MBh, 3, 235
Select a line for its word-by-word analysis.
ततो ऽर्जुनश् चित्रसेनं प्रहसन्न् इदम् अब्रवीत् । (१।२)
tato 'rjunaś citrasenaṃ prahasann idam abravīt |
मध्ये गन्धर्वसैन्यानां महेष्वासो महाद्युतिः ॥ (१।३)
madhye gandharvasainyānāṃ maheṣvāso mahādyutiḥ ||
विदितो ऽयम् अभिप्रायस् तत्रस्थेन महात्मना । (३।२)
vidito 'yam abhiprāyas tatrasthena mahātmanā |
वनस्थान् भवतो ज्ञात्वा क्लिश्यमानान् अनर्हवत् । (४।१)
vanasthān bhavato jñātvā kliśyamānān anarhavat |
इमे ऽवहसितुं प्राप्ता द्रौपदीं च यशस्विनीम् ॥ (४।२)
ime 'vahasituṃ prāptā draupadīṃ ca yaśasvinīm ||
ज्ञात्वा चिकीर्षितं चैषां माम् उवाच सुरेश्वरः । (५।१)
jñātvā cikīrṣitaṃ caiṣāṃ mām uvāca sureśvaraḥ |
गच्छ दुर्योधनं बद्ध्वा सामात्यं त्वम् इहानय ॥ (५।२)
gaccha duryodhanaṃ baddhvā sāmātyaṃ tvam ihānaya ||
धनंजयश् च ते रक्ष्यः सह भ्रातृभिर् आहवे । (६।१)
dhanaṃjayaś ca te rakṣyaḥ saha bhrātṛbhir āhave |
स हि प्रियः सखा तुभ्यं शिष्यश् च तव पाण्डवः ॥ (६।२)
sa hi priyaḥ sakhā tubhyaṃ śiṣyaś ca tava pāṇḍavaḥ ||
अयं दुरात्मा बद्धश् च गमिष्यामि सुरालयम् ॥ (७।२)
ayaṃ durātmā baddhaś ca gamiṣyāmi surālayam ||
उत्सृज्यतां चित्रसेन भ्रातास्माकं सुयोधनः । (८।२)
utsṛjyatāṃ citrasena bhrātāsmākaṃ suyodhanaḥ |
धर्मराजस्य संदेशान्मम चेद् इच्छसि प्रियम् ॥ (८।३)
dharmarājasya saṃdeśānmama ced icchasi priyam ||
पापो ऽयं नित्यसंदुष्टो न विमोक्षणम् अर्हति । (९।२)
pāpo 'yaṃ nityasaṃduṣṭo na vimokṣaṇam arhati |
प्रलब्धा धर्मराजस्य कृष्णायाश् च धनंजय ॥ (९।३)
pralabdhā dharmarājasya kṛṣṇāyāś ca dhanaṃjaya ||
नेदं चिकीर्षितं तस्य कुन्तीपुत्रो महाव्रतः । (१०।१)
nedaṃ cikīrṣitaṃ tasya kuntīputro mahāvrataḥ |
जानाति धर्मराजो हि श्रुत्वा कुरु यथेच्छसि ॥ (१०।२)
jānāti dharmarājo hi śrutvā kuru yathecchasi ||
ते सर्व एव राजानम् अभिजग्मुर् युधिष्ठिरम् । (११।२)
te sarva eva rājānam abhijagmur yudhiṣṭhiram |
अभिगम्य च तत् सर्वं शशंसुस् तस्य दुष्कृतम् ॥ (११।३)
abhigamya ca tat sarvaṃ śaśaṃsus tasya duṣkṛtam ||
अजातशत्रुस् तच्छ्रुत्वा गन्धर्वस्य वचस् तदा । (१२।१)
ajātaśatrus tacchrutvā gandharvasya vacas tadā |
मोक्षयामास तान् सर्वान् गन्धर्वान् प्रशशंस च ॥ (१२।२)
mokṣayāmāsa tān sarvān gandharvān praśaśaṃsa ca ||
दिष्ट्या भवद्भिर् बलिभिः शक्तैः सर्वैर् न हिंसितः । (१३।१)
diṣṭyā bhavadbhir balibhiḥ śaktaiḥ sarvair na hiṃsitaḥ |
दुर्वृत्तो धार्तराष्ट्रो ऽयं सामात्यज्ञातिबान्धवः ॥ (१३।२)
durvṛtto dhārtarāṣṭro 'yaṃ sāmātyajñātibāndhavaḥ ||
कुलं न परिभूतं मे मोक्षेणास्य दुरात्मनः ॥ (१४।२)
kulaṃ na paribhūtaṃ me mokṣeṇāsya durātmanaḥ ||
आज्ञापयध्वम् इष्टानि प्रीयामो दर्शनेन वः । (१५।१)
ājñāpayadhvam iṣṭāni prīyāmo darśanena vaḥ |
प्राप्य सर्वान् अभिप्रायांस्ततो व्रजत माचिरम् ॥ (१५।२)
prāpya sarvān abhiprāyāṃstato vrajata māciram ||
अनुज्ञातास् तु गन्धर्वाः पाण्डुपुत्रेण धीमता । (१६।१)
anujñātās tu gandharvāḥ pāṇḍuputreṇa dhīmatā |
सहाप्सरोभिः संहृष्टाश् चित्रसेनमुखा ययुः ॥ (१६।२)
sahāpsarobhiḥ saṃhṛṣṭāś citrasenamukhā yayuḥ ||
देवराड् अपि गन्धर्वान् मृतांस् तान् समजीवयत् । (१७।१)
devarāḍ api gandharvān mṛtāṃs tān samajīvayat |
दिव्येनामृतवर्षेण ये हताः कौरवैर् युधि ॥ (१७।२)
divyenāmṛtavarṣeṇa ye hatāḥ kauravair yudhi ||
ज्ञातींस् तान् अवमुच्याथ राजदारांश्च सर्वशः । (१८।१)
jñātīṃs tān avamucyātha rājadārāṃśca sarvaśaḥ |
कृत्वा च दुष्करं कर्म प्रीतियुक्ताश् च पाण्डवाः ॥ (१८।२)
kṛtvā ca duṣkaraṃ karma prītiyuktāś ca pāṇḍavāḥ ||
सस्त्रीकुमारैः कुरुभिः पूज्यमाना महारथाः । (१९।१)
sastrīkumāraiḥ kurubhiḥ pūjyamānā mahārathāḥ |
बभ्राजिरे महात्मानः कुरुमध्ये यथाग्नयः ॥ (१९।२)
babhrājire mahātmānaḥ kurumadhye yathāgnayaḥ ||
ततो दुर्योधनं मुच्य भ्रातृभिः सहितं तदा । (२०।१)
tato duryodhanaṃ mucya bhrātṛbhiḥ sahitaṃ tadā |
युधिष्ठिरः सप्रणयम् इदं वचनम् अब्रवीत् ॥ (२०।२)
yudhiṣṭhiraḥ sapraṇayam idaṃ vacanam abravīt ||
मा स्म तात पुनः कार्षीर् ईदृशं साहसं क्वचित् । (२१।१)
mā sma tāta punaḥ kārṣīr īdṛśaṃ sāhasaṃ kvacit |
स्वस्तिमान् सहितः सर्वैर् भ्रातृभिः कुरुनन्दन । (२२।१)
svastimān sahitaḥ sarvair bhrātṛbhiḥ kurunandana |
गृहान् व्रज यथाकामं वैमनस्यं च मा कृथाः ॥ (२२।२)
gṛhān vraja yathākāmaṃ vaimanasyaṃ ca mā kṛthāḥ ||
पाण्डवेनाभ्यनुज्ञातो राजा दुर्योधनस् तदा । (२३।१)
pāṇḍavenābhyanujñāto rājā duryodhanas tadā |
तस्मिन् गते कौरवेये कुन्तीपुत्रो युधिष्ठिरः । (२४।१)
tasmin gate kauraveye kuntīputro yudhiṣṭhiraḥ |
भ्रातृभिः सहितो वीरः पूज्यमानो द्विजातिभिः ॥ (२४।२)
bhrātṛbhiḥ sahito vīraḥ pūjyamāno dvijātibhiḥ ||
तपोधनैश् च तैः सर्वैर् वृतः शक्र इवामरैः । (२५।१)
tapodhanaiś ca taiḥ sarvair vṛtaḥ śakra ivāmaraiḥ |
Data courtesy of The Digital Corpus of Sanskrit.