वेदविद्याप्रदः प्रभुः । (२८।१)

pitā gurur na saṃdeho vedavidyāpradaḥ prabhuḥ |

28.2२८.२

अतो भार्गव इत्युक्तं मया गोत्रं तवान्तिके ॥ (२८।२)

ato bhārgava ityuktaṃ mayā gotraṃ tavāntike ||

29.1२९.१

तम् उवाच भृगुश्रेष्ठः सरोषः प्रहसन्न् इव । (२९।१)

tam uvāca bhṛguśreṣṭhaḥ saroṣaḥ prahasann iva |

29.2२९.२

भूमौ निपतितं दीनं वेपमानं कृताञ्जलिम् ॥ (२९।२)

bhūmau nipatitaṃ dīnaṃ vepamānaṃ kṛtāñjalim ||

30.1३०.१

यस्मान्मिथ्योपचरितो ऽस्त्रलोभाद् इह त्वया । (३०।१)

yasmānmithyopacarito 'stralobhād iha tvayā |

30.2३०.२

तस्माद् एतद्धि ते मूढ ब्रह्मास्त्रं प्रतिभास्यति ॥ (३०।२)

tasmād etaddhi te mūḍha brahmāstraṃ pratibhāsyati ||

31.1३१.१

अन्यत्र वधकालात् ते सदृशेन समेयुषः । (३१।१)

anyatra vadhakālāt te sadṛśena sameyuṣaḥ |

31.2३१.२

अब्राह्मणे न हि ब्रह्म ध्रुवं तिष्ठेत् कदाचन ॥ (३१।२)

abrāhmaṇe na hi brahma dhruvaṃ tiṣṭhet kadācana ||

32.1३२.१

गच्छेदानीं न ते स्थानम् अनृतस्येह विद्यते । (३२।१)

gacchedānīṃ na te sthānam anṛtasyeha vidyate |

32.2३२.२

न त्वया सदृशो युद्धे भविता क्षत्रियो भुवि ॥ (३२।२)

na tvayā sadṛśo yuddhe bhavitā kṣatriyo bhuvi ||

33.1३३.१

एवम् उक्तस्तु रामेण न्यायेनोपजगाम सः । (३३।१)

evam uktastu rāmeṇa nyāyenopajagāma saḥ |

33.2३३.२

दुर्योधनम् उपागम्य कृतास्त्रो ऽस्मीति चाब्रवीत् ॥ (३३।२)

duryodhanam upāgamya kṛtāstro 'smīti cābravīt ||

Data courtesy of The Digital Corpus of Sanskrit.

MBh, 12, 3

Word analysis

Select a line of the text

Each word appears with its dictionary form and grammar. Select a word to read its meanings in the DCS, Apte and Monier-Williams dictionaries.

j k next and previous line · ← → chapters

Analysis: Digital Corpus of Sanskrit