महाभारतMahābhārata

MBh, 3, 139

437 of 1995 · 55 verses

Select a line for its word-by-word analysis.

1.1१.१

लोमश उवाच । (१।१)

lomaśa uvāca

1.2१.२

एतस्मिन्न् एव काले तु बृहद्द्युम्नो महीपतिः । (१।२)

etasminn eva kāle tu bṛhaddyumno mahīpatiḥ |

1.3१.३

सत्त्रम् आस्ते महाभागो रैभ्ययाज्यः प्रतापवान् ॥ (१।३)

sattram āste mahābhāgo raibhyayājyaḥ pratāpavān ||

2.1२.१

तेन रैभ्यस्य वै पुत्रावर्वावसुपरावसू । (२।१)

tena raibhyasya vai putrāvarvāvasuparāvasū |

2.2२.२

वृतौ सहायौ सत्त्रार्थे बृहद्द्युम्नेन धीमता ॥ (२।२)

vṛtau sahāyau sattrārthe bṛhaddyumnena dhīmatā ||

3.1३.१

तत्र तौ समनुज्ञातौ पित्रा कौन्तेय जग्मतुः । (३।१)

tatra tau samanujñātau pitrā kaunteya jagmatuḥ |

3.2३.२

आश्रमे त्वभवद् रैभ्यो भार्या चैव परावसोः ॥ (३।२)

āśrame tvabhavad raibhyo bhāryā caiva parāvasoḥ ||

4.1४.१

अथावलोकको ऽगच्छद् गृहान् एकः परावसुः । (४।१)

athāvalokako 'gacchad gṛhān ekaḥ parāvasuḥ |

4.2४.२

कृष्णाजिनेन संवीतं ददर्श पितरं वने ॥ (४।२)

kṛṣṇājinena saṃvītaṃ dadarśa pitaraṃ vane ||

5.1५.१

जघन्यरात्रे निद्रान्धः सावशेषे तमस्यपि । (५।१)

jaghanyarātre nidrāndhaḥ sāvaśeṣe tamasyapi |

5.2५.२

चरन्तं गहने ऽरण्ये मेने स पितरं मृगम् ॥ (५।२)

carantaṃ gahane 'raṇye mene sa pitaraṃ mṛgam ||

6.1६.१

मृगं तु मन्यमानेन पिता वै तेन हिंसितः । (६।१)

mṛgaṃ tu manyamānena pitā vai tena hiṃsitaḥ |

6.2६.२

अकामयानेन तदा शरीरत्राणम् इच्छता ॥ (६।२)

akāmayānena tadā śarīratrāṇam icchatā ||

7.1७.१

स तस्य प्रेतकार्याणि कृत्वा सर्वाणि भारत । (७।१)

sa tasya pretakāryāṇi kṛtvā sarvāṇi bhārata |

7.2७.२

पुनर् आगम्य तत् सत्त्रम् अब्रवीद् भ्रातरं वचः ॥ (७।२)

punar āgamya tat sattram abravīd bhrātaraṃ vacaḥ ||

8.1८.१

इदं कर्म न शक्तस् त्वं वोढुम् एकः कथंचन । (८।१)

idaṃ karma na śaktas tvaṃ voḍhum ekaḥ kathaṃcana |

8.2८.२

मया तु हिंसितस् तातो मन्यमानेन तं मृगम् ॥ (८।२)

mayā tu hiṃsitas tāto manyamānena taṃ mṛgam ||

9.1९.१

सो ऽस्मदर्थे व्रतं साधु चर त्वं ब्रह्महिंसनम् । (९।१)

so 'smadarthe vrataṃ sādhu cara tvaṃ brahmahiṃsanam |

9.2९.२

समर्थो ह्यहम् एकाकी कर्म कर्तुम् इदं मुने ॥ (९।२)

samartho hyaham ekākī karma kartum idaṃ mune ||

10.1१०.१

अर्वावसुर् उवाच । (१०।१)

arvāvasur uvāca

10.2१०.२

करोतु वै भवान् सत्त्रं बृहद्द्युम्नस्य धीमतः । (१०।२)

karotu vai bhavān sattraṃ bṛhaddyumnasya dhīmataḥ |

10.3१०.३

ब्रह्महत्यां चरिष्ये ऽहं त्वदर्थं नियतेन्द्रियः ॥ (१०।३)

brahmahatyāṃ cariṣye 'haṃ tvadarthaṃ niyatendriyaḥ ||

11.1११.१

लोमश उवाच । (११।१)

lomaśa uvāca

11.2११.२

स तस्या ब्रह्महत्यायाः पारं गत्वा युधिष्ठिर । (११।२)

sa tasyā brahmahatyāyāḥ pāraṃ gatvā yudhiṣṭhira |

11.3११.३

अर्वावसुस् तदा सत्त्रम् आजगाम पुनर् मुनिः ॥ (११।३)

arvāvasus tadā sattram ājagāma punar muniḥ ||

12.1१२.१

ततः परावसुर् दृष्ट्वा भ्रातरं समुपस्थितम् । (१२।१)

tataḥ parāvasur dṛṣṭvā bhrātaraṃ samupasthitam |

12.2१२.२

बृहद्द्युम्नम् उवाचेदं वचनं परिषद्गतम् ॥ (१२।२)

bṛhaddyumnam uvācedaṃ vacanaṃ pariṣadgatam ||

13.1१३.१

एष ते ब्रह्महा यज्ञं मा द्रष्टुं प्रविशेद् इति । (१३।१)

eṣa te brahmahā yajñaṃ mā draṣṭuṃ praviśed iti |

13.2१३.२

ब्रह्महा प्रेक्षितेनापि पीडयेत् त्वां न संशयः ॥ (१३।२)

brahmahā prekṣitenāpi pīḍayet tvāṃ na saṃśayaḥ ||

14.1१४.१

प्रेष्यैर् उत्सार्यमाणस् तु राजन्न् अर्वावसुस् तदा । (१४।१)

preṣyair utsāryamāṇas tu rājann arvāvasus tadā |

14.2१४.२

न मया ब्रह्महत्येयं कृतेत्याह पुनः पुनः ॥ (१४।२)

na mayā brahmahatyeyaṃ kṛtetyāha punaḥ punaḥ ||

15.1१५.१

उच्यमानो ऽसकृत् प्रेष्यैर् ब्रह्महन्न् इति भारत । (१५।१)

ucyamāno 'sakṛt preṣyair brahmahann iti bhārata |

15.2१५.२

नैव स प्रतिजानाति ब्रह्महत्यां स्वयं कृताम् । (१५।२)

naiva sa pratijānāti brahmahatyāṃ svayaṃ kṛtām |

15.3१५.३

मम भ्रात्रा कृतम् इदं मया तु परिरक्षितम् ॥ (१५।३)

mama bhrātrā kṛtam idaṃ mayā tu parirakṣitam ||

16.1१६.१

प्रीतास्तस्याभवन् देवाः कर्मणार्वावसोर् नृप । (१६।१)

prītāstasyābhavan devāḥ karmaṇārvāvasor nṛpa |

16.2१६.२

तं ते प्रवरयामासुर् निरासुश् च परावसुम् ॥ (१६।२)

taṃ te pravarayāmāsur nirāsuś ca parāvasum ||

17.1१७.१

ततो देवा वरं तस्मै ददुर् अग्निपुरोगमाः । (१७।१)

tato devā varaṃ tasmai dadur agnipurogamāḥ |

17.2१७.२

स चापि वरयामास पितुर् उत्थानम् आत्मनः ॥ (१७।२)

sa cāpi varayāmāsa pitur utthānam ātmanaḥ ||

18.1१८.१

अनागस्त्वं तथा भ्रातुः पितुश् चास्मरणं वधे । (१८।१)

anāgastvaṃ tathā bhrātuḥ pituś cāsmaraṇaṃ vadhe |

18.2१८.२

भरद्वाजस्य चोत्थानं यवक्रीतस्य चोभयोः ॥ (१८।२)

bharadvājasya cotthānaṃ yavakrītasya cobhayoḥ ||

19.1१९.१

ततः प्रादुर्बभूवुस् ते सर्व एव युधिष्ठिर । (१९।१)

tataḥ prādurbabhūvus te sarva eva yudhiṣṭhira |

19.2१९.२

अथाब्रवीद् यवक्रीतो देवान् अग्निपुरोगमान् ॥ (१९।२)

athābravīd yavakrīto devān agnipurogamān ||

20.1२०.१

समधीतं मया ब्रह्म व्रतानि चरितानि च । (२०।१)

samadhītaṃ mayā brahma vratāni caritāni ca |

20.2२०.२

कथं नु रैभ्यः शक्तो माम् अधीयानं तपस्विनम् । (२०।२)

kathaṃ nu raibhyaḥ śakto mām adhīyānaṃ tapasvinam |

20.3२०.३

तथायुक्तेन विधिना निहन्तुम् अमरोत्तमाः ॥ (२०।३)

tathāyuktena vidhinā nihantum amarottamāḥ ||

21.1२१.१

देवा ऊचुः । (२१।१)

devā ūcuḥ |

21.2२१.२

मैवं कृथा यवक्रीत यथा वदसि वै मुने । (२१।२)

maivaṃ kṛthā yavakrīta yathā vadasi vai mune |

21.3२१.३

ऋते गुरुम् अधीता हि सुखं वेदास् त्वया पुरा ॥ (२१।३)

ṛte gurum adhītā hi sukhaṃ vedās tvayā purā ||

22.1२२.१

अनेन तु गुरून् दुःखात् तोषयित्वा स्वकर्मणा । (२२।१)

anena tu gurūn duḥkhāt toṣayitvā svakarmaṇā |

22.2२२.२

कालेन महता क्लेशाद् ब्रह्माधिगतम् उत्तमम् ॥ (२२।२)

kālena mahatā kleśād brahmādhigatam uttamam ||

23.1२३.१

लोमश उवाच । (२३।१)

lomaśa uvāca

23.2२३.२

यवक्रीतम् अथोक्त्वैवं देवाः साग्निपुरोगमाः । (२३।२)

yavakrītam athoktvaivaṃ devāḥ sāgnipurogamāḥ |

23.3२३.३

संजीवयित्वा तान् सर्वान् पुनर् जग्मुस् त्रिविष्टपम् ॥ (२३।३)

saṃjīvayitvā tān sarvān punar jagmus triviṣṭapam ||

24.1२४.१

आश्रमस् तस्य पुण्यो ऽयं सदापुष्पफलद्रुमः । (२४।१)

āśramas tasya puṇyo 'yaṃ sadāpuṣpaphaladrumaḥ |

24.2२४.२

अत्रोष्य राजशार्दूल सर्वपापैः प्रमोक्ष्यसे ॥ (२४।२)

atroṣya rājaśārdūla sarvapāpaiḥ pramokṣyase ||

Data courtesy of The Digital Corpus of Sanskrit.

MBh, 3, 139

Word analysis

Select a line of the text

Each word appears with its dictionary form and grammar. Select a word to read its meanings in the DCS, Apte and Monier-Williams dictionaries.

j k next and previous line · ← → chapters

Analysis: Digital Corpus of Sanskrit