वैशंपायन उवाच । (१।१)

ततः कुन्तीसुतो राजा पौरजानपदं जनम् । (१।२)

पूजयित्वा यथान्यायम् अनुजज्ञे गृहान् प्रति ॥ (१।३)

सान्त्वयामास नारीश्च हतवीरा हतेश्वराः । (२।१)

विपुलैर् अर्थदानैश्च तदा पाण्डुसुतो नृपः ॥ (२।२)

सो ऽभिषिक्तो महाप्राज्ञः प्राप्य राज्यं युधिष्ठिरः । (३।१)

अवस्थाप्य नरश्रेष्ठः सर्वाः स्वप्रकृतीस्तदा ॥ (३।२)

द्विजेभ्यो बलमुख्येभ्यो नैगमेभ्यश्च सर्वशः । (४।१)

प्रतिगृह्याशिषो मुख्यास्तदा धर्मभृतां वरः ॥ (४।२)

उषित्वा शर्वरीः श्रीमान् पञ्चाशन्नगरोत्तमे । (५।१)

समयं कौरवाग्र्यस्य सस्मार पुरुषर्षभः ॥ (५।२)

स निर्ययौ गजपुराद् याजकैः परिवारितः । (६।१)

दृष्ट्वा निवृत्तम् आदित्यं प्रवृत्तं चोत्तरायणम् ॥ (६।२)

घृतं माल्यं च गन्धांश्च क्षौमाणि च युधिष्ठिरः । (७।१)

चन्दनागरुमुख्यानि तथा कालागरूणि च ॥ (७।२)

प्रस्थाप्य पूर्वं कौन्तेयो भीष्मसंसाधनाय वै । (८।१)

माल्यानि च महार्हाणि रत्नानि विविधानि च ॥ (८।२)

धृतराष्ट्रं पुरस्कृत्य गान्धारीं च यशस्विनीम् । (९।१)

मातरं च पृथां धीमान् भ्रातॄंश्च पुरुषर्षभः ॥ (९।२)

जनार्दनेनानुगतो विदुरेण च धीमता । (१०।१)

युयुत्सुना च कौरव्यो युयुधानेन चाभिभो ॥ (१०।२)

महता राजभोग्येन परिबर्हेण संवृतः । (११।१)

स्तूयमानो महाराज भीष्मस्याग्नीन् अनुव्रजन् ॥ (११।२)

निश्चक्राम पुरात् तस्माद् यथा देवपतिस्तथा । (१२।१)

आससाद कुरुक्षेत्रे ततः शांतनवं नृपम् ॥ (१२।२)

उपास्यमानं व्यासेन पाराशर्येण धीमता । (१३।१)

नारदेन च राजर्षे देवलेनासितेन च ॥ (१३।२)

हतशिष्टैर् नृपैश्चान्यैर् नानादेशसमागतैः । (१४।१)

रक्षिभिश्च महात्मानं रक्ष्यमाणं समन्ततः ॥ (१४।२)

शयानं वीरशयने ददर्श नृपतिस्ततः । (१५।१)

ततो रथाद् अवारोहद् भ्रातृभिः सह धर्मराट् ॥ (१५।२)

अभिवाद्याथ कौन्तेयः पितामहम् अरिंदमम् । (१६।१)

द्वैपायनादीन् विप्रांश्च तैश्च प्रत्यभिनन्दितः ॥ (१६।२)

ऋत्विग्भिर् ब्रह्मकल्पैश्च भ्रातृभिश्च सहाच्युतः । (१७।१)

आसाद्य शरतल्पस्थम् ऋषिभिः परिवारितम् ॥ (१७।२)

अब्रवीद् भरतश्रेष्ठं धर्मराजो युधिष्ठिरः । (१८।१)

भ्रातृभिः सह कौरव्य शयानं निम्नगासुतम् ॥ (१८।२)

युधिष्ठिरो ऽहं नृपते नमस्ते जाह्नवीसुत । (१९।१)

शृणोषि चेन्महाबाहो ब्रूहि किं करवाणि ते ॥ (१९।२)

प्राप्तो ऽस्मि समये राजन्न् अग्नीन् आदाय ते विभो । (२०।१)

आचार्या ब्राह्मणाश्चैव ऋत्विजो भ्रातरश्च मे ॥ (२०।२)

पुत्रश्च ते महातेजा धृतराष्ट्रो जनेश्वरः । (२१।१)

उपस्थितः सहामात्यो वासुदेवश्च वीर्यवान् ॥ (२१।२)

हतशिष्टाश्च राजानः सर्वे च कुरुजाङ्गलाः । (२२।१)

तान् पश्य कुरुशार्दूल समुन्मीलय लोचने ॥ (२२।२)

यच्चेह किंचित् कर्तव्यं तत् सर्वं प्रापितं मया । (२३।१)

यथोक्तं भवता काले सर्वम् एव च तत् कृतम् ॥ (२३।२)

एवम् उक्तस्तु गाङ्गेयः कुन्तीपुत्रेण धीमता । (२४।१)

ददर्श भारतान् सर्वान् स्थितान् संपरिवार्य तम् ॥ (२४।२)

ततश्चलवलिर् भीष्मः प्रगृह्य विपुलं भुजम् । (२५।१)

ओघमेघस्वनो वाग्मी काले वचनम् अब्रवीत् ॥ (२५।२)

दिष्ट्या प्राप्तो ऽसि कौन्तेय सहामात्यो युधिष्ठिर । (२६।१)

परिवृत्तो हि भगवान् सहस्रांशुर् दिवाकरः ॥ (२६।२)

अष्टपञ्चाशतं रात्र्यः शयानस्याद्य मे गताः । (२७।१)

शरेषु निशिताग्रेषु यथा वर्षशतं तथा ॥ (२७।२)

माघो ऽयं समनुप्राप्तो मासः पुण्यो युधिष्ठिर । (२८।१)

त्रिभागशेषः पक्षो ऽयं शुक्लो भवितुम् अर्हति ॥ (२८।२)

एवम् उक्त्वा तु गाङ्गेयो धर्मपुत्रं युधिष्ठिरम् । (२९।१)

धृतराष्ट्रम् अथामन्त्र्य काले वचनम् अब्रवीत् ॥ (२९।२)

राजन् विदितधर्मो ऽसि सुनिर्णीतार्थसंशयः । (३०।१)

बहुश्रुता हि ते विप्रा बहवः पर्युपासिताः ॥ (३०।२)

वेदशास्त्राणि सर्वाणि धर्मांश्च मनुजेश्वर । (३१।१)

वेदांश्च चतुरः साङ्गान्निखिलेनावबुध्यसे ॥ (३१।२)

न शोचितव्यं कौरव्य भवितव्यं हि तत् तथा । (३२।१)

श्रुतं देवरहस्यं ते कृष्णद्वैपायनाद् अपि ॥ (३२।२)

यथा पाण्डोः सुता राजंस्तथैव तव धर्मतः । (३३।१)

तान् पालय स्थितो धर्मे गुरुशुश्रूषणे रतान् ॥ (३३।२)

धर्मराजो हि शुद्धात्मा निदेशे स्थास्यते तव । (३४।१)

आनृशंस्यपरं ह्येनं जानामि गुरुवत्सलम् ॥ (३४।२)

तव पुत्रा दुरात्मानः क्रोधलोभपरायणाः । (३५।१)

ईर्ष्याभिभूता दुर्वृत्तास्तान्न शोचितुम् अर्हसि ॥ (३५।२)

वैशंपायन उवाच । (३६।१)

एतावद् उक्त्वा वचनं धृतराष्ट्रं मनीषिणम् । (३६।२)

वासुदेवं महाबाहुम् अभ्यभाषत कौरवः ॥ (३६।३)

भगवन् देवदेवेश सुरासुरनमस्कृत । (३७।१)

त्रिविक्रम नमस्ते ऽस्तु शङ्खचक्रगदाधर ॥ (३७।२)

अनुजानीहि मां कृष्ण वैकुण्ठ पुरुषोत्तम । (३८।१)

रक्ष्याश्च ते पाण्डवेया भवान् ह्येषां परायणम् ॥ (३८।२)

उक्तवान् अस्मि दुर्बुद्धिं मन्दं दुर्योधनं पुरा । (३९।१)

यतः कृष्णस्ततो धर्मो यतो धर्मस्ततो जयः ॥ (३९।२)

वासुदेवेन तीर्थेन पुत्र संशाम्य पाण्डवैः । (४०।१)

संधानस्य परः कालस्तवेति च पुनः पुनः ॥ (४०।२)

न च मे तद् वचो मूढः कृतवान् स सुमन्दधीः । (४१।१)

घातयित्वेह पृथिवीं ततः स निधनं गतः ॥ (४१।२)

त्वां च जानाम्यहं वीर पुराणम् ऋषिसत्तमम् । (४२।१)

नरेण सहितं देवं बदर्यां सुचिरोषितम् ॥ (४२।२)

तथा मे नारदः प्राह व्यासश्च सुमहातपाः । (४३।१)

नरनारायणावेतौ सम्भूतौ मनुजेष्विति ॥ (४३।२)

वासुदेव उवाच । (४४।१)

अनुजानामि भीष्म त्वां वसून् आप्नुहि पार्थिव । (४४।२)

न ते ऽस्ति वृजिनं किंचिन्मया दृष्टं महाद्युते ॥ (४४।३)

पितृभक्तो ऽसि राजर्षे मार्कण्डेय इवापरः । (४५।१)

तेन मृत्युस्तव वशे स्थितो भृत्य इवानतः ॥ (४५।२)

वैशंपायन उवाच । (४६।१)

एवम् उक्तस्तु गाङ्गेयः पाण्डवान् इदम् अब्रवीत् । (४६।२)

धृतराष्ट्रमुखांश्चापि सर्वान् ससुहृदस्तथा ॥ (४६।३)

प्राणान् उत्स्रष्टुम् इच्छामि तन्मानुज्ञातुम् अर्हथ । (४७।१)

सत्ये प्रयतितव्यं वः सत्यं हि परमं बलम् ॥ (४७।२)

आनृशंस्यपरैर् भाव्यं सदैव नियतात्मभिः । (४८।१)

ब्रह्मण्यैर् धर्मशीलैश्च तपोनीत्यैश्च भारत ॥ (४८।२)

इत्युक्त्वा सुहृदः सर्वान् सम्परिष्वज्य चैव ह । (४९।१)

पुनर् एवाब्रवीद् धीमान् युधिष्ठिरम् इदं वचः ॥ (४९।२)

ब्राह्मणाश्चैव ते नित्यं प्राज्ञाश्चैव विशेषतः । (५०।१)

आचार्या ऋत्विजश्चैव पूजनीया नराधिप ॥ (५०।२)