MBh, 1, 168
Select a line for its word-by-word analysis.
मा भैः पुत्रि न भेतव्यं रक्षसस्ते कथंचन । (१।२)
mā bhaiḥ putri na bhetavyaṃ rakṣasaste kathaṃcana |
नैतद् रक्षो भयं यस्मात् पश्यसि त्वम् उपस्थितम् ॥ (१।३)
naitad rakṣo bhayaṃ yasmāt paśyasi tvam upasthitam ||
राजा कल्माषपादो ऽयं वीर्यवान् प्रथितो भुवि । (२।१)
rājā kalmāṣapādo 'yaṃ vīryavān prathito bhuvi |
तम् आपतन्तं सम्प्रेक्ष्य वसिष्ठो भगवान् ऋषिः । (३।२)
tam āpatantaṃ samprekṣya vasiṣṭho bhagavān ṛṣiḥ |
मन्त्रपूतेन च पुनः स तम् अभ्युक्ष्य वारिणा । (४।१)
mantrapūtena ca punaḥ sa tam abhyukṣya vāriṇā |
मोक्षयामास वै घोराद् राक्षसाद् राजसत्तमम् ॥ (४।२)
mokṣayāmāsa vai ghorād rākṣasād rājasattamam ||
रक्षसा विप्रमुक्तो ऽथ स नृपस्तद् वनं महत् । (६।१)
rakṣasā vipramukto 'tha sa nṛpastad vanaṃ mahat |
तेजसा रञ्जयामास संध्याभ्रम् इव भास्करः ॥ (६।२)
tejasā rañjayāmāsa saṃdhyābhram iva bhāskaraḥ ||
प्रतिलभ्य ततः संज्ञाम् अभिवाद्य कृताञ्जलिः । (७।१)
pratilabhya tataḥ saṃjñām abhivādya kṛtāñjaliḥ |
अस्मिन् काले यद् इष्टं ते ब्रूहि किं करवाणि ते ॥ (८।२)
asmin kāle yad iṣṭaṃ te brūhi kiṃ karavāṇi te ||
वृत्तम् एतद् यथाकालं गच्छ राज्यं प्रशाधि तत् । (९।२)
vṛttam etad yathākālaṃ gaccha rājyaṃ praśādhi tat |
ब्राह्मणांश्च मनुष्येन्द्र मावमंस्थाः कदाचन ॥ (९।३)
brāhmaṇāṃśca manuṣyendra māvamaṃsthāḥ kadācana ||
नावमंस्याम्यहं ब्रह्मन् कदाचिद् ब्राह्मणर्षभान् । (१०।२)
nāvamaṃsyāmyahaṃ brahman kadācid brāhmaṇarṣabhān |
त्वन्निदेशे स्थितः शश्वत् पूजयिष्याम्यहं द्विजान् ॥ (१०।३)
tvannideśe sthitaḥ śaśvat pūjayiṣyāmyahaṃ dvijān ||
इक्ष्वाकूणां तु येनाहम् अनृणः स्यां द्विजोत्तम । (११।१)
ikṣvākūṇāṃ tu yenāham anṛṇaḥ syāṃ dvijottama |
तत् त्वत्तः प्राप्तुम् इच्छामि वरं वेदविदां वर ॥ (११।२)
tat tvattaḥ prāptum icchāmi varaṃ vedavidāṃ vara ||
अपत्यायेप्सितां मह्यं महिषीं गन्तुम् अर्हसि । (१२।१)
apatyāyepsitāṃ mahyaṃ mahiṣīṃ gantum arhasi |
ददानीत्येव तं तत्र राजानं प्रत्युवाच ह । (१३।२)
dadānītyeva taṃ tatra rājānaṃ pratyuvāca ha |
वसिष्ठः परमेष्वासं सत्यसंधो द्विजोत्तमः ॥ (१३।३)
vasiṣṭhaḥ parameṣvāsaṃ satyasaṃdho dvijottamaḥ ||
ख्यातं पुरवरं लोकेष्वयोध्यां मनुजेश्वरः ॥ (१४।२)
khyātaṃ puravaraṃ lokeṣvayodhyāṃ manujeśvaraḥ ||
तं प्रजाः प्रतिमोदन्त्यः सर्वाः प्रत्युद्ययुस्तदा । (१५।१)
taṃ prajāḥ pratimodantyaḥ sarvāḥ pratyudyayustadā |
अचिरात् स मनुष्येन्द्रो नगरीं पुण्यकर्मणाम् । (१६।१)
acirāt sa manuṣyendro nagarīṃ puṇyakarmaṇām |
ददृशुस्तं ततो राजन्न् अयोध्यावासिनो जनाः । (१७।१)
dadṛśustaṃ tato rājann ayodhyāvāsino janāḥ |
स हि तां पूरयामास लक्ष्म्या लक्ष्मीवतां वरः । (१८।१)
sa hi tāṃ pūrayāmāsa lakṣmyā lakṣmīvatāṃ varaḥ |
अयोध्यां व्योम शीतांशुः शरत्काल इवोदितः ॥ (१८।२)
ayodhyāṃ vyoma śītāṃśuḥ śaratkāla ivoditaḥ ||
संसिक्तमृष्टपन्थानं पताकोच्छ्रयभूषितम् । (१९।१)
saṃsiktamṛṣṭapanthānaṃ patākocchrayabhūṣitam |
मनः प्रह्लादयामास तस्य तत् पुरम् उत्तमम् ॥ (१९।२)
manaḥ prahlādayāmāsa tasya tat puram uttamam ||
ततः प्रविष्टे राजेन्द्रे तस्मिन् राजनि तां पुरीम् । (२१।१)
tataḥ praviṣṭe rājendre tasmin rājani tāṃ purīm |
तस्य राज्ञ आज्ञया देवी वसिष्ठम् उपचक्रमे ॥ (२१।२)
tasya rājña ājñayā devī vasiṣṭham upacakrame ||
देव्या दिव्येन विधिना वसिष्ठः श्रेष्ठभाग् ऋषिः ॥ (२२।२)
devyā divyena vidhinā vasiṣṭhaḥ śreṣṭhabhāg ṛṣiḥ ||
अथ तस्यां समुत्पन्ने गर्भे स मुनिसत्तमः । (२३।१)
atha tasyāṃ samutpanne garbhe sa munisattamaḥ |
दीर्घकालधृतं गर्भं सुषाव न तु तं यदा । (२४।१)
dīrghakāladhṛtaṃ garbhaṃ suṣāva na tu taṃ yadā |
साथ देव्यश्मना कुक्षिं निर्बिभेद तदा स्वकम् ॥ (२४।२)
sātha devyaśmanā kukṣiṃ nirbibheda tadā svakam ||
द्वादशे ऽथ ततो वर्षे स जज्ञे मनुजर्षभ । (२५।१)
dvādaśe 'tha tato varṣe sa jajñe manujarṣabha |
अश्मको नाम राजर्षिः पोतनं यो न्यवेशयत् ॥ (२५।२)
aśmako nāma rājarṣiḥ potanaṃ yo nyaveśayat ||
Data courtesy of The Digital Corpus of Sanskrit.