संजय उवाच । (१।१)

सेनानिवेशं सम्प्राप्य कैतव्यः पाण्डवस्य ह । (१।२)

समागतः पाण्डवेयैर् युधिष्ठिरम् अभाषत ॥ (१।३)

अभिज्ञो दूतवाक्यानां यथोक्तं ब्रुवतो मम । (२।१)

दुर्योधनसमादेशं श्रुत्वा न क्रोद्धुम् अर्हसि ॥ (२।२)

युधिष्ठिर उवाच । (३।१)

उलूक न भयं ते ऽस्ति ब्रूहि त्वं विगतज्वरः । (३।२)

यन्मतं धार्तराष्ट्रस्य लुब्धस्यादीर्घदर्शिनः ॥ (३।३)

संजय उवाच । (४।१)

ततो द्युतिमतां मध्ये पाण्डवानां महात्मनाम् । (४।२)

सृञ्जयानां च सर्वेषां कृष्णस्य च यशस्विनः ॥ (४।३)

द्रुपदस्य सपुत्रस्य विराटस्य च संनिधौ । (५।१)

भूमिपानां च सर्वेषां मध्ये वाक्यं जगाद ह ॥ (५।२)

इदं त्वाम् अब्रवीद् राजा धार्तराष्ट्रो महामनाः । (६।१)

शृण्वतां कुरुवीराणां तन्निबोध नराधिप ॥ (६।२)

पराजितो ऽसि द्यूतेन कृष्णा चानायिता सभाम् । (७।१)

शक्यो ऽमर्षो मनुष्येण कर्तुं पुरुषमानिना ॥ (७।२)

द्वादशैव तु वर्षाणि वने धिष्ण्याद् विवासिताः । (८।१)

संवत्सरं विराटस्य दास्यम् आस्थाय चोषिताः ॥ (८।२)

अमर्षं राज्यहरणं वनवासं च पाण्डव । (९।१)

द्रौपद्याश्च परिक्लेशं संस्मरन् पुरुषो भव ॥ (९।२)

अशक्तेन च यच्छप्तं भीमसेनेन पाण्डव । (१०।१)

दुःशासनस्य रुधिरं पीयतां यदि शक्यते ॥ (१०।२)

लोहाभिहारो निर्वृत्तः कुरुक्षेत्रम् अकर्दमम् । (११।१)

समः पन्था भृता योधाः श्वो युध्यस्व सकेशवः ॥ (११।२)

असमागम्य भीष्मेण संयुगे किं विकत्थसे । (१२।१)

आरुरुक्षुर् यथा मन्दः पर्वतं गन्धमादनम् ॥ (१२।२)

द्रोणं च युध्यतां श्रेष्ठं शचीपतिसमं युधि । (१३।१)

अजित्वा संयुगे पार्थ राज्यं कथम् इहेच्छसि ॥ (१३।२)

ब्राह्मे धनुषि चाचार्यं वेदयोर् अन्तरं द्वयोः । (१४।१)

युधि धुर्यम् अविक्षोभ्यम् अनीकधरम् अच्युतम् ॥ (१४।२)

द्रोणं मोहाद् युधा पार्थ यज्जिगीषसि तन्मृषा । (१५।१)

न हि शुश्रुम वातेन मेरुम् उन्मथितं गिरिम् ॥ (१५।२)

अनिलो वा वहेन्मेरुं द्यौर् वापि निपतेन्महीम् । (१६।१)

युगं वा परिवर्तेत यद्येवं स्याद् यथात्थ माम् ॥ (१६।२)

को ह्याभ्यां जीविताकाङ्क्षी प्राप्यास्त्रम् अरिमर्दनम् । (१७।१)

गजो वाजी नरो वापि पुनः स्वस्ति गृहान् व्रजेत् ॥ (१७।२)

कथम् आभ्याम् अभिध्यातः संसृष्टो दारुणेन वा । (१८।१)

रणे जीवन् विमुच्येत पदा भूमिम् उपस्पृशन् ॥ (१८।२)

किं दर्दुरः कूपशयो यथेमां न बुध्यसे राजचमूं समेताम् । (१९।१)

दुराधर्षां देवचमूप्रकाशां गुप्तां नरेन्द्रैस्त्रिदशैर् इव द्याम् ॥ (१९।२)

प्राच्यैः प्रतीच्यैर् अथ दाक्षिणात्यैर् उदीच्यकाम्बोजशकैः खशैश्च । (२०।१)

शाल्वैः समत्स्यैः कुरुमध्यदेशैर् म्लेच्छैः पुलिन्दैर् द्रविडान्ध्रकाञ्च्यैः ॥ (२०।२)

नानाजनौघं युधि सम्प्रवृद्धं गाङ्गं यथा वेगम् अवारणीयम् । (२१।१)

मां च स्थितं नागबलस्य मध्ये युयुत्ससे मन्द किम् अल्पबुद्धे ॥ (२१।२)

इत्येवम् उक्त्वा राजानं धर्मपुत्रं युधिष्ठिरम् । (२२।१)

अभ्यावृत्य पुनर् जिष्णुम् उलूकः प्रत्यभाषत ॥ (२२।२)

अकत्थमानो युध्यस्व कत्थसे ऽर्जुन किं बहु । (२३।१)

पर्यायात् सिद्धिर् एतस्य नैतत् सिध्यति कत्थनात् ॥ (२३।२)

यदीदं कत्थनात् सिध्येत् कर्म लोके धनंजय । (२४।१)

सर्वे भवेयुः सिद्धार्था बहु कत्थेत दुर्गतः ॥ (२४।२)

जानामि ते वासुदेवं सहायं जानामि ते गाण्डिवं तालमात्रम् । (२५।१)

जानाम्येतत् त्वादृशो नास्ति योद्धा राज्यं च ते जानमानो हरामि ॥ (२५।२)

न तु पर्यायधर्मेण सिद्धिं प्राप्नोति भूयसीम् । (२६।१)

मनसैव हि भूतानि धाता प्रकुरुते वशे ॥ (२६।२)

त्रयोदश समा भुक्तं राज्यं विलपतस्तव । (२७।१)

भूयश्चैव प्रशासिष्ये निहत्य त्वां सबान्धवम् ॥ (२७।२)

क्व तदा गाण्डिवं ते ऽभूद् यत् त्वं दासपणे जितः । (२८।१)

क्व तदा भीमसेनस्य बलम् आसीच्च फल्गुन ॥ (२८।२)

सगदाद् भीमसेनाच्च पार्थाच्चैव सगाण्डिवात् । (२९।१)

न वै मोक्षस्तदा वो ऽभूद् विना कृष्णाम् अनिन्दिताम् ॥ (२९।२)

सा वो दास्यं समापन्नान्मोक्षयामास भामिनी । (३०।१)

अमानुष्यसमायुक्तान् दास्यकर्मण्यवस्थितान् ॥ (३०।२)

अवोचं यत् षण्ढतिलान् अहं वस् तथ्यम् एव तत् । (३१।१)

धृता हि वेणी पार्थेन विराटनगरे तदा ॥ (३१।२)

सूदकर्मणि च श्रान्तं विराटस्य महानसे । (३२।१)

भीमसेनेन कौन्तेय यच्च तन्मम पौरुषम् ॥ (३२।२)

एवम् एव सदा दण्डं क्षत्रियाः क्षत्रिये दधुः । (३३।१)

श्रेण्यां कक्ष्यां च वेण्यां च संयुगे यः पलायते ॥ (३३।२)

न भयाद् वासुदेवस्य न चापि तव फल्गुन । (३४।१)

राज्यं प्रतिप्रदास्यामि युध्यस्व सहकेशवः ॥ (३४।२)

न माया हीन्द्रजालं वा कुहका वा विभीषणी । (३५।१)

आत्तशस्त्रस्य मे युद्धे वहन्ति प्रतिगर्जनाः ॥ (३५।२)

वासुदेवसहस्रं वा फल्गुनानां शतानि वा । (३६।१)

आसाद्य माम् अमोघेषुं द्रविष्यन्ति दिशो दश ॥ (३६।२)

संयुगं गच्छ भीष्मेण भिन्द्धि त्वं शिरसा गिरिम् । (३७।१)

प्रतरेमं महागाधं बाहुभ्यां पुरुषोदधिम् ॥ (३७।२)

शारद्वतमहीमानं विविंशतिझषाकुलम् । (३८।१)

बृहद्बलसमुच्चालं सौमदत्तितिमिंगिलम् ॥ (३८।२)

दुःशासनौघं शलशल्यमत्स्यं सुषेणचित्रायुधनागनक्रम् । (३९।१)

जयद्रथाद्रिं पुरुमित्रगाधं दुर्मर्षणोदं शकुनिप्रपातम् ॥ (३९।२)

शस्त्रौघम् अक्षय्यम् अतिप्रवृद्धं यदावगाह्य श्रमनष्टचेताः । (४०।१)

भविष्यसि त्वं हतसर्वबान्धवस् तदा मनस्ते परितापम् एष्यति ॥ (४०।२)

तदा मनस्ते त्रिदिवाद् इवाशुचेर् निवर्ततां पार्थ महीप्रशासनात् । (४१।१)

राज्यं प्रशास्तुं हि सुदुर्लभं त्वया बुभूषता स्वर्ग इवातपस्विना ॥ (४१।२)