जनमेजय उवाच । (१।१)

सप्तसारस्वतं कस्मात् कश्च मङ्कणको मुनिः । (१।२)

कथं सिद्धश्च भगवान् कश्चास्य नियमो ऽभवत् ॥ (१।३)

कस्य वंशे समुत्पन्नः किं चाधीतं द्विजोत्तम । (२।१)

एतद् इच्छाम्यहं श्रोतुं विधिवद् द्विजसत्तम ॥ (२।२)

वैशंपायन उवाच । (३।१)

राजन् सप्त सरस्वत्यो याभिर् व्याप्तम् इदं जगत् । (३।२)

आहूता बलवद्भिर् हि तत्र तत्र सरस्वती ॥ (३।३)

सुप्रभा काञ्चनाक्षी च विशाला मानसह्रदा । (४।१)

सरस्वती ओघवती सुवेणुर् विमलोदका ॥ (४।२)

पितामहस्य महतो वर्तमाने महीतले । (५।१)

वितते यज्ञवाटे वै समेतेषु द्विजातिषु ॥ (५।२)

पुण्याहघोषैर् विमलैर् वेदानां निनदैस्तथा । (६।१)

देवेषु चैव व्यग्रेषु तस्मिन् यज्ञविधौ तदा ॥ (६।२)

तत्र चैव महाराज दीक्षिते प्रपितामहे । (७।१)

यजतस्तत्र सत्रेण सर्वकामसमृद्धिना ॥ (७।२)

मनसा चिन्तिता ह्यर्था धर्मार्थकुशलैस्तदा । (८।१)

उपतिष्ठन्ति राजेन्द्र द्विजातींस्तत्र तत्र ह ॥ (८।२)

जगुश्च तत्र गन्धर्वा ननृतुश्चाप्सरोगणाः । (९।१)

वादित्राणि च दिव्यानि वादयामासुर् अञ्जसा ॥ (९।२)

तस्य यज्ञस्य संपत्त्या तुतुषुर् देवता अपि । (१०।१)

विस्मयं परमं जग्मुः किमु मानुषयोनयः ॥ (१०।२)

वर्तमाने तथा यज्ञे पुष्करस्थे पितामहे । (११।१)

अब्रुवन्न् ऋषयो राजन्नायं यज्ञो महाफलः । (११।२)

न दृश्यते सरिच्छ्रेष्ठा यस्माद् इह सरस्वती ॥ (११।३)

तच्छ्रुत्वा भगवान् प्रीतः सस्माराथ सरस्वतीम् । (१२।१)

पितामहेन यजता आहूता पुष्करेषु वै । (१२।२)

सुप्रभा नाम राजेन्द्र नाम्ना तत्र सरस्वती ॥ (१२।३)

तां दृष्ट्वा मुनयस्तुष्टा वेगयुक्तां सरस्वतीम् । (१३।१)

पितामहं मानयन्तीं क्रतुं ते बहु मेनिरे ॥ (१३।२)

एवम् एषा सरिच्छ्रेष्ठा पुष्करेषु सरस्वती । (१४।१)

पितामहार्थं सम्भूता तुष्ट्यर्थं च मनीषिणाम् ॥ (१४।२)

नैमिषे मुनयो राजन् समागम्य समासते । (१५।१)

तत्र चित्राः कथा ह्यासन् वेदं प्रति जनेश्वर ॥ (१५।२)

तत्र ते मुनयो ह्यासन्नानास्वाध्यायवेदिनः । (१६।१)

ते समागम्य मुनयः सस्मरुर् वै सरस्वतीम् ॥ (१६।२)

सा तु ध्याता महाराज ऋषिभिः सत्रयाजिभिः । (१७।१)

समागतानां राजेन्द्र सहायार्थं महात्मनाम् । (१७।२)

आजगाम महाभागा तत्र पुण्या सरस्वती ॥ (१७।३)

नैमिषे काञ्चनाक्षी तु मुनीनां सत्रयाजिनाम् । (१८।१)

आगता सरितां श्रेष्ठा तत्र भारत पूजिता ॥ (१८।२)

गयस्य यजमानस्य गयेष्वेव महाक्रतुम् । (१९।१)

आहूता सरितां श्रेष्ठा गययज्ञे सरस्वती ॥ (१९।२)

विशालां तु गयेष्वाहुर् ऋषयः संशितव्रताः । (२०।१)

सरित् सा हिमवत्पार्श्वात् प्रसूता शीघ्रगामिनी ॥ (२०।२)

औद्दालकेस्तथा यज्ञे यजतस्तत्र भारत । (२१।१)

समेते सर्वतः स्फीते मुनीनां मण्डले तदा ॥ (२१।२)

उत्तरे कोसलाभागे पुण्ये राजन्महात्मनः । (२२।१)

औद्दालकेन यजता पूर्वं ध्याता सरस्वती ॥ (२२।२)

आजगाम सरिच्छ्रेष्ठा तं देशम् ऋषिकारणात् । (२३।१)

पूज्यमाना मुनिगणैर् वल्कलाजिनसंवृतैः । (२३।२)

मनोह्रदेति विख्याता सा हि तैर् मनसा हृता ॥ (२३।३)

सुवेणुर् ऋषभद्वीपे पुण्ये राजर्षिसेविते । (२४।१)

कुरोश्च यजमानस्य कुरुक्षेत्रे महात्मनः । (२४।२)

आजगाम महाभागा सरिच्छ्रेष्ठा सरस्वती ॥ (२४।३)

ओघवत्यपि राजेन्द्र वसिष्ठेन महात्मना । (२५।१)

समाहूता कुरुक्षेत्रे दिव्यतोया सरस्वती ॥ (२५।२)

दक्षेण यजता चापि गङ्गाद्वारे सरस्वती । (२६।१)

विमलोदा भगवती ब्रह्मणा यजता पुनः । (२६।२)

समाहूता ययौ तत्र पुण्ये हैमवते गिरौ ॥ (२६।३)

एकीभूतास्ततस्तास्तु तस्मिंस्तीर्थे समागताः । (२७।१)

सप्तसारस्वतं तीर्थं ततस्तत् प्रथितं भुवि ॥ (२७।२)

इति सप्त सरस्वत्यो नामतः परिकीर्तिताः । (२८।१)

सप्तसारस्वतं चैव तीर्थं पुण्यं तथा स्मृतम् ॥ (२८।२)

शृणु मङ्कणकस्यापि कौमारब्रह्मचारिणः । (२९।१)

आपगाम् अवगाढस्य राजन् प्रक्रीडितं महत् ॥ (२९।२)

दृष्ट्वा यदृच्छया तत्र स्त्रियम् अम्भसि भारत । (३०।१)

स्नायन्तीं रुचिरापाङ्गीं दिग्वाससम् अनिन्दिताम् । (३०।२)

सरस्वत्यां महाराज चस्कन्दे वीर्यम् अम्भसि ॥ (३०।३)

तद् रेतः स तु जग्राह कलशे वै महातपाः । (३१।१)

सप्तधा प्रविभागं तु कलशस्थं जगाम ह । (३१।२)

तत्रर्षयः सप्त जाता जज्ञिरे मरुतां गणाः ॥ (३१।३)

वायुवेगो वायुबलो वायुहा वायुमण्डलः । (३२।१)

वायुज्वालो वायुरेता वायुचक्रश्च वीर्यवान् । (३२।२)

एवम् एते समुत्पन्ना मरुतां जनयिष्णवः ॥ (३२।३)

इदम् अन्यच्च राजेन्द्र शृण्वाश्चर्यतरं भुवि । (३३।१)

महर्षेश्चरितं यादृक् त्रिषु लोकेषु विश्रुतम् ॥ (३३।२)

पुरा मङ्कणकः सिद्धः कुशाग्रेणेति नः श्रुतम् । (३४।१)

क्षतः किल करे राजंस्तस्य शाकरसो ऽस्रवत् । (३४।२)

स वि शाकरसं दृष्ट्वा हर्षाविष्टः प्रनृत्तवान् ॥ (३४।३)

ततस्तस्मिन् प्रनृत्ते वै स्थावरं जङ्गमं च यत् । (३५।१)

प्रनृत्तम् उभयं वीर तेजसा तस्य मोहितम् ॥ (३५।२)

ब्रह्मादिभिः सुरै राजन्न् ऋषिभिश्च तपोधनैः । (३६।१)

विज्ञप्तो वै महादेव ऋषेर् अर्थे नराधिप । (३६।२)

नायं नृत्येद् यथा देव तथा त्वं कर्तुम् अर्हसि ॥ (३६।३)

ततो देवो मुनिं दृष्ट्वा हर्षाविष्टम् अतीव ह । (३७।१)

सुराणां हितकामार्थं महादेवो ऽभ्यभाषत ॥ (३७।२)

भो भो ब्राह्मण धर्मज्ञ किमर्थं नरिनर्त्सि वै । (३८।१)

हर्षस्थानं किमर्थं वै तवेदं मुनिसत्तम । (३८।२)

तपस्विनो धर्मपथे स्थितस्य द्विजसत्तम ॥ (३८।३)

ऋषिर् उवाच । (३९।१)

किं न पश्यसि मे ब्रह्मन् कराच्छाकरसं स्रुतम् । (३९।२)

यं दृष्ट्वा वै प्रनृत्तो ऽहं हर्षेण महता विभो ॥ (३९।३)

तं प्रहस्याब्रवीद् देवो मुनिं रागेण मोहितम् । (४०।१)

अहं न विस्मयं विप्र गच्छामीति प्रपश्य माम् ॥ (४०।२)

एवम् उक्त्वा मुनिश्रेष्ठं महादेवेन धीमता । (४१।१)

अङ्गुल्यग्रेण राजेन्द्र स्वाङ्गुष्ठस्ताडितो ऽभवत् ॥ (४१।२)

ततो भस्म क्षताद् राजन्निर्गतं हिमसंनिभम् । (४२।१)

तद् दृष्ट्वा व्रीडितो राजन् स मुनिः पादयोर् गतः ॥ (४२।२)

ऋषिर् उवाच । (४३।१)

नान्यं देवाद् अहं मन्ये रुद्रात् परतरं महत् । (४३।२)

सुरासुरस्य जगतो गतिस्त्वम् असि शूलधृक् ॥ (४३।३)

त्वया सृष्टम् इदं विश्वं वदन्तीह मनीषिणः । (४४।१)

त्वाम् एव सर्वं विशति पुनर् एव युगक्षये ॥ (४४।२)

देवैर् अपि न शक्यस्त्वं परिज्ञातुं कुतो मया । (४५।१)

त्वयि सर्वे स्म दृश्यन्ते सुरा ब्रह्मादयो ऽनघ ॥ (४५।२)

सर्वस्त्वम् असि देवानां कर्ता कारयिता च ह । (४६।१)

त्वत्प्रसादात् सुराः सर्वे मोदन्तीहाकुतोभयाः ॥ (४६।२)

एवं स्तुत्वा महादेवं स ऋषिः प्रणतो ऽब्रवीत् । (४७।१)

भगवंस्त्वत्प्रसादाद् वै तपो मे न क्षरेद् इति ॥ (४७।२)

ततो देवः प्रीतमनास्तम् ऋषिं पुनर् अब्रवीत् । (४८।१)

तपस्ते वर्धतां विप्र मत्प्रसादात् सहस्रधा । (४८।२)

आश्रमे चेह वत्स्यामि त्वया सार्धम् अहं सदा ॥ (४८।३)

सप्तसारस्वते चास्मिन् यो माम् अर्चिष्यते नरः । (४९।१)

न तस्य दुर्लभं किंचिद् भवितेह परत्र च । (४९।२)

सारस्वतं च लोकं ते गमिष्यन्ति न संशयः ॥ (४९।३)

एतन्मङ्कणकस्यापि चरितं भूरितेजसः । (५०।१)

स हि पुत्रः सजन्यायाम् उत्पन्नो मातरिश्वना ॥ (५०।२)