MBh, 14, 2
Select a line for its word-by-word analysis.
एवम् उक्तस्तु राज्ञा स धृतराष्ट्रेण धीमता । (१।२)
evam uktastu rājñā sa dhṛtarāṣṭreṇa dhīmatā |
यजस्व विविधैर् यज्ञैर् बहुभिः स्वाप्तदक्षिणैः । (३।१)
yajasva vividhair yajñair bahubhiḥ svāptadakṣiṇaiḥ |
त्वद्विधस्य महाबुद्धे नैतद् अद्योपपद्यते । (४।१)
tvadvidhasya mahābuddhe naitad adyopapadyate |
विदितं वेदितव्यं ते कर्तव्यम् अपि ते कृतम् ॥ (४।२)
viditaṃ veditavyaṃ te kartavyam api te kṛtam ||
श्रुताश्च राजधर्मास्ते भीष्माद् भागीरथीसुतात् । (५।१)
śrutāśca rājadharmāste bhīṣmād bhāgīrathīsutāt |
कृष्णद्वैपायनाच्चैव नारदाद् विदुरात् तथा ॥ (५।२)
kṛṣṇadvaipāyanāccaiva nāradād vidurāt tathā ||
नेमाम् अर्हसि मूढानां वृत्तिं त्वम् अनुवर्तितुम् । (६।१)
nemām arhasi mūḍhānāṃ vṛttiṃ tvam anuvartitum |
पितृपैतामहीं वृत्तिम् आस्थाय धुरम् उद्वह ॥ (६।२)
pitṛpaitāmahīṃ vṛttim āsthāya dhuram udvaha ||
युक्तं हि यशसा क्षत्रं स्वर्गं प्राप्तुम् असंशयम् । (७।१)
yuktaṃ hi yaśasā kṣatraṃ svargaṃ prāptum asaṃśayam |
न हि कश्चन शूराणां निहतो ऽत्र पराङ्मुखः ॥ (७।२)
na hi kaścana śūrāṇāṃ nihato 'tra parāṅmukhaḥ ||
न शक्यास्ते पुनर् द्रष्टुं त्वया ह्यस्मिन् रणे हताः ॥ (८।२)
na śakyāste punar draṣṭuṃ tvayā hyasmin raṇe hatāḥ ||
एतावद् उक्त्वा गोविन्दो धर्मराजं युधिष्ठिरम् । (९।१)
etāvad uktvā govindo dharmarājaṃ yudhiṣṭhiram |
सौहृदेन तथा प्रेम्णा सदा माम् अनुकम्पसे ॥ (१०।२)
sauhṛdena tathā premṇā sadā mām anukampase ||
प्रियं तु मे स्यात् सुमहत् कृतं चक्रगदाधर । (११।१)
priyaṃ tu me syāt sumahat kṛtaṃ cakragadādhara |
यदि माम् अनुजानीयाद् भवान् गन्तुं तपोवनम् । (१२।१)
yadi mām anujānīyād bhavān gantuṃ tapovanam |
न हि शान्तिं प्रपश्यामि घातयित्वा पितामहम् । (१२।२)
na hi śāntiṃ prapaśyāmi ghātayitvā pitāmaham |
कर्णं च पुरुषव्याघ्रं संग्रामेष्वपलायिनम् ॥ (१२।३)
karṇaṃ ca puruṣavyāghraṃ saṃgrāmeṣvapalāyinam ||
कर्मणा येन मुच्येयम् अस्मात् क्रूराद् अरिंदम । (१३।१)
karmaṇā yena mucyeyam asmāt krūrād ariṃdama |
कर्मणस्तद् विधत्स्वेह येन शुध्यति मे मनः ॥ (१३।२)
karmaṇastad vidhatsveha yena śudhyati me manaḥ ||
तम् एवंवादिनं व्यासस्ततः प्रोवाच धर्मवित् । (१४।१)
tam evaṃvādinaṃ vyāsastataḥ provāca dharmavit |
सान्त्वयन् सुमहातेजाः शुभं वचनम् अर्थवत् ॥ (१४।२)
sāntvayan sumahātejāḥ śubhaṃ vacanam arthavat ||
किम् आकाशे वयं सर्वे प्रलपाम मुहुर् मुहुः ॥ (१५।२)
kim ākāśe vayaṃ sarve pralapāma muhur muhuḥ ||
विदिताः क्षत्रधर्मास्ते येषां युद्धेन जीविका । (१६।१)
viditāḥ kṣatradharmāste yeṣāṃ yuddhena jīvikā |
यथा प्रवृत्तो नृपतिर् नाधिबन्धेन युज्यते ॥ (१६।२)
yathā pravṛtto nṛpatir nādhibandhena yujyate ||
मोक्षधर्माश्च निखिला याथातथ्येन ते श्रुताः । (१७।१)
mokṣadharmāśca nikhilā yāthātathyena te śrutāḥ |
अश्रद्दधानो दुर्मेधा लुप्तस्मृतिर् असि ध्रुवम् । (१८।१)
aśraddadhāno durmedhā luptasmṛtir asi dhruvam |
मैवं भव न ते युक्तम् इदम् अज्ञानम् ईदृशम् ॥ (१८।२)
maivaṃ bhava na te yuktam idam ajñānam īdṛśam ||
प्रायश्चित्तानि सर्वाणि विदितानि च ते ऽनघ । (१९।१)
prāyaścittāni sarvāṇi viditāni ca te 'nagha |
युद्धधर्माश्च ते सर्वे दानधर्माश्च ते श्रुताः ॥ (१९।२)
yuddhadharmāśca te sarve dānadharmāśca te śrutāḥ ||
परिमुह्यसि भूयस्त्वम् अज्ञानाद् इव भारत ॥ (२०।२)
parimuhyasi bhūyastvam ajñānād iva bhārata ||
Data courtesy of The Digital Corpus of Sanskrit.