युधिष्ठिर उवाच । (१।१)

किम् आहुर् भरतश्रेष्ठ पात्रं विप्राः सनातनम् । (१।२)

ब्राह्मणं लिङ्गिनं चैव ब्राह्मणं वाप्यलिङ्गिनम् ॥ (१।३)

भीष्म उवाच । (२।१)

स्ववृत्तिम् अभिपन्नाय लिङ्गिने वेतराय वा । (२।२)

देयम् आहुर् महाराज उभावेतौ तपस्विनौ ॥ (२।३)

युधिष्ठिर उवाच । (३।१)

श्रद्धया परया पूतो यः प्रयच्छेद् द्विजातये । (३।२)

हव्यं कव्यं तथा दानं को दोषः स्यात् पितामह ॥ (३।३)

भीष्म उवाच । (४।१)

श्रद्धापूतो नरस्तात दुर्दान्तो ऽपि न संशयः । (४।२)

पूतो भवति सर्वत्र किं पुनस्त्वं महीपते ॥ (४।३)

युधिष्ठिर उवाच । (५।१)

न ब्राह्मणं परीक्षेत दैवेषु सततं नरः । (५।२)

कव्यप्रदाने तु बुधाः परीक्ष्यं ब्राह्मणं विदुः ॥ (५।३)

भीष्म उवाच । (६।१)

न ब्राह्मणः साधयते हव्यं दैवात् प्रसिध्यति । (६।२)

देवप्रसादाद् इज्यन्ते यजमाना न संशयः ॥ (६।३)

ब्राह्मणा भरतश्रेष्ठ सततं ब्रह्मवादिनः । (७।१)

मार्कण्डेयः पुरा प्राह इह लोकेषु बुद्धिमान् ॥ (७।२)

युधिष्ठिर उवाच । (८।१)

अपूर्वो ऽप्यथ वा विद्वान् संबन्धी वाथ यो भवेत् । (८।२)

तपस्वी यज्ञशीलो वा कथं पात्रं भवेत् तु सः ॥ (८।३)

भीष्म उवाच । (९।१)

कुलीनः कर्मकृद् वैद्यस्तथा चाप्यानृशंस्यवान् । (९।२)

ह्रीमान् ऋजुः सत्यवादी पात्रं पूर्वे च ते त्रयः ॥ (९।३)

तत्रेदं शृणु मे पार्थ चतुर्णां तेजसां मतम् । (१०।१)

पृथिव्याः काश्यपस्याग्नेर् मार्कण्डेयस्य चैव हि ॥ (१०।२)

पृथिव्युवाच । (११।१)

यथा महार्णवे क्षिप्तः क्षिप्रं लोष्टो विनश्यति । (११।२)

तथा दुश्चरितं सर्वं त्रय्यावृत्त्या विनश्यति ॥ (११।३)

काश्यप उवाच । (१२।१)

सर्वे च वेदाः सह षड्भिर् अङ्गैः सांख्यं पुराणं च कुले च जन्म । (१२।२)

नैतानि सर्वाणि गतिर् भवन्ति शीलव्यपेतस्य नरस्य राजन् ॥ (१२।३)

अग्निर् उवाच । (१३।१)

अधीयानः पण्डितं मन्यमानो यो विद्यया हन्ति यशः परेषाम् । (१३।२)

ब्रह्मन् स तेनाचरते ब्रह्महत्यां लोकास्तस्य ह्यन्तवन्तो भवन्ति ॥ (१३।३)

मार्कण्डेय उवाच । (१४।१)

अश्वमेधसहस्रं च सत्यं च तुलया धृतम् । (१४।२)

नाभिजानामि यद्यस्य सत्यस्यार्धम् अवाप्नुयात् ॥ (१४।३)

भीष्म उवाच । (१५।१)

इत्युक्त्वा ते जग्मुर् आशु चत्वारो ऽमिततेजसः । (१५।२)

पृथिवी काश्यपो ऽग्निश्च प्रकृष्टायुश्च भार्गवः ॥ (१५।३)

युधिष्ठिर उवाच । (१६।१)

यद् इदं ब्राह्मणा लोके व्रतिनो भुञ्जते हविः । (१६।२)

भुक्तं ब्राह्मणकामाय कथं तत् सुकृतं भवेत् ॥ (१६।३)

भीष्म उवाच । (१७।१)

आदिष्टिनो ये राजेन्द्र ब्राह्मणा वेदपारगाः । (१७।२)

भुञ्जते ब्रह्मकामाय व्रतलुप्ता भवन्ति ते ॥ (१७।३)

युधिष्ठिर उवाच । (१८।१)

अनेकान्तं बहुद्वारं धर्मम् आहुर् मनीषिणः । (१८।२)

किं निश्चितं भवेत् तत्र तन्मे ब्रूहि पितामह ॥ (१८।३)

भीष्म उवाच । (१९।१)

अहिंसा सत्यम् अक्रोध आनृशंस्यं दमस्तथा । (१९।२)

आर्जवं चैव राजेन्द्र निश्चितं धर्मलक्षणम् ॥ (१९।३)

ये तु धर्मं प्रशंसन्तश्चरन्ति पृथिवीम् इमाम् । (२०।१)

अनाचरन्तस्तद् धर्मं संकरे निरताः प्रभो ॥ (२०।२)

तेभ्यो रत्नं हिरण्यं वा गाम् अश्वान् वा ददाति यः । (२१।१)

दश वर्षाणि विष्ठां स भुङ्क्ते निरयम् आश्रितः ॥ (२१।२)

मेदानां पुल्कसानां च तथैवान्तावसायिनाम् । (२२।१)

कृतं कर्माकृतं चापि रागमोहेन जल्पताम् ॥ (२२।२)

वैश्वदेवं च ये मूढा विप्राय ब्रह्मचारिणे । (२३।१)

ददतीह न राजेन्द्र ते लोकान् भुञ्जते ऽशुभान् ॥ (२३।२)

युधिष्ठिर उवाच । (२४।१)

किं परं ब्रह्मचर्यस्य किं परं धर्मलक्षणम् । (२४।२)

किं च श्रेष्ठतमं शौचं तन्मे ब्रूहि पितामह ॥ (२४।३)

भीष्म उवाच । (२५।१)

ब्रह्मचर्यं परं तात मधुमांसस्य वर्जनम् । (२५।२)

मर्यादायां स्थितो धर्मः शमः शौचस्य लक्षणम् ॥ (२५।३)

युधिष्ठिर उवाच । (२६।१)

कस्मिन् काले चरेद् धर्मं कस्मिन् काले ऽर्थम् आचरेत् । (२६।२)

कस्मिन् काले सुखी च स्यात् तन्मे ब्रूहि पितामह ॥ (२६।३)

भीष्म उवाच । (२७।१)

काल्यम् अर्थं निषेवेत ततो धर्मम् अनन्तरम् । (२७।२)

पश्चात् कामं निषेवेत न च गच्छेत् प्रसङ्गिताम् ॥ (२७।३)

ब्राह्मणांश्चाभिमन्येत गुरूंश्चाप्यभिपूजयेत् । (२८।१)

सर्वभूतानुलोमश्च मृदुशीलः प्रियंवदः ॥ (२८।२)

अधिकारे यद् अनृतं राजगामि च पैशुनम् । (२९।१)

गुरोश्चालीककरणं समं तद् ब्रह्महत्यया ॥ (२९।२)

प्रहरेन्न नरेन्द्रेषु न गां हन्यात् तथैव च । (३०।१)

भ्रूणहत्यासमं चैतद् उभयं यो निषेवते ॥ (३०।२)

नाग्निं परित्यजेज्जातु न च वेदान् परित्यजेत् । (३१।१)

न च ब्राह्मणम् आक्रोशेत् समं तद् ब्रह्महत्यया ॥ (३१।२)

युधिष्ठिर उवाच । (३२।१)

कीदृशाः साधवो विप्राः केभ्यो दत्तं महाफलम् । (३२।२)

कीदृशानां च भोक्तव्यं तन्मे ब्रूहि पितामह ॥ (३२।३)

भीष्म उवाच । (३३।१)

अक्रोधना धर्मपराः सत्यनित्या दमे रताः । (३३।२)

तादृशाः साधवो विप्रास् तेभ्यो दत्तं महाफलम् ॥ (३३।३)

अमानिनः सर्वसहा दृष्टार्था विजितेन्द्रियाः । (३४।१)

सर्वभूतहिता मैत्रास् तेभ्यो दत्तं महाफलम् ॥ (३४।२)

अलुब्धाः शुचयो वैद्या ह्रीमन्तः सत्यवादिनः । (३५।१)

स्वकर्मनिरता ये च तेभ्यो दत्तं महाफलम् ॥ (३५।२)

साङ्गांश्च चतुरो वेदान् यो ऽधीयीत द्विजर्षभः । (३६।१)

षड्भ्यो निवृत्तः कर्मभ्यस्तं पात्रम् ऋषयो विदुः ॥ (३६।२)

ये त्वेवंगुणजातीयास्तेभ्यो दत्तं महाफलम् । (३७।१)

सहस्रगुणम् आप्नोति गुणार्हाय प्रदायकः ॥ (३७।२)

प्रज्ञाश्रुताभ्यां वृत्तेन शीलेन च समन्वितः । (३८।१)

तारयेत कुलं कृत्स्नम् एको ऽपीह द्विजर्षभः ॥ (३८।२)

गाम् अश्वं वित्तम् अन्नं वा तद्विधे प्रतिपादयेत् । (३९।१)

द्रव्याणि चान्यानि तथा प्रेत्यभावे न शोचति ॥ (३९।२)

तारयेत कुलं कृत्स्नम् एको ऽपीह द्विजोत्तमः । (४०।१)

किम् अङ्ग पुनर् एकं वै तस्मात् पात्रं समाचरेत् ॥ (४०।२)

निशम्य च गुणोपेतं ब्राह्मणं साधुसंमतम् । (४१।१)

दूराद् आनाययेत् कृत्ये सर्वतश्चाभिपूजयेत् ॥ (४१।२)