युधिष्ठिर उवाच । (१।१)

स्वाध्यायकृतयत्नस्य ब्राह्मणस्य पितामह । (१।२)

धर्मकामस्य धर्मात्मन् किं नु श्रेय इहोच्यते ॥ (१।३)

बहुधादर्शने लोके श्रेयो यद् इह मन्यसे । (२।१)

अस्मिंल् लोके परे चैव तन्मे ब्रूहि पितामह ॥ (२।२)

महान् अयं धर्मपथो बहुशाखश्च भारत । (३।१)

किं स्विद् एवेह धर्माणाम् अनुष्ठेयतमं मतम् ॥ (३।२)

धर्मस्य महतो राजन् बहुशाखस्य तत्त्वतः । (४।१)

यन्मूलं परमं तात तत् सर्वं ब्रूह्यतन्द्रितः ॥ (४।२)

भीष्म उवाच । (५।१)

हन्त ते कथयिष्यामि येन श्रेयः प्रपत्स्यसे । (५।२)

पीत्वामृतम् इव प्राज्ञो ज्ञानतृप्तो भविष्यसि ॥ (५।३)

धर्मस्य विधयो नैके ते ते प्रोक्ता महर्षिभिः । (६।१)

स्वं स्वं विज्ञानम् आश्रित्य दमस्तेषां परायणम् ॥ (६।२)

दमं निःश्रेयसं प्राहुर् वृद्धा निश्चयदर्शिनः । (७।१)

ब्राह्मणस्य विशेषेण दमो धर्मः सनातनः ॥ (७।२)

नादान्तस्य क्रियासिद्धिर् यथावद् उपलभ्यते । (८।१)

दमो दानं तथा यज्ञान् अधीतं चातिवर्तते ॥ (८।२)

दमस्तेजो वर्धयति पवित्रं च दमः परम् । (९।१)

विपाप्मा तेजसा युक्तः पुरुषो विन्दते महत् ॥ (९।२)

दमेन सदृशं धर्मं नान्यं लोकेषु शुश्रुम । (१०।१)

दमो हि परमो लोके प्रशस्तः सर्वधर्मिणाम् ॥ (१०।२)

प्रेत्य चापि मनुष्येन्द्र परमं विन्दते सुखम् । (११।१)

दमेन हि समायुक्तो महान्तं धर्मम् अश्नुते ॥ (११।२)

सुखं दान्तः प्रस्वपिति सुखं च प्रतिबुध्यते । (१२।१)

सुखं पर्येति लोकांश्च मनश्चास्य प्रसीदति ॥ (१२।२)

अदान्तः पुरुषः क्लेशम् अभीक्ष्णं प्रतिपद्यते । (१३।१)

अनर्थांश्च बहून् अन्यान् प्रसृजत्यात्मदोषजान् ॥ (१३।२)

आश्रमेषु चतुर्ष्वाहुर् दमम् एवोत्तमं व्रतम् । (१४।१)

तस्य लिङ्गानि वक्ष्यामि येषां समुदयो दमः ॥ (१४।२)

क्षमा धृतिर् अहिंसा च समता सत्यम् आर्जवम् । (१५।१)

इन्द्रियावजयो दाक्ष्यं मार्दवं ह्रीर् अचापलम् ॥ (१५।२)

अकार्पण्यम् असंरम्भः संतोषः प्रियवादिता । (१६।१)

अविवित्सानसूया चाप्येषां समुदयो दमः ॥ (१६।२)

गुरुपूजा च कौरव्य दया भूतेष्वपैशुनम् । (१७।१)

जनवादो ऽमृषावादः स्तुतिनिन्दाविवर्जनम् ॥ (१७।२)

कामः क्रोधश्च लोभश्च दर्पः स्तम्भो विकत्थनम् । (१८।१)

मोह ईर्ष्यावमानश्चेत्येतद् दान्तो न सेवते ॥ (१८।२)

अनिन्दितो ह्यकामात्माथाल्पेच्छो ऽथानसूयकः । (१९।१)

समुद्रकल्पः स नरो न कदाचन पूर्यते ॥ (१९।२)

अहं त्वयि मम त्वं च मयि ते तेषु चाप्यहम् । (२०।१)

पूर्वसंबन्धिसंयोगान्नैतद् दान्तो निषेवते ॥ (२०।२)

सर्वा ग्राम्यास्तथारण्या याश्च लोके प्रवृत्तयः । (२१।१)

निन्दां चैव प्रशंसां च यो नाश्रयति मुच्यते ॥ (२१।२)

मैत्रो ऽथ शीलसम्पन्नः सुसहायपरश्च यः । (२२।१)

मुक्तश्च विविधैः सङ्गैस्तस्य प्रेत्य महत् फलम् ॥ (२२।२)

सुवृत्तः शीलसम्पन्नः प्रसन्नात्मात्मविद् बुधः । (२३।१)

प्राप्येह लोके सत्कारं सुगतिं प्रतिपद्यते ॥ (२३।२)

कर्म यच्छुभम् एवेह सद्भिर् आचरितं च यत् । (२४।१)

तद् एव ज्ञानयुक्तस्य मुनेर् धर्मो न हीयते ॥ (२४।२)

निष्क्रम्य वनम् आस्थाय ज्ञानयुक्तो जितेन्द्रियः । (२५।१)

कालाकाङ्क्षी चरन्न् एवं ब्रह्मभूयाय कल्पते ॥ (२५।२)

अभयं यस्य भूतेभ्यो भूतानाम् अभयं यतः । (२६।१)

तस्य देहाद् विमुक्तस्य भयं नास्ति कुतश्चन ॥ (२६।२)

अवाचिनोति कर्माणि न च सम्प्रचिनोति ह । (२७।१)

समः सर्वेषु भूतेषु मैत्रायणगतिश्चरेत् ॥ (२७।२)

शकुनीनाम् इवाकाशे जले वारिचरस्य वा । (२८।१)

यथा गतिर् न दृश्येत तथा तस्य न संशयः ॥ (२८।२)

गृहान् उत्सृज्य यो राजन्मोक्षम् एवाभिपद्यते । (२९।१)

लोकास्तेजोमयास्तस्य कल्पन्ते शाश्वतीः समाः ॥ (२९।२)

संन्यस्य सर्वकर्माणि संन्यस्य विधिवत् तपः । (३०।१)

संन्यस्य विविधा विद्याः सर्वं संन्यस्य चैव ह ॥ (३०।२)

कामेषु चाप्यनावृत्तः प्रसन्नात्मात्मविच्छुचिः । (३१।१)

प्राप्येह लोके सत्कारं स्वर्गं समभिपद्यते ॥ (३१।२)

यच्च पैतामहं स्थानं ब्रह्मराशिसमुद्भवम् । (३२।१)

गुहायां पिहितं नित्यं तद् दमेनाभिपद्यते ॥ (३२।२)

ज्ञानारामस्य बुद्धस्य सर्वभूताविरोधिनः । (३३।१)

नावृत्तिभयम् अस्तीह परलोके भयं कुतः ॥ (३३।२)

एक एव दमे दोषो द्वितीयो नोपपद्यते । (३४।१)

यद् एनं क्षमया युक्तम् अशक्तं मन्यते जनः ॥ (३४।२)

एतस्य तु महाप्राज्ञ दोषस्य सुमहान् गुणः । (३५।१)

क्षमायां विपुला लोकाः सुलभा हि सहिष्णुना ॥ (३५।२)

दान्तस्य किम् अरण्येन तथादान्तस्य भारत । (३६।१)

यत्रैव हि वसेद् दान्तस्तद् अरण्यं स आश्रमः ॥ (३६।२)

वैशंपायन उवाच । (३७।१)

एतद् भीष्मस्य वचनं श्रुत्वा राजा युधिष्ठिरः । (३७।२)

अमृतेनेव संतृप्तः प्रहृष्टः समपद्यत ॥ (३७।३)

पुनश्च परिपप्रच्छ भीष्मं धर्मभृतां वरम् । (३८।१)

तपः प्रति स चोवाच तस्मै सर्वं कुरूद्वह ॥ (३८।२)