MBh, 3, 139
Select a line for its word-by-word analysis.
एतस्मिन्न् एव काले तु बृहद्द्युम्नो महीपतिः । (१।२)
etasminn eva kāle tu bṛhaddyumno mahīpatiḥ |
सत्त्रम् आस्ते महाभागो रैभ्ययाज्यः प्रतापवान् ॥ (१।३)
sattram āste mahābhāgo raibhyayājyaḥ pratāpavān ||
वृतौ सहायौ सत्त्रार्थे बृहद्द्युम्नेन धीमता ॥ (२।२)
vṛtau sahāyau sattrārthe bṛhaddyumnena dhīmatā ||
तत्र तौ समनुज्ञातौ पित्रा कौन्तेय जग्मतुः । (३।१)
tatra tau samanujñātau pitrā kaunteya jagmatuḥ |
आश्रमे त्वभवद् रैभ्यो भार्या चैव परावसोः ॥ (३।२)
āśrame tvabhavad raibhyo bhāryā caiva parāvasoḥ ||
पुनर् आगम्य तत् सत्त्रम् अब्रवीद् भ्रातरं वचः ॥ (७।२)
punar āgamya tat sattram abravīd bhrātaraṃ vacaḥ ||
इदं कर्म न शक्तस् त्वं वोढुम् एकः कथंचन । (८।१)
idaṃ karma na śaktas tvaṃ voḍhum ekaḥ kathaṃcana |
सो ऽस्मदर्थे व्रतं साधु चर त्वं ब्रह्महिंसनम् । (९।१)
so 'smadarthe vrataṃ sādhu cara tvaṃ brahmahiṃsanam |
समर्थो ह्यहम् एकाकी कर्म कर्तुम् इदं मुने ॥ (९।२)
samartho hyaham ekākī karma kartum idaṃ mune ||
करोतु वै भवान् सत्त्रं बृहद्द्युम्नस्य धीमतः । (१०।२)
karotu vai bhavān sattraṃ bṛhaddyumnasya dhīmataḥ |
ब्रह्महत्यां चरिष्ये ऽहं त्वदर्थं नियतेन्द्रियः ॥ (१०।३)
brahmahatyāṃ cariṣye 'haṃ tvadarthaṃ niyatendriyaḥ ||
स तस्या ब्रह्महत्यायाः पारं गत्वा युधिष्ठिर । (११।२)
sa tasyā brahmahatyāyāḥ pāraṃ gatvā yudhiṣṭhira |
अर्वावसुस् तदा सत्त्रम् आजगाम पुनर् मुनिः ॥ (११।३)
arvāvasus tadā sattram ājagāma punar muniḥ ||
ततः परावसुर् दृष्ट्वा भ्रातरं समुपस्थितम् । (१२।१)
tataḥ parāvasur dṛṣṭvā bhrātaraṃ samupasthitam |
बृहद्द्युम्नम् उवाचेदं वचनं परिषद्गतम् ॥ (१२।२)
bṛhaddyumnam uvācedaṃ vacanaṃ pariṣadgatam ||
एष ते ब्रह्महा यज्ञं मा द्रष्टुं प्रविशेद् इति । (१३।१)
eṣa te brahmahā yajñaṃ mā draṣṭuṃ praviśed iti |
ब्रह्महा प्रेक्षितेनापि पीडयेत् त्वां न संशयः ॥ (१३।२)
brahmahā prekṣitenāpi pīḍayet tvāṃ na saṃśayaḥ ||
प्रेष्यैर् उत्सार्यमाणस् तु राजन्न् अर्वावसुस् तदा । (१४।१)
preṣyair utsāryamāṇas tu rājann arvāvasus tadā |
न मया ब्रह्महत्येयं कृतेत्याह पुनः पुनः ॥ (१४।२)
na mayā brahmahatyeyaṃ kṛtetyāha punaḥ punaḥ ||
उच्यमानो ऽसकृत् प्रेष्यैर् ब्रह्महन्न् इति भारत । (१५।१)
ucyamāno 'sakṛt preṣyair brahmahann iti bhārata |
नैव स प्रतिजानाति ब्रह्महत्यां स्वयं कृताम् । (१५।२)
naiva sa pratijānāti brahmahatyāṃ svayaṃ kṛtām |
मम भ्रात्रा कृतम् इदं मया तु परिरक्षितम् ॥ (१५।३)
mama bhrātrā kṛtam idaṃ mayā tu parirakṣitam ||
प्रीतास्तस्याभवन् देवाः कर्मणार्वावसोर् नृप । (१६।१)
prītāstasyābhavan devāḥ karmaṇārvāvasor nṛpa |
तं ते प्रवरयामासुर् निरासुश् च परावसुम् ॥ (१६।२)
taṃ te pravarayāmāsur nirāsuś ca parāvasum ||
अनागस्त्वं तथा भ्रातुः पितुश् चास्मरणं वधे । (१८।१)
anāgastvaṃ tathā bhrātuḥ pituś cāsmaraṇaṃ vadhe |
भरद्वाजस्य चोत्थानं यवक्रीतस्य चोभयोः ॥ (१८।२)
bharadvājasya cotthānaṃ yavakrītasya cobhayoḥ ||
ततः प्रादुर्बभूवुस् ते सर्व एव युधिष्ठिर । (१९।१)
tataḥ prādurbabhūvus te sarva eva yudhiṣṭhira |
अथाब्रवीद् यवक्रीतो देवान् अग्निपुरोगमान् ॥ (१९।२)
athābravīd yavakrīto devān agnipurogamān ||
कथं नु रैभ्यः शक्तो माम् अधीयानं तपस्विनम् । (२०।२)
kathaṃ nu raibhyaḥ śakto mām adhīyānaṃ tapasvinam |
ऋते गुरुम् अधीता हि सुखं वेदास् त्वया पुरा ॥ (२१।३)
ṛte gurum adhītā hi sukhaṃ vedās tvayā purā ||
अनेन तु गुरून् दुःखात् तोषयित्वा स्वकर्मणा । (२२।१)
anena tu gurūn duḥkhāt toṣayitvā svakarmaṇā |
कालेन महता क्लेशाद् ब्रह्माधिगतम् उत्तमम् ॥ (२२।२)
kālena mahatā kleśād brahmādhigatam uttamam ||
यवक्रीतम् अथोक्त्वैवं देवाः साग्निपुरोगमाः । (२३।२)
yavakrītam athoktvaivaṃ devāḥ sāgnipurogamāḥ |
संजीवयित्वा तान् सर्वान् पुनर् जग्मुस् त्रिविष्टपम् ॥ (२३।३)
saṃjīvayitvā tān sarvān punar jagmus triviṣṭapam ||
आश्रमस् तस्य पुण्यो ऽयं सदापुष्पफलद्रुमः । (२४।१)
āśramas tasya puṇyo 'yaṃ sadāpuṣpaphaladrumaḥ |
अत्रोष्य राजशार्दूल सर्वपापैः प्रमोक्ष्यसे ॥ (२४।२)
atroṣya rājaśārdūla sarvapāpaiḥ pramokṣyase ||
Data courtesy of The Digital Corpus of Sanskrit.