इन्द्र उवाच । (१।१)

एवंवीर्यः सर्वधर्मोपपन्नः क्षात्रः श्रेष्ठः सर्वधर्मेषु धर्मः । (१।२)

पाल्यो युष्माभिर् लोकसिंहैर् उदारैर् विपर्यये स्याद् अभावः प्रजानाम् ॥ (१।३)

भुवः संस्कारं राजसंस्कारयोगम् अभैक्षचर्यां पालनं च प्रजानाम् । (२।१)

विद्याद् राजा सर्वभूतानुकम्पां देहत्यागं चाहवे धर्मम् अग्र्यम् ॥ (२।२)

त्यागं श्रेष्ठं मुनयो वै वदन्ति सर्वश्रेष्ठो यः शरीरं त्यजेत । (३।१)

नित्यं त्यक्तं राजधर्मेषु सर्वं प्रत्यक्षं ते भूमिपालाः सदैते ॥ (३।२)

बहुश्रुत्या गुरुशुश्रूषया वा परस्य वा संहननाद् वदन्ति । (४।१)

नित्यं धर्मं क्षत्रियो ब्रह्मचारी चरेद् एको ह्याश्रमं धर्मकामः ॥ (४।२)

सामान्यार्थे व्यवहारे प्रवृत्ते प्रियाप्रिये वर्जयन्न् एव यत्नात् । (५।१)

चातुर्वर्ण्यस्थापनात् पालनाच्च तैस्तैर् योगैर् नियमैर् औरसैश्च ॥ (५।२)

सर्वोद्योगैर् आश्रमं धर्मम् आहुः क्षात्रं ज्येष्ठं सर्वधर्मोपपन्नम् । (६।१)

स्वं स्वं धर्मं ये न चरन्ति वर्णास् तांस्तान् धर्मान् अयथावद् वदन्ति ॥ (६।२)

निर्मर्यादे नित्यम् अर्थे विनष्टान् आहुस्तान् वै पशुभूतान्मनुष्यान् । (७।१)

यथा नीतिं गमयत्यर्थलोभाच्छ्रेयांस्तस्माद् आश्रमः क्षत्रधर्मः ॥ (७।२)

त्रैविद्यानां या गतिर् ब्राह्मणानां यश्चैवोक्तो ऽथाश्रमो ब्राह्मणानाम् । (८।१)

एतत् कर्म ब्राह्मणस्याहुर् अग्र्यम् अन्यत् कुर्वञ् शूद्रवच्छस्त्रवध्यः ॥ (८।२)

चातुराश्रम्यधर्माश्च वेदधर्माश्च पार्थिव । (९।१)

ब्राह्मणेनानुगन्तव्या नान्यो विद्यात् कथंचन ॥ (९।२)

अन्यथा वर्तमानस्य न सा वृत्तिः प्रकल्प्यते । (१०।१)

कर्मणा व्यज्यते धर्मो यथैव श्वा तथैव सः ॥ (१०।२)

यो विकर्मस्थितो विप्रो न स सन्मानम् अर्हति । (११।१)

कर्मस्वनुपयुञ्जानम् अविश्वास्यं हि तं विदुः ॥ (११।२)

एते धर्माः सर्ववर्णाश्च वीरैर् उत्क्रष्टव्याः क्षत्रियैर् एष धर्मः । (१२।१)

तस्माज्ज्येष्ठा राजधर्मा न चान्ये वीर्यज्येष्ठा वीरधर्मा मता मे ॥ (१२।२)

मान्धातोवाच । (१३।१)

यवनाः किराता गान्धाराश्चीनाः शबरबर्बराः । (१३।२)

शकास्तुषाराः कह्वाश्च पह्लवाश्चान्ध्रमद्रकाः ॥ (१३।३)

ओड्राः पुलिन्दा रमठाः काचा म्लेच्छाश्च सर्वशः । (१४।१)

ब्रह्मक्षत्रप्रसूताश्च वैश्याः शूद्राश्च मानवाः ॥ (१४।२)

कथं धर्मं चरेयुस्ते सर्वे विषयवासिनः । (१५।१)

मद्विधैश्च कथं स्थाप्याः सर्वे ते दस्युजीविनः ॥ (१५।२)

एतद् इच्छाम्यहं श्रोतुं भगवंस्तद् ब्रवीहि मे । (१६।१)

त्वं बन्धुभूतो ह्यस्माकं क्षत्रियाणां सुरेश्वर ॥ (१६।२)

इन्द्र उवाच । (१७।१)

मातापित्रोर् हि कर्तव्या शुश्रूषा सर्वदस्युभिः । (१७।२)

आचार्यगुरुशुश्रूषा तथैवाश्रमवासिनाम् ॥ (१७।३)

भूमिपालानां च शुश्रूषा कर्तव्या सर्वदस्युभिः । (१८।१)

वेदधर्मक्रियाश्चैव तेषां धर्मो विधीयते ॥ (१८।२)

पितृयज्ञास्तथा कूपाः प्रपाश्च शयनानि च । (१९।१)

दानानि च यथाकालं द्विजेषु दद्युर् एव ते ॥ (१९।२)

अहिंसा सत्यम् अक्रोधो वृत्तिदायानुपालनम् । (२०।१)

भरणं पुत्रदाराणां शौचम् अद्रोह एव च ॥ (२०।२)

दक्षिणा सर्वयज्ञानां दातव्या भूतिम् इच्छता । (२१।१)

पाकयज्ञा महार्हाश्च कर्तव्याः सर्वदस्युभिः ॥ (२१।२)

एतान्येवंप्रकाराणि विहितानि पुरानघ । (२२।१)

सर्वलोकस्य कर्माणि कर्तव्यानीह पार्थिव ॥ (२२।२)

मान्धातोवाच । (२३।१)

दृश्यन्ते मानवा लोके सर्ववर्णेषु दस्यवः । (२३।२)

लिङ्गान्तरे वर्तमाना आश्रमेषु चतुर्ष्वपि ॥ (२३।३)

इन्द्र उवाच । (२४।१)

विनष्टायां दण्डनीतौ राजधर्मे निराकृते । (२४।२)

सम्प्रमुह्यन्ति भूतानि राजदौरात्म्यतो नृप ॥ (२४।३)

असंख्याता भविष्यन्ति भिक्षवो लिङ्गिनस्तथा । (२५।१)

आश्रमाणां विकल्पाश्च निवृत्ते ऽस्मिन् कृते युगे ॥ (२५।२)

अशृण्वानाः पुराणानां धर्माणां प्रवरा गतीः । (२६।१)

उत्पथं प्रतिपत्स्यन्ते काममन्युसमीरिताः ॥ (२६।२)

यदा निवर्त्यते पापो दण्डनीत्या महात्मभिः । (२७।१)

तदा धर्मो न चलते सद्भूतः शाश्वतः परः ॥ (२७।२)

परलोकगुरुं चैव राजानं यो ऽवमन्यते । (२८।१)

न तस्य दत्तं न हुतं न श्राद्धं फलति क्वचित् ॥ (२८।२)

मानुषाणाम् अधिपतिं देवभूतं सनातनम् । (२९।१)

देवाश्च बहु मन्यन्ते धर्मकामं नरेश्वरम् ॥ (२९।२)

प्रजापतिर् हि भगवान् यः सर्वम् असृजज्जगत् । (३०।१)

स प्रवृत्तिनिवृत्त्यर्थं धर्माणां क्षत्रम् इच्छति ॥ (३०।२)

प्रवृत्तस्य हि धर्मस्य बुद्ध्या यः स्मरते गतिम् । (३१।१)

स मे मान्यश्च पूज्यश्च तत्र क्षत्रं प्रतिष्ठितम् ॥ (३१।२)

भीष्म उवाच । (३२।१)

एवम् उक्त्वा स भगवान्मरुद्गणवृतः प्रभुः । (३२।२)

जगाम भवनं विष्णुर् अक्षरं परमं पदम् ॥ (३२।३)

एवं प्रवर्तिते धर्मे पुरा सुचरिते ऽनघ । (३३।१)

कः क्षत्रम् अवमन्येत चेतनावान् बहुश्रुतः ॥ (३३।२)

अन्यायेन प्रवृत्तानि निवृत्तानि तथैव च । (३४।१)

अन्तरा विलयं यान्ति यथा पथि विचक्षुषः ॥ (३४।२)

आदौ प्रवर्तिते चक्रे तथैवादिपरायणे । (३५।१)

वर्तस्व पुरुषव्याघ्र संविजानामि ते ऽनघ ॥ (३५।२)