वैशंपायन उवाच । (१।१)

तत्र तेषु शयानेषु हिडिम्बो नाम राक्षसः । (१।२)

अविदूरे वनात् तस्माच्छालवृक्षम् उपाश्रितः ॥ (१।३)

क्रूरो मानुषमांसादो महावीर्यो महाबलः । (२।१)

प्रावृड्जलधरश्यामः पिङ्गाक्षो दारुणाकृतिः । (२।२)

दंष्ट्राकरालवदनः पिशितेप्सुः क्षुधार्दितः । (२।३)

लम्बस्फिग् लम्बजठरो रक्तश्मश्रुशिरोरुहः । (२।४)

महावृक्षगलस्कन्धः शङ्कुकर्णो विभीषणः । (२।५)

यदृच्छया तान् अपश्यत् पाण्डुपुत्रान् महारथान् । (२।६)

विरूपरूपः पिङ्गाक्षः करालो घोरदर्शनः । (२।७)

पिशितेप्सुः क्षुधार्तस्तान् अपश्यत यदृच्छया ॥ (२।८)

ऊर्ध्वाङ्गुलिः स कण्डूयन् धुन्वन् रूक्षाञ् शिरोरुहान् । (३।१)

जृम्भमाणो महावक्त्रः पुनः पुनर् अवेक्ष्य च ॥ (३।२)

दुष्टो मानुषमांसादो महाकायो महाबलः । (४।१)

आघ्राय मानुषं गन्धं भगिनीम् इदम् अब्रवीत् ॥ (४।२)

उपपन्नश्चिरस्याद्य भक्षो मम मनःप्रियः । (५।१)

स्नेहस्रवान् प्रस्रवति जिह्वा पर्येति मे मुखम् ॥ (५।२)

अष्टौ दंष्ट्राः सुतीक्ष्णाग्राश् चिरस्यापातदुःसहाः । (६।१)

देहेषु मज्जयिष्यामि स्निग्धेषु पिशितेषु च ॥ (६।२)

आक्रम्य मानुषं कण्ठम् आच्छिद्य धमनीम् अपि । (७।१)

उष्णं नवं प्रपास्यामि फेनिलं रुधिरं बहु ॥ (७।२)

गच्छ जानीहि के त्वेते शेरते वनम् आश्रिताः । (८।१)

मानुषो बलवान् गन्धो घ्राणं तर्पयतीव मे ॥ (८।२)

हत्वैतान् मानुषान् सर्वान् आनयस्व ममान्तिकम् । (९।१)

अस्मद्विषयसुप्तेभ्यो नैतेभ्यो भयम् अस्ति ते ॥ (९।२)

एषां मांसानि संस्कृत्य मानुषाणां यथेष्टतः । (१०।१)

भक्षयिष्याव सहितौ कुरु तूर्णं वचो मम । (१०।२)

भक्षयित्वा च मांसानि मानुषाणां प्रकामतः । (१०।३)

नृत्याव सहितावावां दत्ततालावनेकशः । (१०।४)

एवम् उक्ता हिडिम्बा तु हिडिम्बेन तदा वने । (१०।५)

आप्लुत्याप्लुत्य च तरून् अगच्छत् पाण्डवान् प्रति ॥ (१०।६)

भ्रातुर् वचनम् आज्ञाय त्वरमाणेव राक्षसी । (११।१)

जगाम तत्र यत्र स्म पाण्डवा भरतर्षभ ॥ (११।२)

ददर्श तत्र गत्वा सा पाण्डवान् पृथया सह । (१२।१)

शयानान् भीमसेनं च जाग्रतं त्वपराजितम् । (१२।२)

उपास्यमानान् भीमेन रूपयौवनशालिना । (१२।३)

सुकुमारांश्च पार्थांश्च व्यायामेन च कर्शितान् । (१२।४)

दुःखेन सम्प्रयुक्तांश्च सहज्येष्ठान् प्रमाथिनः । (१२।५)

रौद्री सती राजपुत्रान् दर्शनीयप्रदर्शनम् ॥ (१२।६)

दृष्ट्वैव भीमसेनं सा शालस्कन्धम् इवोद्गतम् । (१३।१)

राक्षसी कामयामास रूपेणाप्रतिमं भुवि । (१३।२)

अन्तर्गतेन मनसा चिन्तयामास राक्षसी ॥ (१३।३)

अयं श्यामो महाबाहुः सिंहस्कन्धो महाद्युतिः । (१४।१)

कम्बुग्रीवः पुष्कराक्षो भर्ता युक्तो भवेन् मम ॥ (१४।२)

नाहं भ्रातृवचो जातु कुर्यां क्रूरोपसंहितम् । (१५।१)

पतिस्नेहो ऽतिबलवान् न तथा भ्रातृसौहृदम् ॥ (१५।२)

मुहूर्तम् इव तृप्तिश्च भवेद् भ्रातुर् ममैव च । (१६।१)

हतैर् एतैर् अहत्वा तु मोदिष्ये शाश्वतीः समाः । (१६।२)

हिडिम्बी तु महारौद्रा तदा भरतसत्तम । (१६।३)

उत्सृज्य राक्षसं रूपं मानुषं रूपम् आस्थिता ॥ (१६।४)

सा कामरूपिणी रूपं कृत्वा मानुषम् उत्तमम् । (१७।१)

उपतस्थे महाबाहुं भीमसेनं शनैः शनैः । (१७।२)

इङ्गिताकारकुशला ह्युपासर्पच्छनैः शनैः । (१७।३)

विनम्यमानेव लता सर्वाभरणभूषिता । (१७।४)

शनैः शनैः स तां भीमः समीपम् उपसर्पतीम् । (१७।५)

वीक्षमाणस्तदापश्यत् तन्वीं पीनपयोधराम् । (१७।६)

चन्द्राननां पद्मनेत्रां नीलकुञ्चितमूर्धजाम् । (१७।७)

कृष्णां सुपाण्डुरैर् दन्तैर् बिम्बोष्ठीं चारुदर्शनाम् । (१७।८)

दृष्ट्वा तां रूपसम्पन्नां भीमो विस्मयम् आगतः । (१७।९)

उपचारगुणैर् युक्तां लालितैर् हास्यसंस्थितैः । (१७।१०)

समीपम् उपसंप्राप्य भीमस्याथ वरानना । (१७।११)

वचो वचनवेलायाम् इदं प्रोवाच पाण्डवम् ॥ (१७।१२)

विलज्जमानेव लता दिव्याभरणभूषिता । (१८।१)

स्मितपूर्वम् इदं वाक्यं भीमसेनम् अथाब्रवीत् ॥ (१८।२)

कुतस्त्वम् असि सम्प्राप्तः कश्चासि पुरुषर्षभ । (१९।१)

क इमे शेरते चेह पुरुषा देवरूपिणः ॥ (१९।२)

केयं च बृहती श्यामा सुकुमारी तवानघ । (२०।१)

शेते वनम् इदं प्राप्य विश्वस्ता स्वगृहे यथा ॥ (२०।२)

नेदं जानाति गहनं वनं राक्षससेवितम् । (२१।१)

वसति ह्यत्र पापात्मा हिडिम्बो नाम राक्षसः ॥ (२१।२)

तेनाहं प्रेषिता भ्रात्रा दुष्टभावेन रक्षसा । (२२।१)

बिभक्षयिष्यता मांसं युष्माकम् अमरोपम ॥ (२२।२)

साहं त्वाम् अभिसम्प्रेक्ष्य देवगर्भसमप्रभम् । (२३।१)

नान्यं भर्तारम् इच्छामि सत्यम् एतद् ब्रवीमि ते ॥ (२३।२)

एतद् विज्ञाय धर्मज्ञ युक्तं मयि समाचर । (२४।१)

कामोपहतचित्ताङ्गीं भजमानां भजस्व माम् ॥ (२४।२)

त्रास्ये ऽहं त्वां महाबाहो राक्षसात् पुरुषादकात् । (२५।१)

वत्स्यावो गिरिदुर्गेषु भर्ता भव ममानघ । (२५।२)

इच्छामि वीर भद्रं ते मा मा प्राणान् विहासिषुः । (२५।३)

त्वया ह्यहं परित्यक्ता न जीवेयम् अरिंदम ॥ (२५।४)

अन्तरिक्षचरा ह्यस्मि कामतो विचरामि च । (२६।१)

अतुलाम् आप्नुहि प्रीतिं तत्र तत्र मया सह । (२६।२)

एष ज्येष्ठो मम भ्राता नान्यः परमको गुरुः । (२६।३)

अनिविष्टश्च तं नाहं परिविद्यां कथंचन ॥ (२६।४)

भीम उवाच । (२७।१)

मातरं भ्रातरं ज्येष्ठं कनिष्ठान् अपरान् इमान् । (२७।२)

परित्यजेत को न्वद्य प्रभवन्न् इव राक्षसि ॥ (२७।३)

को हि सुप्तान् इमान् भ्रातॄन् दत्त्वा राक्षसभोजनम् । (२८।१)

मातरं च नरो गच्छेत् कामार्त इव मद्विधः । (२८।२)

राक्षसी । (२८।३)

भीमः । (२८।४)

एकं त्वां मोक्षयिष्यामि सह मात्रा परंतप । (२८।५)

सोदरान् उत्सृजैतांस्त्वम् आरोह जघनं मम । (२८।६)

नाहं जीवितुम् आशंसे भ्रातॄन् उत्सृज्य राक्षसि । (२८।७)

यथागतं व्रजैका त्वं विप्रियं मे प्रभाषसे ॥ (२८।८)

राक्षस्युवाच । (२९।१)

यत् ते प्रियं तत् करिष्ये सर्वान् एतान् प्रबोधय । (२९।२)

मोक्षयिष्यामि वः कामं राक्षसात् पुरुषादकात् ॥ (२९।३)

भीम उवाच । (३०।१)

सुखसुप्तान् वने भ्रातॄन् मातरं चैव राक्षसि । (३०।२)

न भयाद् बोधयिष्यामि भ्रातुस्तव दुरात्मनः ॥ (३०।३)

न हि मे राक्षसा भीरु सोढुं शक्ताः पराक्रमम् । (३१।१)

न मनुष्या न गन्धर्वा न यक्षाश्चारुलोचने ॥ (३१।२)

गच्छ वा तिष्ठ वा भद्रे यद् वापीच्छसि तत् कुरु । (३२।१)

तं वा प्रेषय तन्वङ्गि भ्रातरं पुरुषादकम् ॥ (३२।२)