संजय उवाच । (१।१)

केशवस्य तु तद् वाक्यं कर्णः श्रुत्वा हितं शुभम् । (१।२)

अब्रवीद् अभिसंपूज्य कृष्णं मधुनिषूदनम् । (१।३)

जानन्मां किं महाबाहो संमोहयितुम् इच्छसि ॥ (१।४)

यो ऽयं पृथिव्याः कार्त्स्न्येन विनाशः समुपस्थितः । (२।१)

निमित्तं तत्र शकुनिर् अहं दुःशासनस्तथा । (२।२)

दुर्योधनश्च नृपतिर् धृतराष्ट्रसुतो ऽभवत् ॥ (२।३)

असंशयम् इदं कृष्ण महद् युद्धम् उपस्थितम् । (३।१)

पाण्डवानां कुरूणां च घोरं रुधिरकर्दमम् ॥ (३।२)

राजानो राजपुत्राश्च दुर्योधनवशानुगाः । (४।१)

रणे शस्त्राग्निना दग्धाः प्राप्स्यन्ति यमसादनम् ॥ (४।२)

स्वप्ना हि बहवो घोरा दृश्यन्ते मधुसूदन । (५।१)

निमित्तानि च घोराणि तथोत्पाताः सुदारुणाः ॥ (५।२)

पराजयं धार्तराष्ट्रे विजयं च युधिष्ठिरे । (६।१)

शंसन्त इव वार्ष्णेय विविधा लोमहर्षणाः ॥ (६।२)

प्राजापत्यं हि नक्षत्रं ग्रहस्तीक्ष्णो महाद्युतिः । (७।१)

शनैश्चरः पीडयति पीडयन् प्राणिनो ऽधिकम् ॥ (७।२)

कृत्वा चाङ्गारको वक्रं ज्येष्ठायां मधुसूदन । (८।१)

अनुराधां प्रार्थयते मैत्रं संशमयन्न् इव ॥ (८।२)

नूनं महद् भयं कृष्ण कुरूणां समुपस्थितम् । (९।१)

विशेषेण हि वार्ष्णेय चित्रां पीडयते ग्रहः ॥ (९।२)

सोमस्य लक्ष्म व्यावृत्तं राहुर् अर्कम् उपेष्यति । (१०।१)

दिवश्चोल्काः पतन्त्येताः सनिर्घाताः सकम्पनाः ॥ (१०।२)

निष्टनन्ति च मातङ्गा मुञ्चन्त्यश्रूणि वाजिनः । (११।१)

पानीयं यवसं चापि नाभिनन्दन्ति माधव ॥ (११।२)

प्रादुर्भूतेषु चैतेषु भयम् आहुर् उपस्थितम् । (१२।१)

निमित्तेषु महाबाहो दारुणं प्राणिनाशनम् ॥ (१२।२)

अल्पे भुक्ते पुरीषं च प्रभूतम् इह दृश्यते । (१३।१)

वाजिनां वारणानां च मनुष्याणां च केशव ॥ (१३।२)

धार्तराष्ट्रस्य सैन्येषु सर्वेषु मधुसूदन । (१४।१)

पराभवस्य तल् लिङ्गम् इति प्राहुर् मनीषिणः ॥ (१४।२)

प्रहृष्टं वाहनं कृष्ण पाण्डवानां प्रचक्षते । (१५।१)

प्रदक्षिणा मृगाश्चैव तत् तेषां जयलक्षणम् ॥ (१५।२)

अपसव्या मृगाः सर्वे धार्तराष्ट्रस्य केशव । (१६।१)

वाचश्चाप्यशरीरिण्यस्तत् पराभवलक्षणम् ॥ (१६।२)

मयूराः पुष्पशकुना हंसाः सारसचातकाः । (१७।१)

जीवं जीवकसंघाश्चाप्यनुगच्छन्ति पाण्डवान् ॥ (१७।२)

गृध्राः काका बडाः श्येना यातुधानाः शलावृकाः । (१८।१)

मक्षिकाणां च संघाता अनुगच्छन्ति कौरवान् ॥ (१८।२)

धार्तराष्ट्रस्य सैन्येषु भेरीणां नास्ति निस्वनः । (१९।१)

अनाहताः पाण्डवानां नदन्ति पटहाः किल ॥ (१९।२)

उदपानाश्च नर्दन्ति यथा गोवृषभास्तथा । (२०।१)

धार्तराष्ट्रस्य सैन्येषु तत् पराभवलक्षणम् ॥ (२०।२)

मांसशोणितवर्षं च वृष्टं देवेन माधव । (२१।१)

तथा गन्धर्वनगरं भानुमन्तम् उपस्थितम् । (२१।२)

सप्राकारं सपरिखं सवप्रं चारुतोरणम् ॥ (२१।३)

कृष्णश्च परिघस्तत्र भानुम् आवृत्य तिष्ठति । (२२।१)

उदयास्तमये संध्ये वेदयानो महद् भयम् । (२२।२)

एका सृग् वाशते घोरं तत् पराभवलक्षणम् ॥ (२२।३)

कृष्णग्रीवाश्च शकुना लम्बमाना भयानकाः । (२३।१)

संध्याम् अभिमुखा यान्ति तत् पराभवलक्षणम् ॥ (२३।२)

ब्राह्मणान् प्रथमं द्वेष्टि गुरूंश्च मधुसूदन । (२४।१)

भृत्यान् भक्तिमतश्चापि तत् पराभवलक्षणम् ॥ (२४।२)

पूर्वा दिग् लोहिताकारा शस्त्रवर्णा च दक्षिणा । (२५।१)

आमपात्रप्रतीकाशा पश्चिमा मधुसूदन ॥ (२५।२)

प्रदीप्ताश्च दिशः सर्वा धार्तराष्ट्रस्य माधव । (२६।१)

महद् भयं वेदयन्ति तस्मिन् उत्पातलक्षणे ॥ (२६।२)

सहस्रपादं प्रासादं स्वप्नान्ते स्म युधिष्ठिरः । (२७।१)

अधिरोहन्मया दृष्टः सह भ्रातृभिर् अच्युत ॥ (२७।२)

श्वेतोष्णीषाश्च दृश्यन्ते सर्वे ते शुक्लवाससः । (२८।१)

आसनानि च शुभ्राणि सर्वेषाम् उपलक्षये ॥ (२८।२)

तव चापि मया कृष्ण स्वप्नान्ते रुधिराविला । (२९।१)

आन्त्रेण पृथिवी दृष्टा परिक्षिप्ता जनार्दन ॥ (२९।२)

अस्थिसंचयम् आरूढश्चामितौजा युधिष्ठिरः । (३०।१)

सुवर्णपात्र्यां संहृष्टो भुक्तवान् घृतपायसम् ॥ (३०।२)

युधिष्ठिरो मया दृष्टो ग्रसमानो वसुंधराम् । (३१।१)

त्वया दत्ताम् इमां व्यक्तं भोक्ष्यते स वसुंधराम् ॥ (३१।२)

उच्चं पर्वतम् आरूढो भीमकर्मा वृकोदरः । (३२।१)

गदापाणिर् नरव्याघ्रो वीक्षन्न् इव महीम् इमाम् ॥ (३२।२)

क्षपयिष्यति नः सर्वान् स सुव्यक्तं महारणे । (३३।१)

विदितं मे हृषीकेश यतो धर्मस्ततो जयः ॥ (३३।२)

पाण्डुरं गजम् आरूढो गाण्डीवी स धनंजयः । (३४।१)

त्वया सार्धं हृषीकेश श्रिया परमया ज्वलन् ॥ (३४।२)

यूयं सर्वान् वधिष्यध्वं तत्र मे नास्ति संशयः । (३५।१)

पार्थिवान् समरे कृष्ण दुर्योधनपुरोगमान् ॥ (३५।२)

नकुलः सहदेवश्च सात्यकिश्च महारथः । (३६।१)

शुद्धकेयूरकण्ठत्राः शुक्लमाल्याम्बरावृताः ॥ (३६।२)

अधिरूढा नरव्याघ्रा नरवाहनम् उत्तमम् । (३७।१)

त्रय एते महामात्राः पाण्डुरच्छत्रवाससः ॥ (३७।२)

श्वेतोष्णीषाश्च दृश्यन्ते त्रय एव जनार्दन । (३८।१)

धार्तराष्ट्रस्य सैन्येषु तान् विजानीहि केशव ॥ (३८।२)

अश्वत्थामा कृपश्चैव कृतवर्मा च सात्वतः । (३९।१)

रक्तोष्णीषाश्च दृश्यन्ते सर्वे माधव पार्थिवाः ॥ (३९।२)

उष्ट्रयुक्तं समारूढौ भीष्मद्रोणौ जनार्दन । (४०।१)

मया सार्धं महाबाहो धार्तराष्ट्रेण चाभिभो ॥ (४०।२)

अगस्त्यशास्तां च दिशं प्रयाताः स्म जनार्दन । (४१।१)

अचिरेणैव कालेन प्राप्स्यामो यमसादनम् ॥ (४१।२)

अहं चान्ये च राजानो यच्च तत् क्षत्रमण्डलम् । (४२।१)

गाण्डीवाग्निं प्रवेक्ष्याम इति मे नास्ति संशयः ॥ (४२।२)

कृष्ण उवाच । (४३।१)

उपस्थितविनाशेयं नूनम् अद्य वसुंधरा । (४३।२)

तथा हि मे वचः कर्ण नोपैति हृदयं तव ॥ (४३।३)

सर्वेषां तात भूतानां विनाशे समुपस्थिते । (४४।१)

अनयो नयसंकाशो हृदयान्नापसर्पति ॥ (४४।२)

कर्ण उवाच । (४५।१)

अपि त्वा कृष्ण पश्याम जीवन्तो ऽस्मान्महारणात् । (४५।२)

समुत्तीर्णा महाबाहो वीरक्षयविनाशनात् ॥ (४५।३)

अथवा संगमः कृष्ण स्वर्गे नो भविता ध्रुवम् । (४६।१)

तत्रेदानीं समेष्यामः पुनः सार्धं त्वयानघ ॥ (४६।२)

संजय उवाच । (४७।१)

इत्युक्त्वा माधवं कर्णः परिष्वज्य च पीडितम् । (४७।२)

विसर्जितः केशवेन रथोपस्थाद् अवातरत् ॥ (४७।३)

ततः स्वरथम् आस्थाय जाम्बूनदविभूषितम् । (४८।१)

सहास्माभिर् निववृते राधेयो दीनमानसः ॥ (४८।२)

ततः शीघ्रतरं प्रायात् केशवः सहसात्यकिः । (४९।१)

पुनर् उच्चारयन् वाणीं याहि याहीति सारथिम् ॥ (४९।२)