धृतराष्ट्र उवाच । (१।१)

स्वेन छन्देन नः सर्वान् नावधीद् व्यक्तम् अर्जुनः । (१।२)

न ह्य् अस्य समरे मुच्येतान्तको ऽप्य् आततायिनः ॥ (१।३)

पार्थो ह्य् एको ऽहरद् भद्राम् एकश् चाग्निम् अतर्पयत् । (२।१)

एकश् चेमां महीं जित्वा चक्रे बलिभृतो नृपान् ॥ (२।२)

एको निवातकवचान् अवधीद् दिव्यकार्मुकः । (३।१)

एकः किरातरूपेण स्थितं शर्वम् अयोधयत् ॥ (३।२)

एको ऽभ्यरक्षद् भरतान् एको भवम् अतोषयत् । (४।१)

तेनैकेन जिताः सर्वे मदीया उग्रतेजसः । (४।२)

ते न निन्द्याः प्रशस्याश् च यत् ते चक्रुर् ब्रवीहि तत् ॥ (४।३)

संजय उवाच । (५।१)

हतप्रहतविध्वस्ता विवर्मायुधवाहनाः । (५।२)

दीनस्वरा दूयमाना मानिनः शत्रुभिर् जिताः ॥ (५।३)

शिबिरस्थाः पुनर् मन्त्रं मन्त्रयन्ति स्म कौरवाः । (६।१)

भग्नदंष्ट्रा हतविषाः पदाक्रान्ता इवोरगाः ॥ (६।२)

तान् अब्रवीत् ततः कर्णः क्रुद्धः सर्प इव श्वसन् । (७।१)

करं करेणाभिपीड्य प्रेक्षमाणस् तवात्मजम् ॥ (७।२)

यत्तो दृढश् च दक्षश् च धृतिमान् अर्जुनः सदा । (८।१)

स बोधयति चाप्य् एनं प्राप्तकालम् अधोक्षजः ॥ (८।२)

सहसास्त्रविसर्गेण वयं तेनाद्य वञ्चिताः । (९।१)

श्वस् त्व् अहं तस्य संकल्पं सर्वं हन्ता महीपते ॥ (९।२)

एवम् उक्तस् तथेत्य् उक्त्वा सो ऽनुजज्ञे नृपोत्तमान् । (१०।१)

सुखोषितास् ते रजनीं हृष्टा युद्धाय निर्ययुः ॥ (१०।२)

ते ऽपश्यन् विहितं व्यूहं धर्मराजेन दुर्जयम् । (११।१)

प्रयत्नात् कुरुमुख्येन बृहस्पत्युशनोमतात् ॥ (११।२)

अथ प्रतीपकर्तारं सततं विजितात्मनाम् । (१२।१)

सस्मार वृषभस्कन्धं कर्णं दुर्योधनस् तदा ॥ (१२।२)

पुरंदरसमं युद्धे मरुद्गणसमं बले । (१३।१)

कार्तवीर्यसमं वीर्ये कर्णं राज्ञो ऽगमन् मनः । (१३।२)

सूतपुत्रं महेष्वासं बन्धुम् आत्ययिकेष्व् इव ॥ (१३।३)

धृतराष्ट्र उवाच । (१४।१)

यद् वो ऽगमन् मनो मन्दाः कर्णं वैकर्तनं तदा । (१४।२)

अप्य् अद्राक्षत तं यूयं शीतार्ता इव भास्करम् ॥ (१४।३)

कृते ऽवहारे सैन्यानां प्रवृत्ते च रणे पुनः । (१५।१)

कथं वैकर्तनः कर्णस् तत्रायुध्यत संजय । (१५।२)

कथं च पाण्डवाः सर्वे युयुधुस् तत्र सूतजम् ॥ (१५।३)

कर्णो ह्य् एको महाबाहुर् हन्यात् पार्थान् ससोमकान् । (१६।१)

कर्णस्य भुजयोर् वीर्यं शक्रविष्णुसमं मतम् । (१६।२)

तथास्त्राणि सुघोराणि विक्रमश् च महात्मनः ॥ (१६।३)

दुर्योधनं तदा दृष्ट्वा पाण्डवेन भृशार्दितम् । (१७।१)

पराक्रान्तान् पाण्डुसुतान् दृष्ट्वा चापि महाहवे ॥ (१७।२)

कर्णम् आश्रित्य संग्रामे दर्पो दुर्योधने पुनः । (१८।१)

जेतुम् उत्सहते पार्थान् सपुत्रान् सहकेशवान् ॥ (१८।२)

अहो बत महद् दुःखं यत्र पाण्डुसुतान् रणे । (१९।१)

नातरद् रभसः कर्णो दैवं नूनं परायणम् । (१९।२)

अहो द्यूतस्य निष्ठेयं घोरा संप्रति वर्तते ॥ (१९।३)

अहो दुःखानि तीव्राणि दुर्योधनकृतान्य् अहम् । (२०।१)

सहिष्यामि सुघोराणि शल्यभूतानि संजय ॥ (२०।२)

सौबलं च तथा तात नीतिमान् इति मन्यते ॥ (२१।१)

युद्धेषु नाम दिव्येषु वर्तमानेषु संजय । (२२।१)

अश्रौषं निहतान् पुत्रान् नित्यम् एव च निर्जितान् ॥ (२२।२)

न पाण्डवानां समरे कश्चिद् अस्ति निवारकः । (२३।१)

स्त्रीमध्यम् इव गाहन्ति दैवं हि बलवत्तरम् ॥ (२३।२)

संजय उवाच । (२४।१)

अतिक्रान्तं हि यत् कार्यं पश्चाच् चिन्तयतीति च । (२४।२)

तच् चास्य न भवेत् कार्यं चिन्तया च विनश्यति ॥ (२४।३)

तद् इदं तव कार्यं तु दूरप्राप्तं विजानता । (२५।१)

न कृतं यत् त्वया पूर्वं प्राप्ताप्राप्तविचारणे ॥ (२५।२)

उक्तो ऽसि बहुधा राजन् मा युध्यस्वेति पाण्डवैः । (२६।१)

गृह्णीषे न च तन् मोहात् पाण्डवेषु विशां पते ॥ (२६।२)

त्वया पापानि घोराणि समाचीर्णानि पाण्डुषु । (२७।१)

त्वत्कृते वर्तते घोरः पार्थिवानां जनक्षयः ॥ (२७।२)

तत् त्व् इदानीम् अतिक्रम्य मा शुचो भरतर्षभ । (२८।१)

शृणु सर्वं यथावृत्तं घोरं वैशसम् अच्युत ॥ (२८।२)

प्रभातायां रजन्यां तु कर्णो राजानम् अभ्ययात् । (२९।१)

समेत्य च महाबाहुर् दुर्योधनम् अभाषत ॥ (२९।२)

अद्य राजन् समेष्यामि पाण्डवेन यशस्विना । (३०।१)

हनिष्यामि च तं वीरं स वा मां निहनिष्यति ॥ (३०।२)

बहुत्वान् मम कार्याणां तथा पार्थस्य पार्थिव । (३१।१)

नाभूत् समागमो राजन् मम चैवार्जुनस्य च ॥ (३१।२)

इदं तु मे यथाप्रज्ञं शृणु वाक्यं विशां पते । (३२।१)

अनिहत्य रणे पार्थं नाहम् एष्यामि भारत ॥ (३२।२)

हतप्रवीरे सैन्ये ऽस्मिन् मयि चैव स्थिते युधि । (३३।१)

अभियास्यति मां पार्थः शक्रशक्त्या विनाकृतम् ॥ (३३।२)

ततः श्रेयस्करं यत् ते तन् निबोध जनेश्वर । (३४।१)

आयुधानां च यद् वीर्यं द्रव्याणाम् अर्जुनस्य च ॥ (३४।२)

कायस्य महतो भेदे लाघवे दूरपातने । (३५।१)

सौष्ठवे चास्त्रयोगे च सव्यसाची न मत्समः ॥ (३५।२)

सर्वायुधमहामात्रं विजयं नाम तद् धनुः । (३६।१)

इन्द्रार्थम् अभिकामेन निर्मितं विश्वकर्मणा ॥ (३६।२)

येन दैत्यगणान् राजञ् जितवान् वै शतक्रतुः । (३७।१)

यस्य घोषेण दैत्यानां विमुह्यन्ति दिशो दश । (३७।२)

तद् भार्गवाय प्रायच्छच्छक्रः परमसंमतम् ॥ (३७।३)

तद् दिव्यं भार्गवो मह्यम् अददाद् धनुर् उत्तमम् । (३८।१)

येन योत्स्ये महाबाहुम् अर्जुनं जयतां वरम् । (३८।२)

यथेन्द्रः समरे सर्वान् दैतेयान् वै समागतान् ॥ (३८।३)

धनुर् घोरं रामदत्तं गाण्डीवात् तद् विशिष्यते । (३९।१)

त्रिःसप्तकृत्वः पृथिवी धनुषा तेन निर्जिता ॥ (३९।२)

धनुषो यस्य कर्माणि दिव्यानि प्राह भार्गवः । (४०।१)

तद् रामो ह्य् अददान् मह्यं येन योत्स्यामि पाण्डवम् ॥ (४०।२)

अद्य दुर्योधनाहं त्वां नन्दयिष्ये सबान्धवम् । (४१।१)

निहत्य समरे वीरम् अर्जुनं जयतां वरम् ॥ (४१।२)

सपर्वतवनद्वीपा हतद्विड् भूः ससागरा । (४२।१)

पुत्रपौत्रप्रतिष्ठा ते भविष्यत्य् अद्य पार्थिव ॥ (४२।२)

नासाध्यं विद्यते मे ऽद्य त्वत्प्रियार्थं विशेषतः । (४३।१)

सम्यग् धर्मानुरक्तस्य सिद्धिर् आत्मवतो यथा ॥ (४३।२)

न हि मां समरे सोढुं स शक्तो ऽग्निं तरुर् यथा । (४४।१)

अवश्यं तु मया वाच्यं येन हीनो ऽस्मि फल्गुनात् ॥ (४४।२)

ज्या तस्य धनुषो दिव्या तथाक्षय्यौ महेषुधी । (४५।१)

तस्य दिव्यं धनुः श्रेष्ठं गाण्डीवम् अजरं युधि ॥ (४५।२)

विजयं च महद् दिव्यं ममापि धनुर् उत्तमम् । (४६।१)

तत्राहम् अधिकः पार्थाद् धनुषा तेन पार्थिव ॥ (४६।२)

मया चाभ्यधिको वीरः पाण्डवस् तन् निबोध मे । (४७।१)

रश्मिग्राहश् च दाशार्हः सर्वलोकनमस्कृतः ॥ (४७।२)

अग्निदत्तश् च वै दिव्यो रथः काञ्चनभूषणः । (४८।१)

अच्छेद्यः सर्वतो वीर वाजिनश् च मनोजवाः । (४८।२)

ध्वजश् च दिव्यो द्युतिमान् वानरो विस्मयंकरः ॥ (४८।३)

कृष्णश् च स्रष्टा जगतो रथं तम् अभिरक्षति । (४९।१)

एभिर् द्रव्यैर् अहं हीनो योद्धुम् इच्छामि पाण्डवम् ॥ (४९।२)

अयं तु सदृशो वीरः शल्यः समितिशोभनः । (५०।१)

सारथ्यं यदि मे कुर्याद् ध्रुवस् ते विजयो भवेत् ॥ (५०।२)

तस्य मे सारथिः शल्यो भवत्व् असुकरः परैः । (५१।१)

नाराचान् गार्ध्रपत्रांश् च शकटानि वहन्तु मे ॥ (५१।२)

रथाश् च मुख्या राजेन्द्र युक्ता वाजिभिर् उत्तमैः । (५२।१)

आयान्तु पश्चात् सततं माम् एव भरतर्षभ ॥ (५२।२)

एवम् अभ्यधिकः पार्थाद् भविष्यामि गुणैर् अहम् । (५३।१)

शल्यो ह्य् अभ्यधिकः कृष्णाद् अर्जुनाद् अधिको ह्य् अहम् ॥ (५३।२)

यथाश्वहृदयं वेद दाशार्हः परवीरहा । (५४।१)

तथा शल्यो ऽपि जानीते हयानां वै महारथः ॥ (५४।२)

बाहुवीर्ये समो नास्ति मद्रराजस्य कश्चन । (५५।१)

तथास्त्रैर् मत्समो नास्ति कश्चिद् एव धनुर्धरः ॥ (५५।२)

तथा शल्यसमो नास्ति हययाने ह कश्चन । (५६।१)

सो ऽयम् अभ्यधिकः पार्थाद् भविष्यति रथो मम ॥ (५६।२)

एतत् कृतं महाराज त्वयेच्छामि परंतप । (५७।१)

एवं कृते कृतं मह्यं सर्वकामैर् भविष्यति ॥ (५७।२)

ततो द्रष्टासि समरे यत् करिष्यामि भारत । (५८।१)

सर्वथा पाण्डवान् सर्वाञ् जेष्याम्य् अद्य समागतान् ॥ (५८।२)

दुर्योधन उवाच । (५९।१)

सर्वम् एतत् करिष्यामि यथा त्वं कर्ण मन्यसे । (५९।२)

सोपासङ्गा रथाः साश्वा अनुयास्यन्ति सूतज ॥ (५९।३)

नाराचान् गार्ध्रपक्षांश् च शकटानि वहन्तु ते । (६०।१)

अनुयास्याम कर्ण त्वां वयं सर्वे च पार्थिवाः ॥ (६०।२)

संजय उवाच । (६१।१)

एवम् उक्त्वा महाराज तव पुत्राः प्रतापवान् । (६१।२)

अभिगम्याब्रवीद् राजा मद्रराजम् इदं वचः ॥ (६१।३)