महाभारतMahābhārata

MBh, 14, 76

1911 of 1995 · 65 verses

Select a line for its word-by-word analysis.

1.1१.१

वैशंपायन उवाच । (१।१)

vaiśaṃpāyana uvāca

1.2१.२

सैन्धवैर् अभवद् युद्धं ततस्तस्य किरीटिनः । (१।२)

saindhavair abhavad yuddhaṃ tatastasya kirīṭinaḥ |

1.3१.३

हतशेषैर् महाराज हतानां च सुतैर् अपि ॥ (१।३)

hataśeṣair mahārāja hatānāṃ ca sutair api ||

2.1२.१

ते ऽवतीर्णम् उपश्रुत्य विषयं श्वेतवाहनम् । (२।१)

te 'vatīrṇam upaśrutya viṣayaṃ śvetavāhanam |

2.2२.२

प्रत्युद्ययुर् अमृष्यन्तो राजानः पाण्डवर्षभम् ॥ (२।२)

pratyudyayur amṛṣyanto rājānaḥ pāṇḍavarṣabham ||

3.1३.१

अश्वं च तं परामृश्य विषयान्ते विषोपमाः । (३।१)

aśvaṃ ca taṃ parāmṛśya viṣayānte viṣopamāḥ |

3.2३.२

न भयं चक्रिरे पार्थाद् भीमसेनाद् अनन्तरात् ॥ (३।२)

na bhayaṃ cakrire pārthād bhīmasenād anantarāt ||

4.1४.१

ते ऽविदूराद् धनुष्पाणिं यज्ञियस्य हयस्य च । (४।१)

te 'vidūrād dhanuṣpāṇiṃ yajñiyasya hayasya ca |

4.2४.२

बीभत्सुं प्रत्यपद्यन्त पदातिनम् अवस्थितम् ॥ (४।२)

bībhatsuṃ pratyapadyanta padātinam avasthitam ||

5.1५.१

ततस्ते तु महावीर्या राजानः पर्यवारयन् । (५।१)

tataste tu mahāvīryā rājānaḥ paryavārayan |

5.2५.२

जिगीषन्तो नरव्याघ्राः पूर्वं विनिकृता युधि ॥ (५।२)

jigīṣanto naravyāghrāḥ pūrvaṃ vinikṛtā yudhi ||

6.1६.१

ते नामान्यथ गोत्राणि कर्माणि विविधानि च । (६।१)

te nāmānyatha gotrāṇi karmāṇi vividhāni ca |

6.2६.२

कीर्तयन्तस्तदा पार्थं शरवर्षैर् अवाकिरन् ॥ (६।२)

kīrtayantastadā pārthaṃ śaravarṣair avākiran ||

7.1७.१

ते किरन्तः शरांस्तीक्ष्णान् वारणेन्द्रनिवारणान् । (७।१)

te kirantaḥ śarāṃstīkṣṇān vāraṇendranivāraṇān |

7.2७.२

रणे जयम् अभीप्सन्तः कौन्तेयं पर्यवारयन् ॥ (७।२)

raṇe jayam abhīpsantaḥ kaunteyaṃ paryavārayan ||

8.1८.१

ते ऽसमीक्ष्यैव तं वीरम् उग्रकर्माणम् आहवे । (८।१)

te 'samīkṣyaiva taṃ vīram ugrakarmāṇam āhave |

8.2८.२

सर्वे युयुधिरे वीरा रथस्थास्तं पदातिनम् ॥ (८।२)

sarve yuyudhire vīrā rathasthāstaṃ padātinam ||

9.1९.१

ते तम् आजघ्निरे वीरं निवातकवचान्तकम् । (९।१)

te tam ājaghnire vīraṃ nivātakavacāntakam |

9.2९.२

संशप्तकनिहन्तारं हन्तारं सैन्धवस्य च ॥ (९।२)

saṃśaptakanihantāraṃ hantāraṃ saindhavasya ca ||

10.1१०.१

ततो रथसहस्रेण हयानाम् अयुतेन च । (१०।१)

tato rathasahasreṇa hayānām ayutena ca |

10.2१०.२

कोष्ठकीकृत्य कौन्तेयं सम्प्रहृष्टम् अयोधयन् ॥ (१०।२)

koṣṭhakīkṛtya kaunteyaṃ samprahṛṣṭam ayodhayan ||

11.1११.१

संस्मरन्तो वधं वीराः सिन्धुराजस्य धीमतः । (११।१)

saṃsmaranto vadhaṃ vīrāḥ sindhurājasya dhīmataḥ |

11.2११.२

जयद्रथस्य कौरव्य समरे सव्यसाचिना ॥ (११।२)

jayadrathasya kauravya samare savyasācinā ||

12.1१२.१

ततः पर्जन्यवत् सर्वे शरवृष्टिम् अवासृजन् । (१२।१)

tataḥ parjanyavat sarve śaravṛṣṭim avāsṛjan |

12.2१२.२

तैः कीर्णः शुशुभे पार्थो रविर् मेघान्तरे यथा ॥ (१२।२)

taiḥ kīrṇaḥ śuśubhe pārtho ravir meghāntare yathā ||

13.1१३.१

स शरैः समवच्छन्नो ददृशे पाण्डवर्षभः । (१३।१)

sa śaraiḥ samavacchanno dadṛśe pāṇḍavarṣabhaḥ |

13.2१३.२

पञ्जरान्तरसंचारी शकुन्त इव भारत ॥ (१३।२)

pañjarāntarasaṃcārī śakunta iva bhārata ||

14.1१४.१

ततो हाहाकृतं सर्वं कौन्तेये शरपीडिते । (१४।१)

tato hāhākṛtaṃ sarvaṃ kaunteye śarapīḍite |

14.2१४.२

त्रैलोक्यम् अभवद् राजन् रविश्चासीद् रजोऽरुणः ॥ (१४।२)

trailokyam abhavad rājan raviścāsīd rajo'ruṇaḥ ||

15.1१५.१

ततो ववौ महाराज मारुतो रोमहर्षणः । (१५।१)

tato vavau mahārāja māruto romaharṣaṇaḥ |

15.2१५.२

राहुर् अग्रसद् आदित्यं युगपत् सोमम् एव च ॥ (१५।२)

rāhur agrasad ādityaṃ yugapat somam eva ca ||

16.1१६.१

उल्काश्च जघ्निरे सूर्यं विकीर्यन्त्यः समन्ततः । (१६।१)

ulkāśca jaghnire sūryaṃ vikīryantyaḥ samantataḥ |

16.2१६.२

वेपथुश्चाभवद् राजन् कैलासस्य महागिरेः ॥ (१६।२)

vepathuścābhavad rājan kailāsasya mahāgireḥ ||

17.1१७.१

मुमुचुश्चास्रम् अत्युष्णं दुःखशोकसमन्विताः । (१७।१)

mumucuścāsram atyuṣṇaṃ duḥkhaśokasamanvitāḥ |

17.2१७.२

सप्तर्षयो जातभयास्तथा देवर्षयो ऽपि च ॥ (१७।२)

saptarṣayo jātabhayāstathā devarṣayo 'pi ca ||

18.1१८.१

शशश्चाशु विनिर्भिद्य मण्डलं शशिनो ऽपतत् । (१८।१)

śaśaścāśu vinirbhidya maṇḍalaṃ śaśino 'patat |

18.2१८.२

विपरीतस्तदा राजंस्तस्मिन्न् उत्पातलक्षणे ॥ (१८।२)

viparītastadā rājaṃstasminn utpātalakṣaṇe ||

19.1१९.१

रासभारुणसंकाशा धनुष्मन्तः सविद्युतः । (१९।१)

rāsabhāruṇasaṃkāśā dhanuṣmantaḥ savidyutaḥ |

19.2१९.२

आवृत्य गगनं मेघा मुमुचुर् मांसशोणितम् ॥ (१९।२)

āvṛtya gaganaṃ meghā mumucur māṃsaśoṇitam ||

20.1२०.१

एवम् आसीत् तदा वीरे शरवर्षाभिसंवृते । (२०।१)

evam āsīt tadā vīre śaravarṣābhisaṃvṛte |

20.2२०.२

लोके ऽस्मिन् भरतश्रेष्ठ तद् अद्भुतम् इवाभवत् ॥ (२०।२)

loke 'smin bharataśreṣṭha tad adbhutam ivābhavat ||

21.1२१.१

तस्य तेनावकीर्णस्य शरजालेन सर्वशः । (२१।१)

tasya tenāvakīrṇasya śarajālena sarvaśaḥ |

21.2२१.२

मोहात् पपात गाण्डीवम् आवापश्च कराद् अपि ॥ (२१।२)

mohāt papāta gāṇḍīvam āvāpaśca karād api ||

22.1२२.१

तस्मिन्मोहम् अनुप्राप्ते शरजालं महत्तरम् । (२२।१)

tasminmoham anuprāpte śarajālaṃ mahattaram |

22.2२२.२

सैन्धवा मुमुचुस्तूर्णं गतसत्त्वे महारथे ॥ (२२।२)

saindhavā mumucustūrṇaṃ gatasattve mahārathe ||

23.1२३.१

ततो मोहसमापन्नं ज्ञात्वा पार्थं दिवौकसः । (२३।१)

tato mohasamāpannaṃ jñātvā pārthaṃ divaukasaḥ |

23.2२३.२

सर्वे वित्रस्तमनसस्तस्य शान्तिपराभवन् ॥ (२३।२)

sarve vitrastamanasastasya śāntiparābhavan ||

24.1२४.१

ततो देवर्षयः सर्वे तथा सप्तर्षयो ऽपि च । (२४।१)

tato devarṣayaḥ sarve tathā saptarṣayo 'pi ca |

24.2२४.२

ब्रह्मर्षयश्च विजयं जेपुः पार्थस्य धीमतः ॥ (२४।२)

brahmarṣayaśca vijayaṃ jepuḥ pārthasya dhīmataḥ ||

25.1२५.१

ततः प्रदीपिते देवैः पार्थतेजसि पार्थिव । (२५।१)

tataḥ pradīpite devaiḥ pārthatejasi pārthiva |

25.2२५.२

तस्थावचलवद् धीमान् संग्रामे परमास्त्रवित् ॥ (२५।२)

tasthāvacalavad dhīmān saṃgrāme paramāstravit ||

26.1२६.१

विचकर्ष धनुर् दिव्यं ततः कौरवनन्दनः । (२६।१)

vicakarṣa dhanur divyaṃ tataḥ kauravanandanaḥ |

26.2२६.२

यन्त्रस्येवेह शब्दो ऽभून्महांस्तस्य पुनः पुनः ॥ (२६।२)

yantrasyeveha śabdo 'bhūnmahāṃstasya punaḥ punaḥ ||

27.1२७.१

ततः स शरवर्षाणि प्रत्यमित्रान् प्रति प्रभुः । (२७।१)

tataḥ sa śaravarṣāṇi pratyamitrān prati prabhuḥ |

27.2२७.२

ववर्ष धनुषा पार्थो वर्षाणीव सुरेश्वरः ॥ (२७।२)

vavarṣa dhanuṣā pārtho varṣāṇīva sureśvaraḥ ||

28.1२८.१

ततस्ते सैन्धवा योधाः सर्व एव सराजकाः । (२८।१)

tataste saindhavā yodhāḥ sarva eva sarājakāḥ |

28.2२८.२

नादृश्यन्त शरैः कीर्णाः शलभैर् इव पावकाः ॥ (२८।२)

nādṛśyanta śaraiḥ kīrṇāḥ śalabhair iva pāvakāḥ ||

29.1२९.१

तस्य शब्देन वित्रेसुर् भयार्ताश्च विदुद्रुवुः । (२९।१)

tasya śabdena vitresur bhayārtāśca vidudruvuḥ |

29.2२९.२

मुमुचुश्चाश्रु शोकार्ताः सुषुपुश्चापि सैन्धवाः ॥ (२९।२)

mumucuścāśru śokārtāḥ suṣupuścāpi saindhavāḥ ||

30.1३०.१

तांस्तु सर्वान्नरश्रेष्ठः सर्वतो विचरन् बली । (३०।१)

tāṃstu sarvānnaraśreṣṭhaḥ sarvato vicaran balī |

30.2३०.२

अलातचक्रवद् राजञ् शरजालैः समर्पयत् ॥ (३०।२)

alātacakravad rājañ śarajālaiḥ samarpayat ||

31.1३१.१

तद् इन्द्रजालप्रतिमं बाणजालम् अमित्रहा । (३१।१)

tad indrajālapratimaṃ bāṇajālam amitrahā |

31.2३१.२

व्यसृजद् दिक्षु सर्वासु महेन्द्र इव वज्रभृत् ॥ (३१।२)

vyasṛjad dikṣu sarvāsu mahendra iva vajrabhṛt ||

32.1३२.१

मेघजालनिभं सैन्यं विदार्य स रविप्रभः । (३२।१)

meghajālanibhaṃ sainyaṃ vidārya sa raviprabhaḥ |

32.2३२.२

विबभौ कौरवश्रेष्ठः शरदीव दिवाकरः ॥ (३२।२)

vibabhau kauravaśreṣṭhaḥ śaradīva divākaraḥ ||

Data courtesy of The Digital Corpus of Sanskrit.

MBh, 14, 76

Word analysis

Select a line of the text

Each word appears with its dictionary form and grammar. Select a word to read its meanings in the DCS, Apte and Monier-Williams dictionaries.

j k next and previous line · ← → chapters

Analysis: Digital Corpus of Sanskrit