धृतराष्ट्र उवाच । (१।१)

तदवस्थे हते तस्मिन् भूरिश्रवसि कौरवे । (१।२)

यथा भूयो ऽभवद् युद्धं तन्ममाचक्ष्व संजय ॥ (१।३)

संजय उवाच । (२।१)

भूरिश्रवसि संक्रान्ते परलोकाय भारत । (२।२)

वासुदेवं महाबाहुर् अर्जुनः समचूचुदत् ॥ (२।३)

चोदयाश्वान् भृशं कृष्ण यतो राजा जयद्रथः । (३।१)

अस्तम् एति महाबाहो त्वरमाणो दिवाकरः ॥ (३।२)

एतद्धि पुरुषव्याघ्र महद् अभ्युद्यतं मया । (४।१)

कार्यं संरक्ष्यते चैष कुरुसेनामहारथैः ॥ (४।२)

नास्तम् एति यथा सूर्यो यथा सत्यं भवेद् वचः । (५।१)

चोदयाश्वांस्तथा कृष्ण यथा हन्यां जयद्रथम् ॥ (५।२)

ततः कृष्णो महाबाहू रजतप्रतिमान् हयान् । (६।१)

हयज्ञश्चोदयामास जयद्रथरथं प्रति ॥ (६।२)

तं प्रयान्तम् अमोघेषुम् उत्पतद्भिर् इवाशुगैः । (७।१)

त्वरमाणा महाराज सेनामुख्याः समाव्रजन् ॥ (७।२)

दुर्योधनश्च कर्णश्च वृषसेनो ऽथ मद्रराट् । (८।१)

अश्वत्थामा कृपश्चैव स्वयम् एव च सैन्धवः ॥ (८।२)

समासाद्य तु बीभत्सुः सैन्धवं प्रमुखे स्थितम् । (९।१)

नेत्राभ्यां क्रोधदीप्ताभ्यां सम्प्रैक्षन्निर्दहन्न् इव ॥ (९।२)

ततो दुर्योधनो राजा राधेयं त्वरितो ऽब्रवीत् । (१०।१)

अर्जुनं वीक्ष्य संयान्तं जयद्रथरथं प्रति ॥ (१०।२)

अयं स वैकर्तन युद्धकालो विदर्शयस्वात्मबलं महात्मन् । (११।१)

यथा न वध्येत रणे ऽर्जुनेन जयद्रथः कर्ण तथा कुरुष्व ॥ (११।२)

अल्पावशिष्टं दिवसं नृवीर विघातयस्वाद्य रिपुं शरौघैः । (१२।१)

दिनक्षयं प्राप्य नरप्रवीर ध्रुवं हि नः कर्ण जयो भविष्यति ॥ (१२।२)

सैन्धवे रक्ष्यमाणे तु सूर्यस्यास्तमयं प्रति । (१३।१)

मिथ्याप्रतिज्ञः कौन्तेयः प्रवेक्ष्यति हुताशनम् ॥ (१३।२)

अनर्जुनायां च भुवि मुहूर्तम् अपि मानद । (१४।१)

जीवितुं नोत्सहेरन् वै भ्रातरो ऽस्य सहानुगाः ॥ (१४।२)

विनष्टैः पाण्डवेयैश्च सशैलवनकाननाम् । (१५।१)

वसुंधराम् इमां कर्ण भोक्ष्यामो हतकण्टकाम् ॥ (१५।२)

दैवेनोपहतः पार्थो विपरीतश्च मानद । (१६।१)

कार्याकार्यम् अजानन् वै प्रतिज्ञां कृतवान् रणे ॥ (१६।२)

नूनम् आत्मविनाशाय पाण्डवेन किरीटिना । (१७।१)

प्रतिज्ञेयं कृता कर्ण जयद्रथवधं प्रति ॥ (१७।२)

कथं जीवति दुर्धर्षे त्वयि राधेय फल्गुनः । (१८।१)

अनस्तंगत आदित्ये हन्यात् सैन्धवकं नृपम् ॥ (१८।२)

रक्षितं मद्रराजेन कृपेण च महात्मना । (१९।१)

जयद्रथं रणमुखे कथं हन्याद् धनंजयः ॥ (१९।२)

द्रौणिना रक्ष्यमाणं च मया दुःशासनेन च । (२०।१)

कथं प्राप्स्यति बीभत्सुः सैन्धवं कालचोदितः ॥ (२०।२)

युध्यन्ते बहवः शूरा लम्बते च दिवाकरः । (२१।१)

शङ्के जयद्रथं पार्थो नैव प्राप्स्यति मानद ॥ (२१।२)

स त्वं कर्ण मया सार्धं शूरैश्चान्यैर् महारथैः । (२२।१)

युध्यस्व यत्नम् आस्थाय परं पार्थेन संयुगे ॥ (२२।२)

एवम् उक्तस्तु राधेयस्तव पुत्रेण मारिष । (२३।१)

दुर्योधनम् इदं वाक्यं प्रत्युवाच कुरूत्तमम् ॥ (२३।२)

दृढलक्ष्येण शूरेण भीमसेनेन धन्विना । (२४।१)

भृशम् उद्वेजितः संख्ये शरजालैर् अनेकशः ॥ (२४।२)

स्थातव्यम् इति तिष्ठामि रणे सम्प्रति मानद । (२५।१)

नैवाङ्गम् इङ्गति किंचिन्मे संतप्तस्य रणेषुभिः ॥ (२५।२)

योत्स्यामि तु तथा राजञ् शक्त्याहं परया रणे । (२६।१)

यथा पाण्डवमुख्यो ऽसौ न हनिष्यति सैन्धवम् ॥ (२६।२)

न हि मे युध्यमानस्य सायकांश्चास्यतः शितान् । (२७।१)

सैन्धवं प्राप्स्यते वीरः सव्यसाची धनंजयः ॥ (२७।२)

यत् तु शक्तिमता कार्यं सततं हितकारिणा । (२८।१)

तत् करिष्यामि कौरव्य जयो दैवे प्रतिष्ठितः ॥ (२८।२)

अद्य योत्स्ये ऽर्जुनम् अहं पौरुषं स्वं व्यपाश्रितः । (२९।१)

त्वदर्थं पुरुषव्याघ्र जयो दैवे प्रतिष्ठितः ॥ (२९।२)

अद्य युद्धं कुरुश्रेष्ठ मम पार्थस्य चोभयोः । (३०।१)

पश्यन्तु सर्वभूतानि दारुणं लोमहर्षणम् ॥ (३०।२)

कर्णकौरवयोर् एवं रणे सम्भाषमाणयोः । (३१।१)

अर्जुनो निशितैर् बाणैर् जघान तव वाहिनीम् ॥ (३१।२)

चिछेद तीक्ष्णाग्रमुखैः शूराणाम् अनिवर्तिनाम् । (३२।१)

भुजान् परिघसंकाशान् हस्तिहस्तोपमान् रणे ॥ (३२।२)

शिरांसि च महाबाहुश्चिछेद निशितैः शरैः । (३३।१)

हस्तिहस्तान् हयग्रीवा रथाक्षांश्च समन्ततः ॥ (३३।२)

शोणिताक्तान् हयारोहान् गृहीतप्रासतोमरान् । (३४।१)

क्षुरैश्चिछेद बीभत्सुर् द्विधैकैकं त्रिधैव च ॥ (३४।२)

हयवारणमुख्याश्च प्रापतन्त सहस्रशः । (३५।१)

ध्वजाश्छत्राणि चापानि चामराणि शिरांसि च ॥ (३५।२)

कक्षम् अग्निम् इवोद्धूतः प्रदहंस्तव वाहिनीम् । (३६।१)

अचिरेण महीं पार्थश्चकार रुधिरोत्तराम् ॥ (३६।२)

हतभूयिष्ठयोधं तत् कृत्वा तव बलं बली । (३७।१)

आससाद दुराधर्षः सैन्धवं सत्यविक्रमः ॥ (३७।२)

बीभत्सुर् भीमसेनेन सात्वतेन च रक्षितः । (३८।१)

स बभौ भरतश्रेष्ठ ज्वलन्न् इव हुताशनः ॥ (३८।२)

तं तथावस्थितं दृष्ट्वा त्वदीया वीर्यसंमताः । (३९।१)

नामृष्यन्त महेष्वासाः फल्गुनं पुरुषर्षभाः ॥ (३९।२)

दुर्योधनश्च कर्णश्च वृषसेनो ऽथ मद्रराट् । (४०।१)

अश्वत्थामा कृपश्चैव स्वयम् एव च सैन्धवः ॥ (४०।२)

संरब्धाः सैन्धवस्यार्थे समावृण्वन् किरीटिनम् । (४१।१)

नृत्यन्तं रथमार्गेषु धनुर्ज्यातलनिस्वनैः ॥ (४१।२)

संग्रामकोविदं पार्थं सर्वे युद्धविशारदाः । (४२।१)

अभीताः पर्यवर्तन्त व्यादितास्यम् इवान्तकम् ॥ (४२।२)

सैन्धवं पृष्ठतः कृत्वा जिघांसन्तो ऽर्जुनाच्युतौ । (४३।१)

सूर्यास्तमयम् इच्छन्तो लोहितायति भास्करे ॥ (४३।२)

ते भुजैर् भोगिभोगाभैर् धनूंष्यायम्य सायकान् । (४४।१)

मुमुचुः सूर्यरश्म्याभाञ् शतशः फल्गुनं प्रति ॥ (४४।२)

तान् अस्तान् अस्यमानांश्च किरीटी युद्धदुर्मदः । (४५।१)

द्विधा त्रिधाष्टधैकैकं छित्त्वा विव्याध तान् रणे ॥ (४५।२)

सिंहलाङ्गूलकेतुस्तु दर्शयञ् शक्तिम् आत्मनः । (४६।१)

शारद्वतीसुतो राजन्न् अर्जुनं प्रत्यवारयत् ॥ (४६।२)

स विद्ध्वा दशभिः पार्थं वासुदेवं च सप्तभिः । (४७।१)

अतिष्ठद् रथमार्गेषु सैन्धवं परिपालयन् ॥ (४७।२)

अथैनं कौरवश्रेष्ठाः सर्व एव महारथाः । (४८।१)

महता रथवंशेन सर्वतः पर्यवारयन् ॥ (४८।२)

विस्फारयन्तश्चापानि विसृजन्तश्च सायकान् । (४९।१)

सैन्धवं पर्यरक्षन्त शासनात् तनयस्य ते ॥ (४९।२)

तत्र पार्थस्य शूरस्य बाह्वोर् बलम् अदृश्यत । (५०।१)

इषूणाम् अक्षयत्वं च धनुषो गाण्डिवस्य च ॥ (५०।२)

अस्त्रैर् अस्त्राणि संवार्य द्रौणेः शारद्वतस्य च । (५१।१)

एकैकं नवभिर् बाणैः सर्वान् एव समर्पयत् ॥ (५१।२)

तं द्रौणिः पञ्चविंशत्या वृषसेनश्च सप्तभिः । (५२।१)

दुर्योधनश्च विंशत्या कर्णशल्यौ त्रिभिस्त्रिभिः ॥ (५२।२)

त एनम् अभिगर्जन्तो विध्यन्तश्च पुनः पुनः । (५३।१)

विधुन्वन्तश्च चापानि सर्वतः पर्यवारयन् ॥ (५३।२)

श्लिष्टं तु सर्वतश्चक्रू रथमण्डलम् आशु ते । (५४।१)

सूर्यास्तमयम् इच्छन्तस्त्वरमाणा महारथाः ॥ (५४।२)

त एनम् अभिनर्दन्तो विधुन्वाना धनूंषि च । (५५।१)

सिषिचुर् मार्गणैर् घोरैर् गिरिं मेघा इवाम्बुभिः ॥ (५५।२)

ते महास्त्राणि दिव्यानि तत्र राजन् व्यदर्शयन् । (५६।१)

धनंजयस्य गात्रेषु शूराः परिघबाहवः ॥ (५६।२)

हतभूयिष्ठयोधं तत् कृत्वा तव बलं बली । (५७।१)

आससाद दुराधर्षः सैन्धवं सत्यविक्रमः ॥ (५७।२)

तं कर्णः संयुगे राजन् प्रत्यवारयद् आशुगैः । (५८।१)

मिषतो भीमसेनस्य सात्वतस्य च भारत ॥ (५८।२)

तं पार्थो दशभिर् बाणैः प्रत्यविध्यद् रणाजिरे । (५९।१)

सूतपुत्रं महाबाहुः सर्वसैन्यस्य पश्यतः ॥ (५९।२)

सात्वतश्च त्रिभिर् बाणैः कर्णं विव्याध मारिष । (६०।१)

भीमसेनस्त्रिभिश्चैव पुनः पार्थश्च सप्तभिः ॥ (६०।२)

तान् कर्णः प्रतिविव्याध षष्ट्या षष्ट्या महारथः । (६१।१)

तद् युद्धम् अभवद् राजन् कर्णस्य बहुभिः सह ॥ (६१।२)

तत्राद्भुतम् अपश्याम सूतपुत्रस्य मारिष । (६२।१)

यद् एकः समरे क्रुद्धस्त्रीन् रथान् पर्यवारयत् ॥ (६२।२)

फल्गुनस्तु महाबाहुः कर्णं वैकर्तनं रणे । (६३।१)

सायकानां शतेनैव सर्वमर्मस्वताडयत् ॥ (६३।२)

रुधिरोक्षितसर्वाङ्गः सूतपुत्रः प्रतापवान् । (६४।१)

शरैः पञ्चाशता वीरः फल्गुनं प्रत्यविध्यत । (६४।२)

तस्य तल् लाघवं दृष्ट्वा नामृष्यत रणे ऽर्जुनः ॥ (६४।३)

ततः पार्थो धनुश्छित्त्वा विव्याधैनं स्तनान्तरे । (६५।१)

सायकैर् नवभिर् वीरस्त्वरमाणो धनंजयः ॥ (६५।२)

वधार्थं चास्य समरे सायकं सूर्यवर्चसम् । (६६।१)

चिक्षेप त्वरया युक्तस्त्वराकाले धनंजयः ॥ (६६।२)

तम् आपतन्तं वेगेन द्रौणिश्चिछेद सायकम् । (६७।१)

अर्धचन्द्रेण तीक्ष्णेन स छिन्नः प्रापतद् भुवि ॥ (६७।२)

अथान्यद् धनुर् आदाय सूतपुत्रः प्रतापवान् । (६८।१)

कर्णो ऽपि द्विषतां हन्ता छादयामास फल्गुनम् । (६८।२)

सायकैर् बहुसाहस्रैः कृतप्रतिकृतेप्सया ॥ (६८।३)

तौ वृषाविव नर्दन्तौ नरसिंहौ महारथौ । (६९।१)

सायकौघप्रतिच्छन्नं चक्रतुः खम् अजिह्मगैः । (६९।२)

अदृश्यौ च शरौघैस्तौ निघ्नताम् इतरेतरम् ॥ (६९।३)

पार्थो ऽहम् अस्मि तिष्ठ त्वं कर्णो ऽहं तिष्ठ फल्गुन । (७०।१)

इत्येवं तर्जयन्तौ तौ वाक्शल्यैस्तुदतां तथा ॥ (७०।२)

युध्येतां समरे वीरौ चित्रं लघु च सुष्ठु च । (७१।१)

प्रेक्षणीयौ चाभवतां सर्वयोधसमागमे ॥ (७१।२)

प्रशस्यमानौ समरे सिद्धचारणवातिकैः । (७२।१)

अयुध्येतां महाराज परस्परवधैषिणौ ॥ (७२।२)

ततो दुर्योधनो राजंस्तावकान् अभ्यभाषत । (७३।१)

यत्ता रक्षत राधेयं नाहत्वा समरे ऽर्जुनम् । (७३।२)

निवर्तिष्यति राधेय इति माम् उक्तवान् वृषः ॥ (७३।३)

एतस्मिन्न् अन्तरे राजन् दृष्ट्वा कर्णस्य विक्रमम् । (७४।१)

आकर्णमुक्तैर् इषुभिः कर्णस्य चतुरो हयान् । (७४।२)

अनयन्मृत्युलोकाय चतुर्भिः सायकोत्तमैः ॥ (७४।३)

सारथिं चास्य भल्लेन रथनीडाद् अपाहरत् । (७५।१)

छादयामास च शरैस्तव पुत्रस्य पश्यतः ॥ (७५।२)

स छाद्यमानः समरे हताश्वो हतसारथिः । (७६।१)

मोहितः शरजालेन कर्तव्यं नाभ्यपद्यत ॥ (७६।२)

तं तथा विरथं दृष्ट्वा रथम् आरोप्य स्वं तदा । (७७।१)

अश्वत्थामा महाराज भूयो ऽर्जुनम् अयोधयत् ॥ (७७।२)

मद्रराजस्तु कौन्तेयम् अविध्यत् त्रिंशता शरैः । (७८।१)

शारद्वतस्तु विंशत्या वासुदेवं समार्पयत् । (७८।२)

धनंजयं द्वादशभिर् आजघान शिलीमुखैः ॥ (७८।३)

चतुर्भिः सिन्धुराजश्च वृषसेनश्च सप्तभिः । (७९।१)

पृथक् पृथङ् महाराज कृष्णपार्थावविध्यताम् ॥ (७९।२)

तथैव तान् प्रत्यविध्यत् कुन्तीपुत्रो धनंजयः । (८०।१)

द्रोणपुत्रं चतुःषष्ट्या मद्रराजं शतेन च ॥ (८०।२)

सैन्धवं दशभिर् भल्लैर् वृषसेनं त्रिभिः शरैः । (८१।१)

शारद्वतं च विंशत्या विद्ध्वा पार्थः समुन्नदत् ॥ (८१।२)

ते प्रतिज्ञाप्रतीघातम् इच्छन्तः सव्यसाचिनः । (८२।१)

सहितास्तावकास्तूर्णम् अभिपेतुर् धनंजयम् ॥ (८२।२)

अथार्जुनः सर्वतोधारम् अस्त्रं प्रादुश्चक्रे त्रासयन् धार्तराष्ट्रान् । (८३।१)

तं प्रत्युदीयुः कुरवः पाण्डुसूनुं रथैर् महार्हैः शरवर्षाण्यवर्षन् ॥ (८३।२)

ततस्तु तस्मिंस्तुमुले समुत्थिते सुदारुणे भारत मोहनीये । (८४।१)

नामुह्यत प्राप्य स राजपुत्रः किरीटमाली विसृजन् पृषत्कान् ॥ (८४।२)

राज्यप्रेप्सुः सव्यसाची कुरूणां स्मरन् क्लेशान् द्वादशवर्षवृत्तान् । (८५।१)

गाण्डीवमुक्तैर् इषुभिर् महात्मा सर्वा दिशो व्यावृणोद् अप्रमेयैः ॥ (८५।२)

प्रदीप्तोल्कम् अभवच्चान्तरिक्षं देहेषु भूरीण्यपतन् वयांसि । (८६।१)

यत् पिङ्गलज्येन किरीटमाली क्रुद्धो रिपून् आजगवेन हन्ति ॥ (८६।२)

किरीटमाली महता महायशाः शरासनेनास्य शरान् अनीकजित् । (८७।१)

हयप्रवेकोत्तमनागधूर्गतान् कुरुप्रवीरान् इषुभिर् न्यपातयत् ॥ (८७।२)

गदाश्च गुर्वीः परिघान् अयस्मयान् असींश्च शक्तीश्च रणे नराधिपाः । (८८।१)

महान्ति शस्त्राणि च भीमदर्शनाः प्रगृह्य पार्थं सहसाभिदुद्रुवुः ॥ (८८।२)

स तान् उदीर्णान् सरथाश्ववारणान् पदातिसंघांश्च महाधनुर्धरः । (८९।१)

विपन्नसर्वायुधजीवितान् रणे चकार वीरो यमराष्ट्रवर्धनान् ॥ (८९।२)