महाभारतMahābhārata

MBh, 14, 2

1837 of 1995 · 42 verses

Select a line for its word-by-word analysis.

1.1१.१

वैशंपायन उवाच । (१।१)

vaiśaṃpāyana uvāca

1.2१.२

एवम् उक्तस्तु राज्ञा स धृतराष्ट्रेण धीमता । (१।२)

evam uktastu rājñā sa dhṛtarāṣṭreṇa dhīmatā |

1.3१.३

तूष्णीं बभूव मेधावी तम् उवाचाथ केशवः ॥ (१।३)

tūṣṇīṃ babhūva medhāvī tam uvācātha keśavaḥ ||

2.1२.१

अतीव मनसा शोकः क्रियमाणो जनाधिप । (२।१)

atīva manasā śokaḥ kriyamāṇo janādhipa |

2.2२.२

संतापयति वैतस्य पूर्वप्रेतान् पितामहान् ॥ (२।२)

saṃtāpayati vaitasya pūrvapretān pitāmahān ||

3.1३.१

यजस्व विविधैर् यज्ञैर् बहुभिः स्वाप्तदक्षिणैः । (३।१)

yajasva vividhair yajñair bahubhiḥ svāptadakṣiṇaiḥ |

3.2३.२

देवांस्तर्पय सोमेन स्वधया च पितॄन् अपि ॥ (३।२)

devāṃstarpaya somena svadhayā ca pitṝn api ||

4.1४.१

त्वद्विधस्य महाबुद्धे नैतद् अद्योपपद्यते । (४।१)

tvadvidhasya mahābuddhe naitad adyopapadyate |

4.2४.२

विदितं वेदितव्यं ते कर्तव्यम् अपि ते कृतम् ॥ (४।२)

viditaṃ veditavyaṃ te kartavyam api te kṛtam ||

5.1५.१

श्रुताश्च राजधर्मास्ते भीष्माद् भागीरथीसुतात् । (५।१)

śrutāśca rājadharmāste bhīṣmād bhāgīrathīsutāt |

5.2५.२

कृष्णद्वैपायनाच्चैव नारदाद् विदुरात् तथा ॥ (५।२)

kṛṣṇadvaipāyanāccaiva nāradād vidurāt tathā ||

6.1६.१

नेमाम् अर्हसि मूढानां वृत्तिं त्वम् अनुवर्तितुम् । (६।१)

nemām arhasi mūḍhānāṃ vṛttiṃ tvam anuvartitum |

6.2६.२

पितृपैतामहीं वृत्तिम् आस्थाय धुरम् उद्वह ॥ (६।२)

pitṛpaitāmahīṃ vṛttim āsthāya dhuram udvaha ||

7.1७.१

युक्तं हि यशसा क्षत्रं स्वर्गं प्राप्तुम् असंशयम् । (७।१)

yuktaṃ hi yaśasā kṣatraṃ svargaṃ prāptum asaṃśayam |

7.2७.२

न हि कश्चन शूराणां निहतो ऽत्र पराङ्मुखः ॥ (७।२)

na hi kaścana śūrāṇāṃ nihato 'tra parāṅmukhaḥ ||

8.1८.१

त्यज शोकं महाराज भवितव्यं हि तत् तथा । (८।१)

tyaja śokaṃ mahārāja bhavitavyaṃ hi tat tathā |

8.2८.२

न शक्यास्ते पुनर् द्रष्टुं त्वया ह्यस्मिन् रणे हताः ॥ (८।२)

na śakyāste punar draṣṭuṃ tvayā hyasmin raṇe hatāḥ ||

9.1९.१

एतावद् उक्त्वा गोविन्दो धर्मराजं युधिष्ठिरम् । (९।१)

etāvad uktvā govindo dharmarājaṃ yudhiṣṭhiram |

9.2९.२

विरराम महातेजास्तम् उवाच युधिष्ठिरः ॥ (९।२)

virarāma mahātejāstam uvāca yudhiṣṭhiraḥ ||

10.1१०.१

गोविन्द मयि या प्रीतिस्तव सा विदिता मम । (१०।१)

govinda mayi yā prītistava sā viditā mama |

10.2१०.२

सौहृदेन तथा प्रेम्णा सदा माम् अनुकम्पसे ॥ (१०।२)

sauhṛdena tathā premṇā sadā mām anukampase ||

11.1११.१

प्रियं तु मे स्यात् सुमहत् कृतं चक्रगदाधर । (११।१)

priyaṃ tu me syāt sumahat kṛtaṃ cakragadādhara |

11.2११.२

श्रीमन् प्रीतेन मनसा सर्वं यादवनन्दन ॥ (११।२)

śrīman prītena manasā sarvaṃ yādavanandana ||

12.1१२.१

यदि माम् अनुजानीयाद् भवान् गन्तुं तपोवनम् । (१२।१)

yadi mām anujānīyād bhavān gantuṃ tapovanam |

12.2१२.२

न हि शान्तिं प्रपश्यामि घातयित्वा पितामहम् । (१२।२)

na hi śāntiṃ prapaśyāmi ghātayitvā pitāmaham |

12.3१२.३

कर्णं च पुरुषव्याघ्रं संग्रामेष्वपलायिनम् ॥ (१२।३)

karṇaṃ ca puruṣavyāghraṃ saṃgrāmeṣvapalāyinam ||

13.1१३.१

कर्मणा येन मुच्येयम् अस्मात् क्रूराद् अरिंदम । (१३।१)

karmaṇā yena mucyeyam asmāt krūrād ariṃdama |

13.2१३.२

कर्मणस्तद् विधत्स्वेह येन शुध्यति मे मनः ॥ (१३।२)

karmaṇastad vidhatsveha yena śudhyati me manaḥ ||

14.1१४.१

तम् एवंवादिनं व्यासस्ततः प्रोवाच धर्मवित् । (१४।१)

tam evaṃvādinaṃ vyāsastataḥ provāca dharmavit |

14.2१४.२

सान्त्वयन् सुमहातेजाः शुभं वचनम् अर्थवत् ॥ (१४।२)

sāntvayan sumahātejāḥ śubhaṃ vacanam arthavat ||

15.1१५.१

अकृता ते मतिस्तात पुनर् बाल्येन मुह्यसे । (१५।१)

akṛtā te matistāta punar bālyena muhyase |

15.2१५.२

किम् आकाशे वयं सर्वे प्रलपाम मुहुर् मुहुः ॥ (१५।२)

kim ākāśe vayaṃ sarve pralapāma muhur muhuḥ ||

16.1१६.१

विदिताः क्षत्रधर्मास्ते येषां युद्धेन जीविका । (१६।१)

viditāḥ kṣatradharmāste yeṣāṃ yuddhena jīvikā |

16.2१६.२

यथा प्रवृत्तो नृपतिर् नाधिबन्धेन युज्यते ॥ (१६।२)

yathā pravṛtto nṛpatir nādhibandhena yujyate ||

17.1१७.१

मोक्षधर्माश्च निखिला याथातथ्येन ते श्रुताः । (१७।१)

mokṣadharmāśca nikhilā yāthātathyena te śrutāḥ |

17.2१७.२

असकृच्चैव संदेहाश्छिन्नास्ते कामजा मया ॥ (१७।२)

asakṛccaiva saṃdehāśchinnāste kāmajā mayā ||

18.1१८.१

अश्रद्दधानो दुर्मेधा लुप्तस्मृतिर् असि ध्रुवम् । (१८।१)

aśraddadhāno durmedhā luptasmṛtir asi dhruvam |

18.2१८.२

मैवं भव न ते युक्तम् इदम् अज्ञानम् ईदृशम् ॥ (१८।२)

maivaṃ bhava na te yuktam idam ajñānam īdṛśam ||

19.1१९.१

प्रायश्चित्तानि सर्वाणि विदितानि च ते ऽनघ । (१९।१)

prāyaścittāni sarvāṇi viditāni ca te 'nagha |

19.2१९.२

युद्धधर्माश्च ते सर्वे दानधर्माश्च ते श्रुताः ॥ (१९।२)

yuddhadharmāśca te sarve dānadharmāśca te śrutāḥ ||

20.1२०.१

स कथं सर्वधर्मज्ञः सर्वागमविशारदः । (२०।१)

sa kathaṃ sarvadharmajñaḥ sarvāgamaviśāradaḥ |

20.2२०.२

परिमुह्यसि भूयस्त्वम् अज्ञानाद् इव भारत ॥ (२०।२)

parimuhyasi bhūyastvam ajñānād iva bhārata ||

Data courtesy of The Digital Corpus of Sanskrit.

MBh, 14, 2

Word analysis

Select a line of the text

Each word appears with its dictionary form and grammar. Select a word to read its meanings in the DCS, Apte and Monier-Williams dictionaries.

j k next and previous line · ← → chapters

Analysis: Digital Corpus of Sanskrit