MBh, 4, 40
Select a line for its word-by-word analysis.
कतमं यास्यसे ऽनीकम् उक्तो यास्याम्यहं त्वया ॥ (१।३)
katamaṃ yāsyase 'nīkam ukto yāsyāmyahaṃ tvayā ||
प्रीतो ऽस्मि पुरुषव्याघ्र न भयं विद्यते तव । (२।२)
prīto 'smi puruṣavyāghra na bhayaṃ vidyate tava |
स्वस्थो भव महाबुद्धे पश्य मां शत्रुभिः सह । (३।१)
svastho bhava mahābuddhe paśya māṃ śatrubhiḥ saha |
युध्यमानं विमर्दे ऽस्मिन् कुर्वाणं भैरवं महत् ॥ (३।२)
yudhyamānaṃ vimarde 'smin kurvāṇaṃ bhairavaṃ mahat ||
एतान् सर्वान् उपासङ्गान् क्षिप्रं बध्नीहि मे रथे । (४।१)
etān sarvān upāsaṅgān kṣipraṃ badhnīhi me rathe |
अहं वै कुरुभिर् योत्स्याम्य् अवजेष्यामि ते पशून् ॥ (४।३)
ahaṃ vai kurubhir yotsyāmy avajeṣyāmi te paśūn ||
अजेयः शत्रुसैन्यानां वैराटे व्येतु ते भयम् ॥ (७।२)
ajeyaḥ śatrusainyānāṃ vairāṭe vyetu te bhayam ||
बिभेमि नाहम् एतेषां जानामि त्वां स्थिरं युधि । (८।२)
bibhemi nāham eteṣāṃ jānāmi tvāṃ sthiraṃ yudhi |
केशवेनापि संग्रामे साक्षाद् इन्द्रेण वा समम् ॥ (८।३)
keśavenāpi saṃgrāme sākṣād indreṇa vā samam ||
मन्ये त्वां क्लीबवेषेण चरन्तं शूलपाणिनम् । (११।१)
manye tvāṃ klībaveṣeṇa carantaṃ śūlapāṇinam |
गन्धर्वराजप्रतिमं देवं वापि शतक्रतुम् ॥ (११।२)
gandharvarājapratimaṃ devaṃ vāpi śatakratum ||
भ्रातुर् नियोगाज्ज्येष्ठस्य संवत्सरम् इदं व्रतम् । (१२।२)
bhrātur niyogājjyeṣṭhasya saṃvatsaram idaṃ vratam |
चरामि ब्रह्मचर्यं वै सत्यम् एतद् ब्रवीमि ते ॥ (१२।३)
carāmi brahmacaryaṃ vai satyam etad bravīmi te ||
नास्मि क्लीबो महाबाहो परवान् धर्मसंयुतः । (१३।१)
nāsmi klībo mahābāho paravān dharmasaṃyutaḥ |
समाप्तव्रतम् उत्तीर्णं विद्धि मां त्वं नृपात्मज ॥ (१३।२)
samāptavratam uttīrṇaṃ viddhi māṃ tvaṃ nṛpātmaja ||
परमो ऽनुग्रहो मे ऽद्य यत् प्रतर्को न मे वृथा । (१४।२)
paramo 'nugraho me 'dya yat pratarko na me vṛthā |
साध्वसं तत् प्रनष्टं मे किं करोमि ब्रवीहि मे ॥ (१५।२)
sādhvasaṃ tat pranaṣṭaṃ me kiṃ karomi bravīhi me ||
शिक्षितो ह्यस्मि सारथ्ये तीर्थतः पुरुषर्षभ ॥ (१६।२)
śikṣito hyasmi sārathye tīrthataḥ puruṣarṣabha ||
तथा मां विद्धि सारथ्ये शिक्षितं नरपुंगव ॥ (१७।२)
tathā māṃ viddhi sārathye śikṣitaṃ narapuṃgava ||
यस्य याते न पश्यन्ति भूमौ प्राप्तं पदं पदम् । (१८।१)
yasya yāte na paśyanti bhūmau prāptaṃ padaṃ padam |
दक्षिणं यो धुरं युक्तः सुग्रीवसदृशो हयः ॥ (१८।२)
dakṣiṇaṃ yo dhuraṃ yuktaḥ sugrīvasadṛśo hayaḥ ||
यो ऽयं धुरं धुर्यवरो वामं वहति शोभनः । (१९।१)
yo 'yaṃ dhuraṃ dhuryavaro vāmaṃ vahati śobhanaḥ |
तं मन्ये मेघपुष्पस्य जवेन सदृशं हयम् ॥ (१९।२)
taṃ manye meghapuṣpasya javena sadṛśaṃ hayam ||
यो ऽयं काञ्चनसंनाहः पार्ष्णिं वहति शोभनः । (२०।१)
yo 'yaṃ kāñcanasaṃnāhaḥ pārṣṇiṃ vahati śobhanaḥ |
वामं सैन्यस्य मन्ये तं जवेन बलवत्तरम् ॥ (२०।२)
vāmaṃ sainyasya manye taṃ javena balavattaram ||
यो ऽयं वहति ते पार्ष्णिं दक्षिणाम् अञ्चितोद्यतः । (२१।१)
yo 'yaṃ vahati te pārṣṇiṃ dakṣiṇām añcitodyataḥ |
त्वाम् एवायं रथो वोढुं संग्रामे ऽर्हति धन्विनम् । (२२।१)
tvām evāyaṃ ratho voḍhuṃ saṃgrāme 'rhati dhanvinam |
त्वं चेमं रथम् आस्थाय योद्धुम् अर्हो मतो मम ॥ (२२।२)
tvaṃ cemaṃ ratham āsthāya yoddhum arho mato mama ||
ततो निर्मुच्य बाहुभ्यां वलयानि स वीर्यवान् । (२३।२)
tato nirmucya bāhubhyāṃ valayāni sa vīryavān |
चित्रे दुन्दुभिसंनादे प्रत्यमुञ्चत् तले शुभे ॥ (२३।३)
citre dundubhisaṃnāde pratyamuñcat tale śubhe ||
कृष्णान् भङ्गीमतः केशाञ्श्वेतेनोद्ग्रथ्य वाससा । (२४।१)
kṛṣṇān bhaṅgīmataḥ keśāñśvetenodgrathya vāsasā |
अधिज्यं तरसा कृत्वा गाण्डीवं व्याक्षिपद् धनुः ॥ (२४।२)
adhijyaṃ tarasā kṛtvā gāṇḍīvaṃ vyākṣipad dhanuḥ ||
तस्य विक्षिप्यमाणस्य धनुषो ऽभून्महास्वनः । (२५।१)
tasya vikṣipyamāṇasya dhanuṣo 'bhūnmahāsvanaḥ |
सनिर्घाताभवद् भूमिर् दिक्षु वायुर् ववौ भृशम् । (२६।१)
sanirghātābhavad bhūmir dikṣu vāyur vavau bhṛśam |
भ्रान्तद्विजं खं तदासीत् प्रकम्पितमहाद्रुमम् ॥ (२६।२)
bhrāntadvijaṃ khaṃ tadāsīt prakampitamahādrumam ||
तं शब्दं कुरवो ऽजानन् विस्फोटम् अशनेर् इव । (२७।१)
taṃ śabdaṃ kuravo 'jānan visphoṭam aśaner iva |
यद् अर्जुनो धनुःश्रेष्ठं बाहुभ्याम् आक्षिपद् रथे ॥ (२७।२)
yad arjuno dhanuḥśreṣṭhaṃ bāhubhyām ākṣipad rathe ||
Data courtesy of The Digital Corpus of Sanskrit.