महाभारतMahābhārata

MBh, 5, 91

755 of 1995 · 46 verses

Select a line for its word-by-word analysis.

1.1१.१

भगवान् उवाच । (१।१)

bhagavān uvāca

1.2१.२

यथा ब्रूयान्महाप्राज्ञो यथा ब्रूयाद् विचक्षणः । (१।२)

yathā brūyānmahāprājño yathā brūyād vicakṣaṇaḥ |

1.3१.३

यथा वाच्यस्त्वद्विधेन सुहृदा मद्विधः सुहृत् ॥ (१।३)

yathā vācyastvadvidhena suhṛdā madvidhaḥ suhṛt ||

2.1२.१

धर्मार्थयुक्तं तथ्यं च यथा त्वय्युपपद्यते । (२।१)

dharmārthayuktaṃ tathyaṃ ca yathā tvayyupapadyate |

2.2२.२

तथा वचनम् उक्तो ऽस्मि त्वयैतत् पितृमातृवत् ॥ (२।२)

tathā vacanam ukto 'smi tvayaitat pitṛmātṛvat ||

3.1३.१

सत्यं प्राप्तं च युक्तं चाप्येवम् एव यथात्थ माम् । (३।१)

satyaṃ prāptaṃ ca yuktaṃ cāpyevam eva yathāttha mām |

3.2३.२

शृणुष्वागमने हेतुं विदुरावहितो भव ॥ (३।२)

śṛṇuṣvāgamane hetuṃ vidurāvahito bhava ||

4.1४.१

दौरात्म्यं धार्तराष्ट्रस्य क्षत्रियाणां च वैरिताम् । (४।१)

daurātmyaṃ dhārtarāṣṭrasya kṣatriyāṇāṃ ca vairitām |

4.2४.२

सर्वम् एतद् अहं जानन् क्षत्तः प्राप्तो ऽद्य कौरवान् ॥ (४।२)

sarvam etad ahaṃ jānan kṣattaḥ prāpto 'dya kauravān ||

5.1५.१

पर्यस्तां पृथिवीं सर्वां साश्वां सरथकुञ्जराम् । (५।१)

paryastāṃ pṛthivīṃ sarvāṃ sāśvāṃ sarathakuñjarām |

5.2५.२

यो मोचयेन्मृत्युपाशात् प्राप्नुयाद् धर्मम् उत्तमम् ॥ (५।२)

yo mocayenmṛtyupāśāt prāpnuyād dharmam uttamam ||

6.1६.१

धर्मकार्यं यतञ् शक्त्या न चेच्छक्नोति मानवः । (६।१)

dharmakāryaṃ yatañ śaktyā na cecchaknoti mānavaḥ |

6.2६.२

प्राप्तो भवति तत् पुण्यम् अत्र मे नास्ति संशयः ॥ (६।२)

prāpto bhavati tat puṇyam atra me nāsti saṃśayaḥ ||

7.1७.१

मनसा चिन्तयन् पापं कर्मणा नाभिरोचयन् । (७।१)

manasā cintayan pāpaṃ karmaṇā nābhirocayan |

7.2७.२

न प्राप्नोति फलं तस्य एवं धर्मविदो विदुः ॥ (७।२)

na prāpnoti phalaṃ tasya evaṃ dharmavido viduḥ ||

8.1८.१

सो ऽहं यतिष्ये प्रशमं क्षत्तः कर्तुम् अमायया । (८।१)

so 'haṃ yatiṣye praśamaṃ kṣattaḥ kartum amāyayā |

8.2८.२

कुरूणां सृञ्जयानां च संग्रामे विनशिष्यताम् ॥ (८।२)

kurūṇāṃ sṛñjayānāṃ ca saṃgrāme vinaśiṣyatām ||

9.1९.१

सेयम् आपन्महाघोरा कुरुष्वेव समुत्थिता । (९।१)

seyam āpanmahāghorā kuruṣveva samutthitā |

9.2९.२

कर्णदुर्योधनकृता सर्वे ह्येते तदन्वयाः ॥ (९।२)

karṇaduryodhanakṛtā sarve hyete tadanvayāḥ ||

10.1१०.१

व्यसनैः क्लिश्यमानं हि यो मित्रं नाभिपद्यते । (१०।१)

vyasanaiḥ kliśyamānaṃ hi yo mitraṃ nābhipadyate |

10.2१०.२

अनुनीय यथाशक्ति तं नृशंसं विदुर् बुधाः ॥ (१०।२)

anunīya yathāśakti taṃ nṛśaṃsaṃ vidur budhāḥ ||

11.1११.१

आ केशग्रहणान्मित्रम् अकार्यात् संनिवर्तयन् । (११।१)

ā keśagrahaṇānmitram akāryāt saṃnivartayan |

11.2११.२

अवाच्यः कस्यचिद् भवति कृतयत्नो यथाबलम् ॥ (११।२)

avācyaḥ kasyacid bhavati kṛtayatno yathābalam ||

12.1१२.१

तत् समर्थं शुभं वाक्यं धर्मार्थसहितं हितम् । (१२।१)

tat samarthaṃ śubhaṃ vākyaṃ dharmārthasahitaṃ hitam |

12.2१२.२

धार्तराष्ट्रः सहामात्यो ग्रहीतुं विदुरार्हति ॥ (१२।२)

dhārtarāṣṭraḥ sahāmātyo grahītuṃ vidurārhati ||

13.1१३.१

हितं हि धार्तराष्ट्राणां पाण्डवानां तथैव च । (१३।१)

hitaṃ hi dhārtarāṣṭrāṇāṃ pāṇḍavānāṃ tathaiva ca |

13.2१३.२

पृथिव्यां क्षत्रियाणां च यतिष्ये ऽहम् अमायया ॥ (१३।२)

pṛthivyāṃ kṣatriyāṇāṃ ca yatiṣye 'ham amāyayā ||

14.1१४.१

हिते प्रयतमानं मां शङ्केद् दुर्योधनो यदि । (१४।१)

hite prayatamānaṃ māṃ śaṅked duryodhano yadi |

14.2१४.२

हृदयस्य च मे प्रीतिर् आनृण्यं च भविष्यति ॥ (१४।२)

hṛdayasya ca me prītir ānṛṇyaṃ ca bhaviṣyati ||

15.1१५.१

ज्ञातीनां हि मिथो भेदे यन्मित्रं नाभिपद्यते । (१५।१)

jñātīnāṃ hi mitho bhede yanmitraṃ nābhipadyate |

15.2१५.२

सर्वयत्नेन मध्यस्थं न तन्मित्रं विदुर् बुधाः ॥ (१५।२)

sarvayatnena madhyasthaṃ na tanmitraṃ vidur budhāḥ ||

16.1१६.१

न मां ब्रूयुर् अधर्मज्ञा मूढा असुहृदस्तथा । (१६।१)

na māṃ brūyur adharmajñā mūḍhā asuhṛdastathā |

16.2१६.२

शक्तो नावारयत् कृष्णः संरब्धान् कुरुपाण्डवान् ॥ (१६।२)

śakto nāvārayat kṛṣṇaḥ saṃrabdhān kurupāṇḍavān ||

17.1१७.१

उभयोः साधयन्न् अर्थम् अहम् आगत इत्युत । (१७।१)

ubhayoḥ sādhayann artham aham āgata ityuta |

17.2१७.२

तत्र यत्नम् अहं कृत्वा गच्छेयं नृष्ववाच्यताम् ॥ (१७।२)

tatra yatnam ahaṃ kṛtvā gaccheyaṃ nṛṣvavācyatām ||

18.1१८.१

मम धर्मार्थयुक्तं हि श्रुत्वा वाक्यम् अनामयम् । (१८।१)

mama dharmārthayuktaṃ hi śrutvā vākyam anāmayam |

18.2१८.२

न चेद् आदास्यते बालो दिष्टस्य वशम् एष्यति ॥ (१८।२)

na ced ādāsyate bālo diṣṭasya vaśam eṣyati ||

19.1१९.१

अहापयन् पाण्डवार्थं यथावच्छमं कुरूणां यदि चाचरेयम् । (१९।१)

ahāpayan pāṇḍavārthaṃ yathāvacchamaṃ kurūṇāṃ yadi cācareyam |

19.2१९.२

पुण्यं च मे स्याच्चरितं महार्थं मुच्येरंश्च कुरवो मृत्युपाशात् ॥ (१९।२)

puṇyaṃ ca me syāccaritaṃ mahārthaṃ mucyeraṃśca kuravo mṛtyupāśāt ||

20.1२०.१

अपि वाचं भाषमाणस्य काव्यां धर्मारामाम् अर्थवतीम् अहिंस्राम् । (२०।१)

api vācaṃ bhāṣamāṇasya kāvyāṃ dharmārāmām arthavatīm ahiṃsrām |

20.2२०.२

अवेक्षेरन् धार्तराष्ट्राः समर्थां मां च प्राप्तं कुरवः पूजयेयुः ॥ (२०।२)

avekṣeran dhārtarāṣṭrāḥ samarthāṃ māṃ ca prāptaṃ kuravaḥ pūjayeyuḥ ||

21.1२१.१

न चापि मम पर्याप्ताः सहिताः सर्वपार्थिवाः । (२१।१)

na cāpi mama paryāptāḥ sahitāḥ sarvapārthivāḥ |

21.2२१.२

क्रुद्धस्य प्रमुखे स्थातुं सिंहस्येवेतरे मृगाः ॥ (२१।२)

kruddhasya pramukhe sthātuṃ siṃhasyevetare mṛgāḥ ||

22.1२२.१

वैशंपायन उवाच । (२२।१)

vaiśaṃpāyana uvāca

22.2२२.२

इत्येवम् उक्त्वा वचनं वृष्णीनाम् ऋषभस्तदा । (२२।२)

ityevam uktvā vacanaṃ vṛṣṇīnām ṛṣabhastadā |

22.3२२.३

शयने सुखसंस्पर्शे शिश्ये यदुसुखावहः ॥ (२२।३)

śayane sukhasaṃsparśe śiśye yadusukhāvahaḥ ||

Data courtesy of The Digital Corpus of Sanskrit.

MBh, 5, 91

Word analysis

Select a line of the text

Each word appears with its dictionary form and grammar. Select a word to read its meanings in the DCS, Apte and Monier-Williams dictionaries.

j k next and previous line · ← → chapters

Analysis: Digital Corpus of Sanskrit