महाभारतMahābhārata

MBh, 4, 40

637 of 1995 · 61 verses

Select a line for its word-by-word analysis.

1.1१.१

उत्तर उवाच । (१।१)

uttara uvāca

1.2१.२

आस्थाय विपुलं वीर रथं सारथिना मया । (१।२)

āsthāya vipulaṃ vīra rathaṃ sārathinā mayā |

1.3१.३

कतमं यास्यसे ऽनीकम् उक्तो यास्याम्यहं त्वया ॥ (१।३)

katamaṃ yāsyase 'nīkam ukto yāsyāmyahaṃ tvayā ||

2.1२.१

अर्जुन उवाच । (२।१)

arjuna uvāca

2.2२.२

प्रीतो ऽस्मि पुरुषव्याघ्र न भयं विद्यते तव । (२।२)

prīto 'smi puruṣavyāghra na bhayaṃ vidyate tava |

2.3२.३

सर्वान्नुदामि ते शत्रून् रणे रणविशारद ॥ (२।३)

sarvānnudāmi te śatrūn raṇe raṇaviśārada ||

3.1३.१

स्वस्थो भव महाबुद्धे पश्य मां शत्रुभिः सह । (३।१)

svastho bhava mahābuddhe paśya māṃ śatrubhiḥ saha |

3.2३.२

युध्यमानं विमर्दे ऽस्मिन् कुर्वाणं भैरवं महत् ॥ (३।२)

yudhyamānaṃ vimarde 'smin kurvāṇaṃ bhairavaṃ mahat ||

4.1४.१

एतान् सर्वान् उपासङ्गान् क्षिप्रं बध्नीहि मे रथे । (४।१)

etān sarvān upāsaṅgān kṣipraṃ badhnīhi me rathe |

4.2४.२

एतं चाहर निस्त्रिंशं जातरूपपरिष्कृतम् । (४।२)

etaṃ cāhara nistriṃśaṃ jātarūpapariṣkṛtam |

4.3४.३

अहं वै कुरुभिर् योत्स्याम्य् अवजेष्यामि ते पशून् ॥ (४।३)

ahaṃ vai kurubhir yotsyāmy avajeṣyāmi te paśūn ||

5.1५.१

संकल्पपक्षविक्षेपं बाहुप्राकारतोरणम् । (५।१)

saṃkalpapakṣavikṣepaṃ bāhuprākāratoraṇam |

5.2५.२

त्रिदण्डतूणसंबाधम् अनेकध्वजसंकुलम् ॥ (५।२)

tridaṇḍatūṇasaṃbādham anekadhvajasaṃkulam ||

6.1६.१

ज्याक्षेपणं क्रोधकृतं नेमीनिनददुन्दुभि । (६।१)

jyākṣepaṇaṃ krodhakṛtaṃ nemīninadadundubhi |

6.2६.२

नगरं ते मया गुप्तं रथोपस्थं भविष्यति ॥ (६।२)

nagaraṃ te mayā guptaṃ rathopasthaṃ bhaviṣyati ||

7.1७.१

अधिष्ठितो मया संख्ये रथो गाण्डीवधन्वना । (७।१)

adhiṣṭhito mayā saṃkhye ratho gāṇḍīvadhanvanā |

7.2७.२

अजेयः शत्रुसैन्यानां वैराटे व्येतु ते भयम् ॥ (७।२)

ajeyaḥ śatrusainyānāṃ vairāṭe vyetu te bhayam ||

8.1८.१

उत्तर उवाच । (८।१)

uttara uvāca

8.2८.२

बिभेमि नाहम् एतेषां जानामि त्वां स्थिरं युधि । (८।२)

bibhemi nāham eteṣāṃ jānāmi tvāṃ sthiraṃ yudhi |

8.3८.३

केशवेनापि संग्रामे साक्षाद् इन्द्रेण वा समम् ॥ (८।३)

keśavenāpi saṃgrāme sākṣād indreṇa vā samam ||

9.1९.१

इदं तु चिन्तयन्न् एव परिमुह्यामि केवलम् । (९।१)

idaṃ tu cintayann eva parimuhyāmi kevalam |

9.2९.२

निश्चयं चापि दुर्मेधा न गच्छामि कथंचन ॥ (९।२)

niścayaṃ cāpi durmedhā na gacchāmi kathaṃcana ||

10.1१०.१

एवं वीराङ्गरूपस्य लक्षणैर् उचितस्य च । (१०।१)

evaṃ vīrāṅgarūpasya lakṣaṇair ucitasya ca |

10.2१०.२

केन कर्मविपाकेन क्लीबत्वम् इदम् आगतम् ॥ (१०।२)

kena karmavipākena klībatvam idam āgatam ||

11.1११.१

मन्ये त्वां क्लीबवेषेण चरन्तं शूलपाणिनम् । (११।१)

manye tvāṃ klībaveṣeṇa carantaṃ śūlapāṇinam |

11.2११.२

गन्धर्वराजप्रतिमं देवं वापि शतक्रतुम् ॥ (११।२)

gandharvarājapratimaṃ devaṃ vāpi śatakratum ||

12.1१२.१

अर्जुन उवाच । (१२।१)

arjuna uvāca

12.2१२.२

भ्रातुर् नियोगाज्ज्येष्ठस्य संवत्सरम् इदं व्रतम् । (१२।२)

bhrātur niyogājjyeṣṭhasya saṃvatsaram idaṃ vratam |

12.3१२.३

चरामि ब्रह्मचर्यं वै सत्यम् एतद् ब्रवीमि ते ॥ (१२।३)

carāmi brahmacaryaṃ vai satyam etad bravīmi te ||

13.1१३.१

नास्मि क्लीबो महाबाहो परवान् धर्मसंयुतः । (१३।१)

nāsmi klībo mahābāho paravān dharmasaṃyutaḥ |

13.2१३.२

समाप्तव्रतम् उत्तीर्णं विद्धि मां त्वं नृपात्मज ॥ (१३।२)

samāptavratam uttīrṇaṃ viddhi māṃ tvaṃ nṛpātmaja ||

14.1१४.१

उत्तर उवाच । (१४।१)

uttara uvāca

14.2१४.२

परमो ऽनुग्रहो मे ऽद्य यत् प्रतर्को न मे वृथा । (१४।२)

paramo 'nugraho me 'dya yat pratarko na me vṛthā |

14.3१४.३

न हीदृशाः क्लीबरूपा भवन्तीह नरोत्तमाः ॥ (१४।३)

na hīdṛśāḥ klībarūpā bhavantīha narottamāḥ ||

15.1१५.१

सहायवान् अस्मि रणे युध्येयम् अमरैर् अपि । (१५।१)

sahāyavān asmi raṇe yudhyeyam amarair api |

15.2१५.२

साध्वसं तत् प्रनष्टं मे किं करोमि ब्रवीहि मे ॥ (१५।२)

sādhvasaṃ tat pranaṣṭaṃ me kiṃ karomi bravīhi me ||

16.1१६.१

अहं ते संग्रहीष्यामि हयाञ्शत्रुरथारुजः । (१६।१)

ahaṃ te saṃgrahīṣyāmi hayāñśatrurathārujaḥ |

16.2१६.२

शिक्षितो ह्यस्मि सारथ्ये तीर्थतः पुरुषर्षभ ॥ (१६।२)

śikṣito hyasmi sārathye tīrthataḥ puruṣarṣabha ||

17.1१७.१

दारुको वासुदेवस्य यथा शक्रस्य मातलिः । (१७।१)

dāruko vāsudevasya yathā śakrasya mātaliḥ |

17.2१७.२

तथा मां विद्धि सारथ्ये शिक्षितं नरपुंगव ॥ (१७।२)

tathā māṃ viddhi sārathye śikṣitaṃ narapuṃgava ||

18.1१८.१

यस्य याते न पश्यन्ति भूमौ प्राप्तं पदं पदम् । (१८।१)

yasya yāte na paśyanti bhūmau prāptaṃ padaṃ padam |

18.2१८.२

दक्षिणं यो धुरं युक्तः सुग्रीवसदृशो हयः ॥ (१८।२)

dakṣiṇaṃ yo dhuraṃ yuktaḥ sugrīvasadṛśo hayaḥ ||

19.1१९.१

यो ऽयं धुरं धुर्यवरो वामं वहति शोभनः । (१९।१)

yo 'yaṃ dhuraṃ dhuryavaro vāmaṃ vahati śobhanaḥ |

19.2१९.२

तं मन्ये मेघपुष्पस्य जवेन सदृशं हयम् ॥ (१९।२)

taṃ manye meghapuṣpasya javena sadṛśaṃ hayam ||

20.1२०.१

यो ऽयं काञ्चनसंनाहः पार्ष्णिं वहति शोभनः । (२०।१)

yo 'yaṃ kāñcanasaṃnāhaḥ pārṣṇiṃ vahati śobhanaḥ |

20.2२०.२

वामं सैन्यस्य मन्ये तं जवेन बलवत्तरम् ॥ (२०।२)

vāmaṃ sainyasya manye taṃ javena balavattaram ||

21.1२१.१

यो ऽयं वहति ते पार्ष्णिं दक्षिणाम् अञ्चितोद्यतः । (२१।१)

yo 'yaṃ vahati te pārṣṇiṃ dakṣiṇām añcitodyataḥ |

21.2२१.२

बलाहकाद् अपि मतः स जवे वीर्यवत्तरः ॥ (२१।२)

balāhakād api mataḥ sa jave vīryavattaraḥ ||

22.1२२.१

त्वाम् एवायं रथो वोढुं संग्रामे ऽर्हति धन्विनम् । (२२।१)

tvām evāyaṃ ratho voḍhuṃ saṃgrāme 'rhati dhanvinam |

22.2२२.२

त्वं चेमं रथम् आस्थाय योद्धुम् अर्हो मतो मम ॥ (२२।२)

tvaṃ cemaṃ ratham āsthāya yoddhum arho mato mama ||

23.1२३.१

वैशंपायन उवाच । (२३।१)

vaiśaṃpāyana uvāca

23.2२३.२

ततो निर्मुच्य बाहुभ्यां वलयानि स वीर्यवान् । (२३।२)

tato nirmucya bāhubhyāṃ valayāni sa vīryavān |

23.3२३.३

चित्रे दुन्दुभिसंनादे प्रत्यमुञ्चत् तले शुभे ॥ (२३।३)

citre dundubhisaṃnāde pratyamuñcat tale śubhe ||

24.1२४.१

कृष्णान् भङ्गीमतः केशाञ्श्वेतेनोद्ग्रथ्य वाससा । (२४।१)

kṛṣṇān bhaṅgīmataḥ keśāñśvetenodgrathya vāsasā |

24.2२४.२

अधिज्यं तरसा कृत्वा गाण्डीवं व्याक्षिपद् धनुः ॥ (२४।२)

adhijyaṃ tarasā kṛtvā gāṇḍīvaṃ vyākṣipad dhanuḥ ||

25.1२५.१

तस्य विक्षिप्यमाणस्य धनुषो ऽभून्महास्वनः । (२५।१)

tasya vikṣipyamāṇasya dhanuṣo 'bhūnmahāsvanaḥ |

25.2२५.२

यथा शैलस्य महतः शैलेनैवाभिजघ्नुषः ॥ (२५।२)

yathā śailasya mahataḥ śailenaivābhijaghnuṣaḥ ||

26.1२६.१

सनिर्घाताभवद् भूमिर् दिक्षु वायुर् ववौ भृशम् । (२६।१)

sanirghātābhavad bhūmir dikṣu vāyur vavau bhṛśam |

26.2२६.२

भ्रान्तद्विजं खं तदासीत् प्रकम्पितमहाद्रुमम् ॥ (२६।२)

bhrāntadvijaṃ khaṃ tadāsīt prakampitamahādrumam ||

27.1२७.१

तं शब्दं कुरवो ऽजानन् विस्फोटम् अशनेर् इव । (२७।१)

taṃ śabdaṃ kuravo 'jānan visphoṭam aśaner iva |

27.2२७.२

यद् अर्जुनो धनुःश्रेष्ठं बाहुभ्याम् आक्षिपद् रथे ॥ (२७।२)

yad arjuno dhanuḥśreṣṭhaṃ bāhubhyām ākṣipad rathe ||

Data courtesy of The Digital Corpus of Sanskrit.

MBh, 4, 40

Word analysis

Select a line of the text

Each word appears with its dictionary form and grammar. Select a word to read its meanings in the DCS, Apte and Monier-Williams dictionaries.

j k next and previous line · ← → chapters

Analysis: Digital Corpus of Sanskrit