वैशंपायन उवाच । (१।१)

अथ दीर्घस्य कालस्य देवयानी नृपोत्तम । (१।२)

वनं तद् एव निर्याता क्रीडार्थं वरवर्णिनी ॥ (१।३)

तेन दासीसहस्रेण सार्धं शर्मिष्ठया तदा । (२।१)

तम् एव देशं सम्प्राप्ता यथाकामं चचार सा । (२।२)

ताभिः सखीभिः सहिता सर्वाभिर् मुदिता भृशम् ॥ (२।३)

क्रीडन्त्यो ऽभिरताः सर्वाः पिबन्त्यो मधुमाधवीम् । (३।१)

खादन्त्यो विविधान् भक्ष्यान् विदशन्त्यः फलानि च ॥ (३।२)

पुनश्च नाहुषो राजा मृगलिप्सुर् यदृच्छया । (४।१)

तम् एव देशं सम्प्राप्तो जलार्थी श्रमकर्शितः ॥ (४।२)

ददृशे देवयानीं च शर्मिष्ठां ताश्च योषितः । (५।१)

पिबन्तीर् ललमानाश्च दिव्याभरणभूषिताः । (५।२)

आसनप्रवरे दिव्ये सर्वरत्नविभूषिते ॥ (५।३)

उपविष्टां च ददृशे देवयानीं शुचिस्मिताम् । (६।१)

रूपेणाप्रतिमां तासां स्त्रीणां मध्ये वराङ्गनाम् । (६।२)

आसनाच्च ततः किंचिद् विहीनां हेमभूषिताम् । (६।३)

असुरेन्द्रसुतां चापि शर्मिष्ठां चारुहासिनीम् । (६।४)

शर्मिष्ठया सेव्यमानां पादसंवाहनादिभिः । (६।५)

गायन्त्यश्चैव नृत्यन्त्यो वादयन्त्यश्च भारत । (६।६)

दृष्ट्वा ययातिं ललना लज्जयावनताः स्थिताः ॥ (६।७)

ययातिर् उवाच । (७।१)

द्वाभ्यां कन्यासहस्राभ्यां द्वे कन्ये परिवारिते । (७।२)

गोत्रे च नामनी चैव द्वयोः पृच्छामि वाम् अहम् ॥ (७।३)

देवयान्युवाच । (८।१)

आख्यास्याम्यहम् आदत्स्व वचनं मे नराधिप । (८।२)

शुक्रो नामासुरगुरुः सुतां जानीहि तस्य माम् ॥ (८।३)

इयं च मे सखी दासी यत्राहं तत्र गामिनी । (९।१)

दुहिता दानवेन्द्रस्य शर्मिष्ठा वृषपर्वणः ॥ (९।२)

ययातिर् उवाच । (१०।१)

कथं नु ते सखी दासी कन्येयं वरवर्णिनी । (१०।२)

असुरेन्द्रसुता सुभ्रु परं कौतूहलं हि मे । (१०।३)

नैव देवी न गन्धर्वी न यक्षी न च किंनरी । (१०।४)

एवंरूपा मया नारी दृष्टपूर्वा महीतले । (१०।५)

श्रीर् इवायतपद्माक्षी सर्वलक्षणशोभिता । (१०।६)

दैवेनोपहता सुभ्रूर् उताहो तपसापि वा । (१०।७)

अन्यथैषानवद्याङ्गी दासी नेह भविष्यति । (१०।८)

अस्या रूपेण ते रूपं न किंचित् सदृशं भवेत् । (१०।९)

पुरा दुश्चरितेनेयं तव दासी भवत्यहो ॥ (१०।१०)

देवयान्युवाच । (११।१)

सर्व एव नरव्याघ्र विधानम् अनुवर्तते । (११।२)

विधानविहितं मत्वा मा विचित्राः कथाः कृथाः ॥ (११।३)

राजवद् रूपवेषौ ते ब्राह्मीं वाचं बिभर्षि च । (१२।१)

किंनामा त्वं कुतश्चासि कस्य पुत्रश्च शंस मे ॥ (१२।२)

ययातिर् उवाच । (१३।१)

ब्रह्मचर्येण कृत्स्नो मे वेदः श्रुतिपथं गतः । (१३।२)

राजाहं राजपुत्रश्च ययातिर् इति विश्रुतः ॥ (१३।३)

देवयान्युवाच । (१४।१)

केनास्यर्थेन नृपते इमं देशम् उपागतः । (१४।२)

जिघृक्षुर् वारिजं किंचिद् अथवा मृगलिप्सया ॥ (१४।३)

ययातिर् उवाच । (१५।१)

मृगलिप्सुर् अहं भद्रे पानीयार्थम् उपागतः । (१५।२)

बहु चाप्यनुयुक्तो ऽस्मि तन् मानुज्ञातुम् अर्हसि ॥ (१५।३)

देवयान्युवाच । (१६।१)

द्वाभ्यां कन्यासहस्राभ्यां दास्या शर्मिष्ठया सह । (१६।२)

त्वदधीनास्मि भद्रं ते सखा भर्ता च मे भव । (१६।३)

वैशंपायनः । (१६।४)

असुरेन्द्रसुताम् ईक्ष्य तस्यां सक्तेन चेतसा । (१६।५)

शर्मिष्ठा महिषी मह्यम् इति मत्वा वचो ऽब्रवीत् ॥ (१६।६)

ययातिर् उवाच । (१७।१)

विद्ध्यौशनसि भद्रं ते न त्वाम् अर्हो ऽस्मि भामिनि । (१७।२)

अविवाह्या हि राजानो देवयानि पितुस्तव । (१७।३)

चतुर्णाम् अपि वर्णानां विवाहं ब्राह्मणो ऽर्हति । (१७।४)

क्षत्रियाद्याः क्रमाधस्तान् नोत्तरोत्तरकारिणः । (१७।५)

कामात् क्रोधाद् अथो लोभाद् यत् किंचित् कुरुते नरः । (१७।६)

देवयानि विजानीहि स गच्छेन् नरकं ध्रुवम् । (१७।७)

परभार्या स्वसा ज्येष्ठा सगोत्रा पतिता स्नुषा । (१७।८)

अपरा भिक्षुकास्वस्था अगम्याः कीर्तिता बुधैः ॥ (१७।९)

देवयान्युवाच । (१८।१)

संसृष्टं ब्रह्मणा क्षत्रं क्षत्रं च ब्रह्मसंहितम् । (१८।२)

तयोर् अप्यन्यता नास्ति एकान्तरतमौ हि तौ । (१८।३)

ऋषिश्च ऋषिपुत्रश्च नाहुषाङ्ग वहस्व माम् ॥ (१८।४)

ययातिर् उवाच । (१९।१)

एकदेहोद्भवा वर्णाश् चत्वारो ऽपि वराङ्गने । (१९।२)

पृथग्धर्माः पृथक्शौचास्तेषां तु ब्राह्मणो वरः ॥ (१९।३)

देवयान्युवाच । (२०।१)

पाणिधर्मो नाहुषायं न पुंभिः सेवितः पुरा । (२०।२)

तं मे त्वम् अग्रहीर् अग्रे वृणोमि त्वाम् अहं ततः ॥ (२०।३)

कथं नु मे मनस्विन्याः पाणिम् अन्यः पुमान् स्पृशेत् । (२१।१)

गृहीतम् ऋषिपुत्रेण स्वयं वाप्यृषिणा त्वया ॥ (२१।२)

ययातिर् उवाच । (२२।१)

क्रुद्धाद् आशीविषात् सर्पाज्ज्वलनात् सर्वतोमुखात् । (२२।२)

दुराधर्षतरो विप्रः पुरुषेण विजानता ॥ (२२।३)

देवयान्युवाच । (२३।१)

कथम् आशीविषात् सर्पाज्ज्वलनात् सर्वतोमुखात् । (२३।२)

दुराधर्षतरो विप्र इत्यात्थ पुरुषर्षभ ॥ (२३।३)

ययातिर् उवाच । (२४।१)

एकम् आशीविषो हन्ति शस्त्रेणैकश्च वध्यते । (२४।२)

हन्ति विप्रः सराष्ट्राणि पुराण्यपि हि कोपितः । (२४।३)

क्वचिद् आशीविषो हन्याच्छस्त्रम् अन्यं निकृन्तति । (२४।४)

यदृच्छयाग्निर् दहति मनसा हन्ति वै द्विजः ॥ (२४।५)

दुराधर्षतरो विप्रस्तस्माद् भीरु मतो मम । (२५।१)

अतो ऽदत्तां च पित्रा त्वां भद्रे न विवहाम्यहम् ॥ (२५।२)

देवयान्युवाच । (२६।१)

दत्तां वहस्व पित्रा मां त्वं हि राजन् वृतो मया । (२६।२)

अयाचतो भयं नास्ति दत्तां च प्रतिगृह्णतः । (२६।३)

तिष्ठ राजन् मुहूर्तं त्वं प्रेषयिष्याम्यहं पितुः । (२६।४)

गच्छ त्वं धात्रिके शीघ्रं ब्रह्मकल्पम् इहानय । (२६।५)

स्वयंवरे वृतं शीघ्रं निवेदय च नाहुषम् ॥ (२६।६)

वैशंपायन उवाच । (२७।१)

त्वरितं देवयान्याथ प्रेषितं पितुर् आत्मनः । (२७।२)

सर्वं निवेदयामास धात्री तस्मै यथातथम् । (२७।३)

श्रुत्वैव च स राजानं दर्शयामास भार्गवः । (२७।४)

शुक्रः । (२७।५)

वैशंपायनः । (२७।६)

ततो धात्रेयिका गत्वा शीघ्रं तूशनसं प्रति । (२७।७)

दृष्ट्वा चैनं यथान्यायम् अभिवाद्येदम् अब्रवीत् । (२७।८)

देवयान्या वृतो भर्ता नाहुषः पृथिवीपतिः । (२७।९)

तत्रानुज्ञां कुरुष्वाद्य ब्रह्मन् सत्यपरायण । (२७।१०)

गच्छ गच्छाग्रतो भद्रे गच्छामि सहितस्त्वया । (२७।११)

करिष्यामि वचस्तस्याः पृष्ट्वा राजानम् अच्युतम् । (२७।१२)

प्रादुरासीत् तदा शुक्रः प्रज्वलन्न् इव तेजसा । (२७।१३)

ब्राह्मणः सर्वभूतानि तेजोराशिः प्रकाशयन् ॥ (२७।१४)

दृष्ट्वैव चागतं शुक्रं ययातिः पृथिवीपतिः । (२८।१)

ववन्दे ब्राह्मणं काव्यं प्राञ्जलिः प्रणतः स्थितः ॥ (२८।२)

देवयान्युवाच । (२९।१)

राजायं नाहुषस्तात दुर्गे मे पाणिम् अग्रहीत् । (२९।२)

नान्यपूर्वगृहीतं मे तेनाहम् अभया कृता । (२९।३)

नमस्ते देहि माम् अस्मै नान्यं लोके पतिं वृणे ॥ (२९।४)

शुक्र उवाच । (३०।१)

अन्यो धर्मः प्रियस्त्वन्यो वृतस्ते नाहुषः पतिः । (३०।२)

कचशापात् त्वया पूर्वं नान्यद् भवितुम् अर्हति । (३०।३)

वृतो ऽनया पतिर् वीर सुतया त्वं ममेष्टया । (३०।४)

स्वयंग्रहे महान् दोषो ब्राह्मण्यां वर्णसंकरात् । (३०।५)

गृहाणेमां मया दत्तां महिषीं नहुषात्मज ॥ (३०।६)

ययातिर् उवाच । (३१।१)

अधर्मो न स्पृशेद् एवं महान् माम् इह भार्गव । (३१।२)

वर्णसंकरजो ब्रह्मन्न् इति त्वां प्रवृणोम्यहम् ॥ (३१।३)

शुक्र उवाच । (३२।१)

अधर्मात् त्वां विमुञ्चामि वरयस्व यथेप्सितम् । (३२।२)

अस्मिन् विवाहे मा ग्लासीर् अहं पापं नुदामि ते ॥ (३२।३)

वहस्व भार्यां धर्मेण देवयानीं सुमध्यमाम् । (३३।१)

अनया सह संप्रीतिम् अतुलां समवाप्स्यसि ॥ (३३।२)

इयं चापि कुमारी ते शर्मिष्ठा वार्षपर्वणी । (३४।१)

संपूज्या सततं राजन् मा चैनां शयने ह्वयेः । (३४।२)

इयं कुमारी शर्मिष्ठा दुहिता वृषपर्वणः । (३४।३)

तां पूजयेथा मा चैनां शयने वै समाह्वय । (३४।४)

रहस्येनां समाहूय न वदेर् न च संस्पृशेः । (३४।५)

वहस्व भार्यां भद्रं ते यथाकामम् अवाप्स्यसि ॥ (३४।६)

वैशंपायन उवाच । (३५।१)

गान्धर्वेण विवाहेन देवयानी वृता तदा । (३५।२)

एवम् उक्तो ययातिस्तु शुक्रं कृत्वा प्रदक्षिणम् । (३५।३)

शास्त्रोक्तविधिना राजन् विवाहम् अकरोच्छुभम् । (३५।४)

लब्ध्वा शुक्रान् महद् वित्तं देवयानीं तथोत्तमाम् । (३५।५)

द्विसहस्रेण कन्यानां तथा शर्मिष्ठया सह । (३५।६)

सम्पूजितश्च शुक्रेण दैत्यैश्च नृपसत्तमः । (३५।७)

विवाहं विधिवत् कृत्वा प्रदक्षिणम् अथाकरोत् । (३५।८)

जगाम स्वपुरं हृष्टो ऽनुज्ञातो महात्मना ॥ (३५।९)