महाभारतMahābhārata

MBh, 3, 76

374 of 1995 · 42 verses

Select a line for its word-by-word analysis.

1.1१.१

बृहदश्व उवाच । (१।१)

bṛhadaśva uvāca

1.2१.२

अथ तां व्युषितो रात्रिं नलो राजा स्वलंकृतः । (१।२)

atha tāṃ vyuṣito rātriṃ nalo rājā svalaṃkṛtaḥ |

1.3१.३

वैदर्भ्या सहितः काल्यं ददर्श वसुधाधिपम् ॥ (१।३)

vaidarbhyā sahitaḥ kālyaṃ dadarśa vasudhādhipam ||

2.1२.१

ततो ऽभिवादयामास प्रयतः श्वशुरं नलः । (२।१)

tato 'bhivādayāmāsa prayataḥ śvaśuraṃ nalaḥ |

2.2२.२

तस्यानु दमयन्ती च ववन्दे पितरं शुभा ॥ (२।२)

tasyānu damayantī ca vavande pitaraṃ śubhā ||

3.1३.१

तं भीमः प्रतिजग्राह पुत्रवत् परया मुदा । (३।१)

taṃ bhīmaḥ pratijagrāha putravat parayā mudā |

3.2३.२

यथार्हं पूजयित्वा तु समाश्वासयत प्रभुः । (३।२)

yathārhaṃ pūjayitvā tu samāśvāsayata prabhuḥ |

3.3३.३

नलेन सहितां तत्र दमयन्तीं पतिव्रताम् ॥ (३।३)

nalena sahitāṃ tatra damayantīṃ pativratām ||

4.1४.१

ताम् अर्हणां नलो राजा प्रतिगृह्य यथाविधि । (४।१)

tām arhaṇāṃ nalo rājā pratigṛhya yathāvidhi |

4.2४.२

परिचर्यां स्वकां तस्मै यथावत् प्रत्यवेदयत् ॥ (४।२)

paricaryāṃ svakāṃ tasmai yathāvat pratyavedayat ||

5.1५.१

ततो बभूव नगरे सुमहान् हर्षनिस्वनः । (५।१)

tato babhūva nagare sumahān harṣanisvanaḥ |

5.2५.२

जनस्य सम्प्रहृष्टस्य नलं दृष्ट्वा तथागतम् ॥ (५।२)

janasya samprahṛṣṭasya nalaṃ dṛṣṭvā tathāgatam ||

6.1६.१

अशोभयच्च नगरं पताकाध्वजमालिनम् । (६।१)

aśobhayacca nagaraṃ patākādhvajamālinam |

6.2६.२

सिक्तसंमृष्टपुष्पाढ्या राजमार्गाः कृतास् तदा ॥ (६।२)

siktasaṃmṛṣṭapuṣpāḍhyā rājamārgāḥ kṛtās tadā ||

7.1७.१

द्वारि द्वारि च पौराणां पुष्पभङ्गः प्रकल्पितः । (७।१)

dvāri dvāri ca paurāṇāṃ puṣpabhaṅgaḥ prakalpitaḥ |

7.2७.२

अर्चितानि च सर्वाणि देवतायतनानि च ॥ (७।२)

arcitāni ca sarvāṇi devatāyatanāni ca ||

8.1८.१

ऋतुपर्णो ऽपि शुश्राव बाहुकच्छद्मिनं नलम् । (८।१)

ṛtuparṇo 'pi śuśrāva bāhukacchadminaṃ nalam |

8.2८.२

दमयन्त्या समायुक्तं जहृषे च नराधिपः ॥ (८।२)

damayantyā samāyuktaṃ jahṛṣe ca narādhipaḥ ||

9.1९.१

तम् आनाय्य नलो राजा क्षमयामास पार्थिवम् । (९।१)

tam ānāyya nalo rājā kṣamayāmāsa pārthivam |

9.2९.२

स च तं क्षमयामास हेतुभिर् बुद्धिसंमतः ॥ (९।२)

sa ca taṃ kṣamayāmāsa hetubhir buddhisaṃmataḥ ||

10.1१०.१

स सत्कृतो महीपालो नैषधं विस्मयान्वितः । (१०।१)

sa satkṛto mahīpālo naiṣadhaṃ vismayānvitaḥ |

10.2१०.२

दिष्ट्या समेतो दारैः स्वैर् भवान् इत्यभ्यनन्दत ॥ (१०।२)

diṣṭyā sameto dāraiḥ svair bhavān ityabhyanandata ||

11.1११.१

कच्चित् तु नापराधं ते कृतवान् अस्मि नैषध । (११।१)

kaccit tu nāparādhaṃ te kṛtavān asmi naiṣadha |

11.2११.२

अज्ञातवासं वसतो मद्गृहे निषधाधिप ॥ (११।२)

ajñātavāsaṃ vasato madgṛhe niṣadhādhipa ||

12.1१२.१

यदि वा बुद्धिपूर्वाणि यद्यबुद्धानि कानिचित् । (१२।१)

yadi vā buddhipūrvāṇi yadyabuddhāni kānicit |

12.2१२.२

मया कृतान्यकार्याणि तानि मे क्षन्तुम् अर्हसि ॥ (१२।२)

mayā kṛtānyakāryāṇi tāni me kṣantum arhasi ||

13.1१३.१

नल उवाच । (१३।१)

nala uvāca

13.2१३.२

न मे ऽपराधं कृतवांस् त्वं स्वल्पम् अपि पार्थिव । (१३।२)

na me 'parādhaṃ kṛtavāṃs tvaṃ svalpam api pārthiva |

13.3१३.३

कृते ऽपि च न मे कोपः क्षन्तव्यं हि मया तव ॥ (१३।३)

kṛte 'pi ca na me kopaḥ kṣantavyaṃ hi mayā tava ||

14.1१४.१

पूर्वं ह्यसि सखा मे ऽसि सम्बन्धी च नराधिप । (१४।१)

pūrvaṃ hyasi sakhā me 'si sambandhī ca narādhipa |

14.2१४.२

अत ऊर्ध्वं तु भूयस् त्वं प्रीतिम् आहर्तुम् अर्हसि ॥ (१४।२)

ata ūrdhvaṃ tu bhūyas tvaṃ prītim āhartum arhasi ||

15.1१५.१

सर्वकामैः सुविहितः सुखम् अस्म्य् उषितस्त्वयि । (१५।१)

sarvakāmaiḥ suvihitaḥ sukham asmy uṣitastvayi |

15.2१५.२

न तथा स्वगृहे राजन् यथा तव गृहे सदा ॥ (१५।२)

na tathā svagṛhe rājan yathā tava gṛhe sadā ||

16.1१६.१

इदं चैव हयज्ञानं त्वदीयं मयि तिष्ठति । (१६।१)

idaṃ caiva hayajñānaṃ tvadīyaṃ mayi tiṣṭhati |

16.2१६.२

तद् उपाकर्तुम् इच्छामि मन्यसे यदि पार्थिव ॥ (१६।२)

tad upākartum icchāmi manyase yadi pārthiva ||

17.1१७.१

बृहदश्व उवाच । (१७।१)

bṛhadaśva uvāca

17.2१७.२

एवम् उक्त्वा ददौ विद्याम् ऋतुपर्णाय नैषधः । (१७।२)

evam uktvā dadau vidyām ṛtuparṇāya naiṣadhaḥ |

17.3१७.३

स च तां प्रतिजग्राह विधिदृष्टेन कर्मणा ॥ (१७।३)

sa ca tāṃ pratijagrāha vidhidṛṣṭena karmaṇā ||

18.1१८.१

ततो गृह्याश्वहृदयं तदा भाङ्गस्वरिर् नृपः । (१८।१)

tato gṛhyāśvahṛdayaṃ tadā bhāṅgasvarir nṛpaḥ |

18.2१८.२

सूतम् अन्यम् उपादाय ययौ स्वपुरम् एव हि ॥ (१८।२)

sūtam anyam upādāya yayau svapuram eva hi ||

19.1१९.१

ऋतुपर्णे प्रतिगते नलो राजा विशां पते । (१९।१)

ṛtuparṇe pratigate nalo rājā viśāṃ pate |

19.2१९.२

नगरे कुण्डिने कालं नातिदीर्घम् इवावसत् ॥ (१९।२)

nagare kuṇḍine kālaṃ nātidīrgham ivāvasat ||

Data courtesy of The Digital Corpus of Sanskrit.

MBh, 3, 76

Word analysis

Select a line of the text

Each word appears with its dictionary form and grammar. Select a word to read its meanings in the DCS, Apte and Monier-Williams dictionaries.

j k next and previous line · ← → chapters

Analysis: Digital Corpus of Sanskrit