महाभारतMahābhārata

MBh, 3, 252

550 of 1995 · 61 verses

Select a line for its word-by-word analysis.

1.1१.१

वैशम्पायन उवाच । (१।१)

vaiśampāyana uvāca

1.2१.२

सरोषरागोपहतेन वल्गुना सरागनेत्रेण नतोन्नतभ्रुवा । (१।२)

saroṣarāgopahatena valgunā sarāganetreṇa natonnatabhruvā |

1.3१.३

मुखेन विस्फूर्य सुवीरराष्ट्रपं ततो ऽब्रवीत् तं द्रुपदात्मजा पुनः ॥ (१।३)

mukhena visphūrya suvīrarāṣṭrapaṃ tato 'bravīt taṃ drupadātmajā punaḥ ||

2.1२.१

यशस्विनस् तीक्ष्णविषान् महारथान् अधिक्षिपन् मूढ न लज्जसे कथम् । (२।१)

yaśasvinas tīkṣṇaviṣān mahārathān adhikṣipan mūḍha na lajjase katham |

2.2२.२

महेन्द्रकल्पान् निरतान् स्वकर्मसु स्थितान् समूहेष्वपि यक्षरक्षसाम् ॥ (२।२)

mahendrakalpān niratān svakarmasu sthitān samūheṣvapi yakṣarakṣasām ||

3.1३.१

न किंचिद् ईड्यं प्रवदन्ति पापं वनेचरं वा गृहमेधिनं वा । (३।१)

na kiṃcid īḍyaṃ pravadanti pāpaṃ vanecaraṃ vā gṛhamedhinaṃ vā |

3.2३.२

तपस्विनं संपरिपूर्णविद्यं भषन्ति हैवं श्वनराः सुवीर ॥ (३।२)

tapasvinaṃ saṃparipūrṇavidyaṃ bhaṣanti haivaṃ śvanarāḥ suvīra ||

4.1४.१

अहं तु मन्ये तव नास्ति कश्चिद् एतादृशे क्षत्रियसंनिवेशे । (४।१)

ahaṃ tu manye tava nāsti kaścid etādṛśe kṣatriyasaṃniveśe |

4.2४.२

यस्त्वाद्य पातालमुखे पतन्तं पाणौ गृहीत्वा प्रतिसंहरेत ॥ (४।२)

yastvādya pātālamukhe patantaṃ pāṇau gṛhītvā pratisaṃhareta ||

5.1५.१

नागं प्रभिन्नं गिरिकूटकल्पम् उपत्यकां हैमवतीं चरन्तम् । (५।१)

nāgaṃ prabhinnaṃ girikūṭakalpam upatyakāṃ haimavatīṃ carantam |

5.2५.२

दण्डीव यूथाद् अपसेधसे त्वं यो जेतुम् आशंससि धर्मराजम् ॥ (५।२)

daṇḍīva yūthād apasedhase tvaṃ yo jetum āśaṃsasi dharmarājam ||

6.1६.१

बाल्यात् प्रसुप्तस्य महाबलस्य सिंहस्य पक्ष्माणि मुखाल्लुनासि । (६।१)

bālyāt prasuptasya mahābalasya siṃhasya pakṣmāṇi mukhāllunāsi |

6.2६.२

पदा समाहत्य पलायमानः क्रुद्धं यदा द्रक्ष्यसि भीमसेनम् ॥ (६।२)

padā samāhatya palāyamānaḥ kruddhaṃ yadā drakṣyasi bhīmasenam ||

7.1७.१

महाबलं घोरतरं प्रवृद्धं जातं हरिं पर्वतकन्दरेषु । (७।१)

mahābalaṃ ghorataraṃ pravṛddhaṃ jātaṃ hariṃ parvatakandareṣu |

7.2७.२

प्रसुप्तम् उग्रं प्रपदेन हंसि यः क्रुद्धम् आसेत्स्यसि जिष्णुम् उग्रम् ॥ (७।२)

prasuptam ugraṃ prapadena haṃsi yaḥ kruddham āsetsyasi jiṣṇum ugram ||

8.1८.१

कृष्णोरगौ तीक्ष्णविषौ द्विजिह्वौ मत्तः पदाक्रामसि पुच्छदेशे । (८।१)

kṛṣṇoragau tīkṣṇaviṣau dvijihvau mattaḥ padākrāmasi pucchadeśe |

8.2८.२

यः पाण्डवाभ्यां पुरुषोत्तमाभ्यां जघन्यजाभ्यां प्रयुयुत्ससे त्वम् ॥ (८।२)

yaḥ pāṇḍavābhyāṃ puruṣottamābhyāṃ jaghanyajābhyāṃ prayuyutsase tvam ||

9.1९.१

यथा च वेणुः कदली नलो वा फलन्त्यभावाय न भूतये ऽऽत्मनः । (९।१)

yathā ca veṇuḥ kadalī nalo vā phalantyabhāvāya na bhūtaye ''tmanaḥ |

9.2९.२

तथैव मां तैः परिरक्ष्यमाणाम् आदास्यसे कर्कटकीव गर्भम् ॥ (९।२)

tathaiva māṃ taiḥ parirakṣyamāṇām ādāsyase karkaṭakīva garbham ||

10.1१०.१

जयद्रथ उवाच । (१०।१)

jayadratha uvāca

10.2१०.२

जानामि कृष्णे विदितं ममैतद् यथाविधास् ते नरदेवपुत्राः । (१०।२)

jānāmi kṛṣṇe viditaṃ mamaitad yathāvidhās te naradevaputrāḥ |

10.3१०.३

न त्वेवम् एतेन विभीषणेन शक्या वयं त्रासयितुं त्वयाद्य ॥ (१०।३)

na tvevam etena vibhīṣaṇena śakyā vayaṃ trāsayituṃ tvayādya ||

11.1११.१

वयं पुनः सप्तदशेषु कृष्णे कुलेषु सर्वे ऽनवमेषु जाताः । (११।१)

vayaṃ punaḥ saptadaśeṣu kṛṣṇe kuleṣu sarve 'navameṣu jātāḥ |

11.2११.२

षड्भ्यो गुणेभ्यो ऽभ्यधिका विहीनान् मन्यामहे द्रौपदि पाण्डुपुत्रान् ॥ (११।२)

ṣaḍbhyo guṇebhyo 'bhyadhikā vihīnān manyāmahe draupadi pāṇḍuputrān ||

12.1१२.१

सा क्षिप्रम् आतिष्ठ गजं रथं वा न वाक्यमात्रेण वयं हि शक्याः । (१२।१)

sā kṣipram ātiṣṭha gajaṃ rathaṃ vā na vākyamātreṇa vayaṃ hi śakyāḥ |

12.2१२.२

आशंस वा त्वं कृपणं वदन्ती सौवीरराजस्य पुनः प्रसादम् ॥ (१२।२)

āśaṃsa vā tvaṃ kṛpaṇaṃ vadantī sauvīrarājasya punaḥ prasādam ||

13.1१३.१

द्रौपद्युवाच । (१३।१)

draupadyuvāca |

13.2१३.२

महाबला किं त्विह दुर्बलेव सौवीरराजस्य मताहम् अस्मि । (१३।२)

mahābalā kiṃ tviha durbaleva sauvīrarājasya matāham asmi |

13.3१३.३

याहं प्रमाथाद् इह सम्प्रतीता सौवीरराजं कृपणं वदेयम् ॥ (१३।३)

yāhaṃ pramāthād iha sampratītā sauvīrarājaṃ kṛpaṇaṃ vadeyam ||

14.1१४.१

यस्या हि कृष्णौ पदवीं चरेतां समास्थितावेकरथे सहायौ । (१४।१)

yasyā hi kṛṣṇau padavīṃ caretāṃ samāsthitāvekarathe sahāyau |

14.2१४.२

इन्द्रो ऽपि तां नापहरेत् कथंचिन्मनुष्यमात्रः कृपणः कुतो ऽन्यः ॥ (१४।२)

indro 'pi tāṃ nāpaharet kathaṃcinmanuṣyamātraḥ kṛpaṇaḥ kuto 'nyaḥ ||

15.1१५.१

यदा किरीटी परवीरघाती निघ्नन् रथस्थो द्विषतां मनांसि । (१५।१)

yadā kirīṭī paravīraghātī nighnan rathastho dviṣatāṃ manāṃsi |

15.2१५.२

मदन्तरे त्वद्ध्वजिनीं प्रवेष्टा कक्षं दहन्न् अग्निर् इवोष्णगेषु ॥ (१५।२)

madantare tvaddhvajinīṃ praveṣṭā kakṣaṃ dahann agnir ivoṣṇageṣu ||

16.1१६.१

जनार्दनस्यानुगा वृष्णिवीरा महेष्वासाः केकयाश्चापि सर्वे । (१६।१)

janārdanasyānugā vṛṣṇivīrā maheṣvāsāḥ kekayāścāpi sarve |

16.2१६.२

एते हि सर्वे मम राजपुत्राः प्रहृष्टरूपाः पदवीं चरेयुः ॥ (१६।२)

ete hi sarve mama rājaputrāḥ prahṛṣṭarūpāḥ padavīṃ careyuḥ ||

17.1१७.१

मौर्वीविसृष्टाः स्तनयित्नुघोषा गाण्डीवमुक्तास् त्वतिवेगवन्तः । (१७।१)

maurvīvisṛṣṭāḥ stanayitnughoṣā gāṇḍīvamuktās tvativegavantaḥ |

17.2१७.२

हस्तं समाहत्य धनंजयस्य भीमाः शब्दं घोरतरं नदन्ति ॥ (१७।२)

hastaṃ samāhatya dhanaṃjayasya bhīmāḥ śabdaṃ ghorataraṃ nadanti ||

18.1१८.१

गाण्डीवमुक्तांश्च महाशरौघान् पतंगसंघान् इव शीघ्रवेगान् । (१८।१)

gāṇḍīvamuktāṃśca mahāśaraughān pataṃgasaṃghān iva śīghravegān |

18.2१८.२

सशङ्खघोषः सतलत्रघोषो गाण्डीवधन्वा मुहुर् उद्वमंश् च । (१८।२)

saśaṅkhaghoṣaḥ satalatraghoṣo gāṇḍīvadhanvā muhur udvamaṃś ca |

18.3१८.३

यदा शरान् अर्पयिता तवोरसि तदा मनस् ते किम् इवाभविष्यत् ॥ (१८।३)

yadā śarān arpayitā tavorasi tadā manas te kim ivābhaviṣyat ||

19.1१९.१

गदाहस्तं भीमम् अभिद्रवन्तं माद्रीपुत्रौ संपतन्तौ दिशश् च । (१९।१)

gadāhastaṃ bhīmam abhidravantaṃ mādrīputrau saṃpatantau diśaś ca |

19.2१९.२

अमर्षजं क्रोधविषं वमन्तौ दृष्ट्वा चिरं तापम् उपैष्यसे ऽधम ॥ (१९।२)

amarṣajaṃ krodhaviṣaṃ vamantau dṛṣṭvā ciraṃ tāpam upaiṣyase 'dhama ||

20.1२०.१

यथा चाहं नातिचरे कथंचित् पतीन् महार्हान् मनसापि जातु । (२०।१)

yathā cāhaṃ nāticare kathaṃcit patīn mahārhān manasāpi jātu |

20.2२०.२

तेनाद्य सत्येन वशीकृतं त्वां द्रष्टास्मि पार्थैः परिकृष्यमाणम् ॥ (२०।२)

tenādya satyena vaśīkṛtaṃ tvāṃ draṣṭāsmi pārthaiḥ parikṛṣyamāṇam ||

21.1२१.१

न सम्भ्रमं गन्तुम् अहं हि शक्ष्ये त्वया नृशंसेन विकृष्यमाणा । (२१।१)

na sambhramaṃ gantum ahaṃ hi śakṣye tvayā nṛśaṃsena vikṛṣyamāṇā |

21.2२१.२

समागताहं हि कुरुप्रवीरैः पुनर् वनं काम्यकम् आगता च ॥ (२१।२)

samāgatāhaṃ hi kurupravīraiḥ punar vanaṃ kāmyakam āgatā ca ||

22.1२२.१

वैशम्पायन उवाच । (२२।१)

vaiśampāyana uvāca

22.2२२.२

सा तान् अनुप्रेक्ष्य विशालनेत्रा जिघृक्षमाणान् अवभर्त्सयन्ती । (२२।२)

sā tān anuprekṣya viśālanetrā jighṛkṣamāṇān avabhartsayantī |

22.3२२.३

प्रोवाच मा मा स्पृशतेति भीता धौम्यं प्रचुक्रोश पुरोहितं सा ॥ (२२।३)

provāca mā mā spṛśateti bhītā dhaumyaṃ pracukrośa purohitaṃ sā ||

23.1२३.१

जग्राह ताम् उत्तरवस्त्रदेशे जयद्रथस् तं समवाक्षिपत् सा । (२३।१)

jagrāha tām uttaravastradeśe jayadrathas taṃ samavākṣipat sā |

23.2२३.२

तया समाक्षिप्ततनुः स पापः पपात शाखीव निकृत्तमूलः ॥ (२३।२)

tayā samākṣiptatanuḥ sa pāpaḥ papāta śākhīva nikṛttamūlaḥ ||

24.1२४.१

प्रगृह्यमाणा तु महाजवेन मुहुर् विनिःश्वस्य च राजपुत्री । (२४।१)

pragṛhyamāṇā tu mahājavena muhur viniḥśvasya ca rājaputrī |

24.2२४.२

सा कृष्यमाणा रथम् आरुरोह धौम्यस्य पादावभिवाद्य कृष्णा ॥ (२४।२)

sā kṛṣyamāṇā ratham āruroha dhaumyasya pādāvabhivādya kṛṣṇā ||

25.1२५.१

धौम्य उवाच । (२५।१)

dhaumya uvāca

25.2२५.२

नेयं शक्या त्वया नेतुम् अविजित्य महारथान् । (२५।२)

neyaṃ śakyā tvayā netum avijitya mahārathān |

25.3२५.३

धर्मं क्षत्रस्य पौराणम् अवेक्षस्व जयद्रथ ॥ (२५।३)

dharmaṃ kṣatrasya paurāṇam avekṣasva jayadratha ||

26.1२६.१

क्षुद्रं कृत्वा फलं पापं प्राप्स्यसि त्वम् असंशयम् । (२६।१)

kṣudraṃ kṛtvā phalaṃ pāpaṃ prāpsyasi tvam asaṃśayam |

26.2२६.२

आसाद्य पाण्डवान् वीरान् धर्मराजपुरोगमान् ॥ (२६।२)

āsādya pāṇḍavān vīrān dharmarājapurogamān ||

27.1२७.१

वैशम्पायन उवाच । (२७।१)

vaiśampāyana uvāca

27.2२७.२

इत्युक्त्वा ह्रियमाणां तां राजपुत्रीं यशस्विनीम् । (२७।२)

ityuktvā hriyamāṇāṃ tāṃ rājaputrīṃ yaśasvinīm |

27.3२७.३

अन्वगच्छत् तदा धौम्यः पदातिगणमध्यगः ॥ (२७।३)

anvagacchat tadā dhaumyaḥ padātigaṇamadhyagaḥ ||

Data courtesy of The Digital Corpus of Sanskrit.

MBh, 3, 252

Word analysis

Select a line of the text

Each word appears with its dictionary form and grammar. Select a word to read its meanings in the DCS, Apte and Monier-Williams dictionaries.

j k next and previous line · ← → chapters

Analysis: Digital Corpus of Sanskrit