महाभारतMahābhārata

MBh, 1, 168

168 of 1995 · 55 verses

Select a line for its word-by-word analysis.

1.1१.१

वसिष्ठ उवाच । (१।१)

vasiṣṭha uvāca

1.2१.२

मा भैः पुत्रि न भेतव्यं रक्षसस्ते कथंचन । (१।२)

mā bhaiḥ putri na bhetavyaṃ rakṣasaste kathaṃcana |

1.3१.३

नैतद् रक्षो भयं यस्मात् पश्यसि त्वम् उपस्थितम् ॥ (१।३)

naitad rakṣo bhayaṃ yasmāt paśyasi tvam upasthitam ||

2.1२.१

राजा कल्माषपादो ऽयं वीर्यवान् प्रथितो भुवि । (२।१)

rājā kalmāṣapādo 'yaṃ vīryavān prathito bhuvi |

2.2२.२

स एषो ऽस्मिन् वनोद्देशे निवसत्यतिभीषणः ॥ (२।२)

sa eṣo 'smin vanoddeśe nivasatyatibhīṣaṇaḥ ||

3.1३.१

गन्धर्व उवाच । (३।१)

gandharva uvāca

3.2३.२

तम् आपतन्तं सम्प्रेक्ष्य वसिष्ठो भगवान् ऋषिः । (३।२)

tam āpatantaṃ samprekṣya vasiṣṭho bhagavān ṛṣiḥ |

3.3३.३

वारयामास तेजस्वी हुंकारेणैव भारत ॥ (३।३)

vārayāmāsa tejasvī huṃkāreṇaiva bhārata ||

4.1४.१

मन्त्रपूतेन च पुनः स तम् अभ्युक्ष्य वारिणा । (४।१)

mantrapūtena ca punaḥ sa tam abhyukṣya vāriṇā |

4.2४.२

मोक्षयामास वै घोराद् राक्षसाद् राजसत्तमम् ॥ (४।२)

mokṣayāmāsa vai ghorād rākṣasād rājasattamam ||

5.1५.१

स हि द्वादश वर्षाणि वसिष्ठस्यैव तेजसा । (५।१)

sa hi dvādaśa varṣāṇi vasiṣṭhasyaiva tejasā |

5.2५.२

ग्रस्त आसीद् गृहेणेव पर्वकाले दिवाकरः ॥ (५।२)

grasta āsīd gṛheṇeva parvakāle divākaraḥ ||

6.1६.१

रक्षसा विप्रमुक्तो ऽथ स नृपस्तद् वनं महत् । (६।१)

rakṣasā vipramukto 'tha sa nṛpastad vanaṃ mahat |

6.2६.२

तेजसा रञ्जयामास संध्याभ्रम् इव भास्करः ॥ (६।२)

tejasā rañjayāmāsa saṃdhyābhram iva bhāskaraḥ ||

7.1७.१

प्रतिलभ्य ततः संज्ञाम् अभिवाद्य कृताञ्जलिः । (७।१)

pratilabhya tataḥ saṃjñām abhivādya kṛtāñjaliḥ |

7.2७.२

उवाच नृपतिः काले वसिष्ठम् ऋषिसत्तमम् ॥ (७।२)

uvāca nṛpatiḥ kāle vasiṣṭham ṛṣisattamam ||

8.1८.१

सौदासो ऽहं महाभाग याज्यस्ते द्विजसत्तम । (८।१)

saudāso 'haṃ mahābhāga yājyaste dvijasattama |

8.2८.२

अस्मिन् काले यद् इष्टं ते ब्रूहि किं करवाणि ते ॥ (८।२)

asmin kāle yad iṣṭaṃ te brūhi kiṃ karavāṇi te ||

9.1९.१

वसिष्ठ उवाच । (९।१)

vasiṣṭha uvāca

9.2९.२

वृत्तम् एतद् यथाकालं गच्छ राज्यं प्रशाधि तत् । (९।२)

vṛttam etad yathākālaṃ gaccha rājyaṃ praśādhi tat |

9.3९.३

ब्राह्मणांश्च मनुष्येन्द्र मावमंस्थाः कदाचन ॥ (९।३)

brāhmaṇāṃśca manuṣyendra māvamaṃsthāḥ kadācana ||

10.1१०.१

राजोवाच । (१०।१)

rājovāca |

10.2१०.२

नावमंस्याम्यहं ब्रह्मन् कदाचिद् ब्राह्मणर्षभान् । (१०।२)

nāvamaṃsyāmyahaṃ brahman kadācid brāhmaṇarṣabhān |

10.3१०.३

त्वन्निदेशे स्थितः शश्वत् पूजयिष्याम्यहं द्विजान् ॥ (१०।३)

tvannideśe sthitaḥ śaśvat pūjayiṣyāmyahaṃ dvijān ||

11.1११.१

इक्ष्वाकूणां तु येनाहम् अनृणः स्यां द्विजोत्तम । (११।१)

ikṣvākūṇāṃ tu yenāham anṛṇaḥ syāṃ dvijottama |

11.2११.२

तत् त्वत्तः प्राप्तुम् इच्छामि वरं वेदविदां वर ॥ (११।२)

tat tvattaḥ prāptum icchāmi varaṃ vedavidāṃ vara ||

12.1१२.१

अपत्यायेप्सितां मह्यं महिषीं गन्तुम् अर्हसि । (१२।१)

apatyāyepsitāṃ mahyaṃ mahiṣīṃ gantum arhasi |

12.2१२.२

शीलरूपगुणोपेताम् इक्ष्वाकुकुलवृद्धये ॥ (१२।२)

śīlarūpaguṇopetām ikṣvākukulavṛddhaye ||

13.1१३.१

गन्धर्व उवाच । (१३।१)

gandharva uvāca

13.2१३.२

ददानीत्येव तं तत्र राजानं प्रत्युवाच ह । (१३।२)

dadānītyeva taṃ tatra rājānaṃ pratyuvāca ha |

13.3१३.३

वसिष्ठः परमेष्वासं सत्यसंधो द्विजोत्तमः ॥ (१३।३)

vasiṣṭhaḥ parameṣvāsaṃ satyasaṃdho dvijottamaḥ ||

14.1१४.१

ततः प्रतिययौ काले वसिष्ठसहितो ऽनघ । (१४।१)

tataḥ pratiyayau kāle vasiṣṭhasahito 'nagha |

14.2१४.२

ख्यातं पुरवरं लोकेष्वयोध्यां मनुजेश्वरः ॥ (१४।२)

khyātaṃ puravaraṃ lokeṣvayodhyāṃ manujeśvaraḥ ||

15.1१५.१

तं प्रजाः प्रतिमोदन्त्यः सर्वाः प्रत्युद्ययुस्तदा । (१५।१)

taṃ prajāḥ pratimodantyaḥ sarvāḥ pratyudyayustadā |

15.2१५.२

विपाप्मानं महात्मानं दिवौकस इवेश्वरम् ॥ (१५।२)

vipāpmānaṃ mahātmānaṃ divaukasa iveśvaram ||

16.1१६.१

अचिरात् स मनुष्येन्द्रो नगरीं पुण्यकर्मणाम् । (१६।१)

acirāt sa manuṣyendro nagarīṃ puṇyakarmaṇām |

16.2१६.२

विवेश सहितस्तेन वसिष्ठेन महात्मना ॥ (१६।२)

viveśa sahitastena vasiṣṭhena mahātmanā ||

17.1१७.१

ददृशुस्तं ततो राजन्न् अयोध्यावासिनो जनाः । (१७।१)

dadṛśustaṃ tato rājann ayodhyāvāsino janāḥ |

17.2१७.२

पुष्येण सहितं काले दिवाकरम् इवोदितम् ॥ (१७।२)

puṣyeṇa sahitaṃ kāle divākaram ivoditam ||

18.1१८.१

स हि तां पूरयामास लक्ष्म्या लक्ष्मीवतां वरः । (१८।१)

sa hi tāṃ pūrayāmāsa lakṣmyā lakṣmīvatāṃ varaḥ |

18.2१८.२

अयोध्यां व्योम शीतांशुः शरत्काल इवोदितः ॥ (१८।२)

ayodhyāṃ vyoma śītāṃśuḥ śaratkāla ivoditaḥ ||

19.1१९.१

संसिक्तमृष्टपन्थानं पताकोच्छ्रयभूषितम् । (१९।१)

saṃsiktamṛṣṭapanthānaṃ patākocchrayabhūṣitam |

19.2१९.२

मनः प्रह्लादयामास तस्य तत् पुरम् उत्तमम् ॥ (१९।२)

manaḥ prahlādayāmāsa tasya tat puram uttamam ||

20.1२०.१

तुष्टपुष्टजनाकीर्णा सा पुरी कुरुनन्दन । (२०।१)

tuṣṭapuṣṭajanākīrṇā sā purī kurunandana |

20.2२०.२

अशोभत तदा तेन शक्रेणेवामरावती ॥ (२०।२)

aśobhata tadā tena śakreṇevāmarāvatī ||

21.1२१.१

ततः प्रविष्टे राजेन्द्रे तस्मिन् राजनि तां पुरीम् । (२१।१)

tataḥ praviṣṭe rājendre tasmin rājani tāṃ purīm |

21.2२१.२

तस्य राज्ञ आज्ञया देवी वसिष्ठम् उपचक्रमे ॥ (२१।२)

tasya rājña ājñayā devī vasiṣṭham upacakrame ||

22.1२२.१

ऋतावथ महर्षिः स संबभूव तया सह । (२२।१)

ṛtāvatha maharṣiḥ sa saṃbabhūva tayā saha |

22.2२२.२

देव्या दिव्येन विधिना वसिष्ठः श्रेष्ठभाग् ऋषिः ॥ (२२।२)

devyā divyena vidhinā vasiṣṭhaḥ śreṣṭhabhāg ṛṣiḥ ||

23.1२३.१

अथ तस्यां समुत्पन्ने गर्भे स मुनिसत्तमः । (२३।१)

atha tasyāṃ samutpanne garbhe sa munisattamaḥ |

23.2२३.२

राज्ञाभिवादितस्तेन जगाम पुनर् आश्रमम् ॥ (२३।२)

rājñābhivāditastena jagāma punar āśramam ||

24.1२४.१

दीर्घकालधृतं गर्भं सुषाव न तु तं यदा । (२४।१)

dīrghakāladhṛtaṃ garbhaṃ suṣāva na tu taṃ yadā |

24.2२४.२

साथ देव्यश्मना कुक्षिं निर्बिभेद तदा स्वकम् ॥ (२४।२)

sātha devyaśmanā kukṣiṃ nirbibheda tadā svakam ||

25.1२५.१

द्वादशे ऽथ ततो वर्षे स जज्ञे मनुजर्षभ । (२५।१)

dvādaśe 'tha tato varṣe sa jajñe manujarṣabha |

25.2२५.२

अश्मको नाम राजर्षिः पोतनं यो न्यवेशयत् ॥ (२५।२)

aśmako nāma rājarṣiḥ potanaṃ yo nyaveśayat ||

Data courtesy of The Digital Corpus of Sanskrit.

MBh, 1, 168

Word analysis

Select a line of the text

Each word appears with its dictionary form and grammar. Select a word to read its meanings in the DCS, Apte and Monier-Williams dictionaries.

j k next and previous line · ← → chapters

Analysis: Digital Corpus of Sanskrit