युधिष्ठिर उवाच । (१।१)

यद् अप्यल्पतरं कर्म तद् अप्येकेन दुष्करम् । (१।२)

पुरुषेणासहायेन किमु राज्यं पितामह ॥ (१।३)

किंशीलः किंसमाचारो राज्ञो ऽर्थसचिवो भवेत् । (२।१)

कीदृशे विश्वसेद् राजा कीदृशे नापि विश्वसेत् ॥ (२।२)

भीष्म उवाच । (३।१)

चतुर्विधानि मित्राणि राज्ञां राजन् भवन्त्युत । (३।२)

सहार्थो भजमानश्च सहजः कृत्रिमस्तथा ॥ (३।३)

धर्मात्मा पञ्चमं मित्रं स तु नैकस्य न द्वयोः । (४।१)

यतो धर्मस्ततो वा स्यान्मध्यस्थो वा ततो भवेत् ॥ (४।२)

यस्तस्यार्थो न रोचेत न तं तस्य प्रकाशयेत् । (५।१)

धर्माधर्मेण राजानश्चरन्ति विजिगीषवः ॥ (५।२)

चतुर्णां मध्यमौ श्रेष्ठौ नित्यं शङ्क्यौ तथापरौ । (६।१)

सर्वे नित्यं शङ्कितव्याः प्रत्यक्षं कार्यम् आत्मनः ॥ (६।२)

न हि राज्ञा प्रमादो वै कर्तव्यो मित्ररक्षणे । (७।१)

प्रमादिनं हि राजानं लोकाः परिभवन्त्युत ॥ (७।२)

असाधुः साधुताम् एति साधुर् भवति दारुणः । (८।१)

अरिश्च मित्रं भवति मित्रं चापि प्रदुष्यति ॥ (८।२)

अनित्यचित्तः पुरुषस्तस्मिन् को जातु विश्वसेत् । (९।१)

तस्मात् प्रधानं यत् कार्यं प्रत्यक्षं तत् समाचरेत् ॥ (९।२)

एकान्तेन हि विश्वासः कृत्स्नो धर्मार्थनाशकः । (१०।१)

अविश्वासश्च सर्वत्र मृत्युना न विशिष्यते ॥ (१०।२)

अकालमृत्युर् विश्वासो विश्वसन् हि विपद्यते । (११।१)

यस्मिन् करोति विश्वासम् इच्छतस्तस्य जीवति ॥ (११।२)

तस्माद् विश्वसितव्यं च शङ्कितव्यं च केषुचित् । (१२।१)

एषा नीतिगतिस्तात लक्ष्मीश्चैव सनातनी ॥ (१२।२)

यं मन्येत ममाभावाद् इमम् अर्थागमः स्पृशेत् । (१३।१)

नित्यं तस्माच्छङ्कितव्यम् अमित्रं तं विदुर् बुधाः ॥ (१३।२)

यस्य क्षेत्राद् अप्युदकं क्षेत्रम् अन्यस्य गच्छति । (१४।१)

न तत्रानिच्छतस्तस्य भिद्येरन् सर्वसेतवः ॥ (१४।२)

तथैवात्युदकाद् भीतस्तस्य भेदनम् इच्छति । (१५।१)

यम् एवंलक्षणं विद्यात् तम् अमित्रं विनिर्दिशेत् ॥ (१५।२)

यः समृद्ध्या न तुष्येत क्षये दीनतरो भवेत् । (१६।१)

एतद् उत्तममित्रस्य निमित्तम् अभिचक्षते ॥ (१६।२)

यं मन्येत ममाभावाद् अस्याभावो भवेद् इति । (१७।१)

तस्मिन् कुर्वीत विश्वासं यथा पितरि वै तथा ॥ (१७।२)

तं शक्त्या वर्धमानश्च सर्वतः परिबृंहयेत् । (१८।१)

नित्यं क्षताद् वारयति यो धर्मेष्वपि कर्मसु ॥ (१८।२)

क्षताद् भीतं विजानीयाद् उत्तमं मित्रलक्षणम् । (१९।१)

ये तस्य क्षतम् इच्छन्ति ते तस्य रिपवः स्मृताः ॥ (१९।२)

व्यसनान्नित्यभीतो ऽसौ समृद्ध्याम् एव तृप्यते । (२०।१)

यत् स्याद् एवंविधं मित्रं तद् आत्मसमम् उच्यते ॥ (२०।२)

रूपवर्णस्वरोपेतस्तितिक्षुर् अनसूयकः । (२१।१)

कुलीनः शीलसम्पन्नः स ते स्यात् प्रत्यनन्तरः ॥ (२१।२)

मेधावी स्मृतिमान् दक्षः प्रकृत्या चानृशंसवान् । (२२।१)

यो मानितो ऽमानितो वा न संदूष्येत् कदाचन ॥ (२२।२)

ऋत्विग् वा यदि वाचार्यः सखा वात्यन्तसंस्तुतः । (२३।१)

गृहे वसेद् अमात्यस्ते यः स्यात् परमपूजितः ॥ (२३।२)

स ते विद्यात् परं मन्त्रं प्रकृतिं चार्थधर्मयोः । (२४।१)

विश्वासस्ते भवेत् तत्र यथा पितरि वै तथा ॥ (२४।२)

नैव द्वौ न त्रयः कार्या न मृष्येरन् परस्परम् । (२५।१)

एकार्थाद् एव भूतानां भेदो भवति सर्वदा ॥ (२५।२)

कीर्तिप्रधानो यश्च स्याद् यश्च स्यात् समये स्थितः । (२६।१)

समर्थान् यश्च न द्वेष्टि समर्थान् कुरुते च यः ॥ (२६।२)

यो न कामाद् भयाल् लोभात् क्रोधाद् वा धर्मम् उत्सृजेत् । (२७।१)

दक्षः पर्याप्तवचनः स ते स्यात् प्रत्यनन्तरः ॥ (२७।२)

शूरश्चार्यश्च विद्वांश्च प्रतिपत्तिविशारदः । (२८।१)

कुलीनः शीलसम्पन्नस्तितिक्षुर् अनसूयकः ॥ (२८।२)

एते ह्यमात्याः कर्तव्याः सर्वकर्मस्ववस्थिताः । (२९।१)

पूजिताः संविभक्ताश्च सुसहायाः स्वनुष्ठिताः ॥ (२९।२)

कृत्स्नम् एते विनिक्षिप्ताः प्रतिरूपेषु कर्मसु । (३०।१)

युक्ता महत्सु कार्येषु श्रेयांस्युत्पादयन्ति च ॥ (३०।२)

एते कर्माणि कुर्वन्ति स्पर्धमाना मिथः सदा । (३१।१)

अनुतिष्ठन्ति चैवार्थान् आचक्षाणाः परस्परम् ॥ (३१।२)

ज्ञातिभ्यश्चैव बिभ्येथा मृत्योर् इव यतः सदा । (३२।१)

उपराजेव राजर्द्धिं ज्ञातिर् न सहते सदा ॥ (३२।२)

ऋजोर् मृदोर् वदान्यस्य ह्रीमतः सत्यवादिनः । (३३।१)

नान्यो ज्ञातेर् महाबाहो विनाशम् अभिनन्दति ॥ (३३।२)

अज्ञातिता नातिसुखा नावज्ञेयास्त्वतः परम् । (३४।१)

अज्ञातिमन्तं पुरुषं परे परिभवन्त्युत ॥ (३४।२)

निकृतस्य नरैर् अन्यैर् ज्ञातिर् एव परायणम् । (३५।१)

नान्यैर् निकारं सहते ज्ञातेर् ज्ञातिः कदाचन ॥ (३५।२)

आत्मानम् एव जानाति निकृतं बान्धवैर् अपि । (३६।१)

तेषु सन्ति गुणाश्चैव नैर्गुण्यं तेषु लक्ष्यते ॥ (३६।२)

नाज्ञातिर् अनुगृह्णाति नाज्ञातिर् दिग्धम् अस्यति । (३७।१)

उभयं ज्ञातिलोकेषु दृश्यते साध्वसाधु च ॥ (३७।२)

तान्मानयेत् पूजयेच्च नित्यं वाचा च कर्मणा । (३८।१)

कुर्याच्च प्रियम् एतेभ्यो नाप्रियं किंचिद् आचरेत् ॥ (३८।२)

विश्वस्तवद् अविश्वस्तस्तेषु वर्तेत सर्वदा । (३९।१)

न हि दोषो गुणो वेति निस्पृक्तस्तेषु दृश्यते ॥ (३९।२)

तस्यैवं वर्तमानस्य पुरुषस्याप्रमादिनः । (४०।१)

अमित्राः सम्प्रसीदन्ति तथा मित्रीभवन्त्यपि ॥ (४०।२)

य एवं वर्तते नित्यं ज्ञातिसंबन्धिमण्डले । (४१।१)

मित्रेष्वमित्रेष्वैश्वर्ये चिरं यशसि तिष्ठति ॥ (४१।२)