संजय उवाच । (१।१)

निहत्यालायुधं रक्षः प्रहृष्टात्मा घटोत्कचः । (१।२)

ननाद विविधान्नादान् वाहिन्याः प्रमुखे स्थितः ॥ (१।३)

तस्य तं तुमुलं शब्दं श्रुत्वा कुञ्जरकम्पनम् । (२।१)

तावकानां महाराज भयम् आसीत् सुदारुणम् ॥ (२।२)

अलायुधविषक्तं तु भैमसेनिं महाबलम् । (३।१)

दृष्ट्वा कर्णो महाबाहुः पाञ्चालान् समुपाद्रवत् ॥ (३।२)

दशभिर् दशभिर् बाणैर् धृष्टद्युम्नशिखण्डिनौ । (४।१)

दृढैः पूर्णायतोत्सृष्टैर् बिभेद नतपर्वभिः ॥ (४।२)

ततः परमनाराचैर् युधामन्यूत्तमौजसौ । (५।१)

सात्यकिं च रथोदारं कम्पयामास मार्गणैः ॥ (५।२)

तेषाम् अभ्यस्यतां तत्र सर्वेषां सव्यदक्षिणम् । (६।१)

मण्डलान्येव चापानि व्यदृश्यन्त जनाधिप ॥ (६।२)

तेषां ज्यातलनिर्घोषो रथनेमिस्वनश्च ह । (७।१)

मेघानाम् इव घर्मान्ते बभूव तुमुलो निशि ॥ (७।२)

ज्यानेमिघोषस्तनयित्नुमान् वै धनुस्तडिन्मण्डलकेतुशृङ्गः । (८।१)

शरौघवर्षाकुलवृष्टिमांश्च संग्राममेघः स बभूव राजन् ॥ (८।२)

तद् उद्धतं शैल इवाप्रकम्प्यो वर्षं महच्छैलसमानसारः । (९।१)

विध्वंसयामास रणे नरेन्द्र वैकर्तनः शत्रुगणावमर्दी ॥ (९।२)

ततो ऽतुलैर् वज्रनिपातकल्पैः शितैः शरैः काञ्चनचित्रपुङ्खैः । (१०।१)

शत्रून् व्यपोहत् समरे महात्मा वैकर्तनः पुत्रहिते रतस्ते ॥ (१०।२)

संछिन्नभिन्नध्वजिनश्च केचित् केचिच्छरैर् अर्दितभिन्नदेहाः । (११।१)

केचिद् विसूता विहयाश्च केचिद् वैकर्तनेनाशु कृता बभूवुः ॥ (११।२)

अविन्दमानास्त्वथ शर्म संख्ये यौधिष्ठिरं ते बलम् अन्वपद्यन् । (१२।१)

तान् प्रेक्ष्य भग्नान् विमुखीकृतांश्च घटोत्कचो रोषम् अतीव चक्रे ॥ (१२।२)

आस्थाय तं काञ्चनरत्नचित्रं रथोत्तमं सिंह इवोन्ननाद । (१३।१)

वैकर्तनं कर्णम् उपेत्य चापि विव्याध वज्रप्रतिमैः पृषत्कैः ॥ (१३।२)

तौ कर्णिनाराचशिलीमुखैश्च नालीकदण्डैश्च सवत्सदन्तैः । (१४।१)

वराहकर्णैः सविषाणशृङ्गैः क्षुरप्रवर्षैश्च विनेदतुः खम् ॥ (१४।२)

तद् बाणधारावृतम् अन्तरिक्षं तिर्यग्गताभिः समरे रराज । (१५।१)

सुवर्णपुङ्खज्वलितप्रभाभिर् विचित्रपुष्पाभिर् इव स्रजाभिः ॥ (१५।२)

समं हि तावप्रतिमप्रभावाव् अन्योन्यम् आजघ्नतुर् उत्तमास्त्रैः । (१६।१)

तयोर् हि वीरोत्तमयोर् न कश्चिद् ददर्श तस्मिन् समरे विशेषम् ॥ (१६।२)

अतीव तच्चित्रम् अतीव रूपं बभूव युद्धं रविभीमसून्वोः । (१७।१)

समाकुलं शस्त्रनिपातघोरं दिवीव राह्वंशुमतोः प्रतप्तम् ॥ (१७।२)

घटोत्कचो यदा कर्णं न विशेषयते नृप । (१८।१)

तदा प्रादुश्चकारोग्रम् अस्त्रम् अस्त्रविदां वरः ॥ (१८।२)

तेनास्त्रेण हयान् पूर्वं हत्वा कर्णस्य राक्षसः । (१९।१)

सारथिं चैव हैडिम्बः क्षिप्रम् अन्तरधीयत ॥ (१९।२)

धृतराष्ट्र उवाच । (२०।१)

तथा ह्यन्तर्हिते तस्मिन् कूटयोधिनि राक्षसे । (२०।२)

मामकैः प्रतिपन्नं यत् तन्ममाचक्ष्व संजय ॥ (२०।३)

संजय उवाच । (२१।१)

अन्तर्हितं राक्षसं तं विदित्वा संप्राक्रोशन् कुरवः सर्व एव । (२१।२)

कथं नायं राक्षसः कूटयोधी हन्यात् कर्णं समरे ऽदृश्यमानः ॥ (२१।३)

ततः कर्णो लघुचित्रास्त्रयोधी सर्वा दिशो व्यावृणोद् बाणजालैः । (२२।१)

न वै किंचिद् व्यापतत् तत्र भूतं तमोभूते सायकैर् अन्तरिक्षे ॥ (२२।२)

न चाददानो न च संदधानो न चेषुधी स्पृशमानः कराग्रैः । (२३।१)

अदृश्यद् वै लाघवात् सूतपुत्रः सर्वं बाणैश्छादयानो ऽन्तरिक्षम् ॥ (२३।२)

ततो मायां विहिताम् अन्तरिक्षे घोरां भीमां दारुणां राक्षसेन । (२४।१)

संपश्यामो लोहिताभ्रप्रकाशां देदीप्यन्तीम् अग्निशिखाम् इवोग्राम् ॥ (२४।२)

ततस्तस्या विद्युतः प्रादुरासन्न् उल्काश्चापि ज्वलिताः कौरवेन्द्र । (२५।१)

घोषश्चान्यः प्रादुरासीत् सुघोरः सहस्रशो नदतां दुन्दुभीनाम् ॥ (२५।२)

ततः शराः प्रापतन् रुक्मपुङ्खाः शक्त्यः प्रासा मुसलान्यायुधानि । (२६।१)

परश्वधास्तैलधौताश्च खड्गाः प्रदीप्ताग्राः पट्टिशास्तोमराश्च ॥ (२६।२)

मयूखिनः परिघा लोहबद्धा गदाश्चित्राः शितधाराश्च शूलाः । (२७।१)

गुर्व्यो गदा हेमपट्टावनद्धाः शतघ्न्यश्च प्रादुरासन् समन्तात् ॥ (२७।२)

महाशिलाश्चापतंस्तत्र तत्र सहस्रशः साशनयः सवज्राः । (२८।१)

चक्राणि चानेकशतक्षुराणि प्रादुर्बभूवुर् ज्वलनप्रभाणि ॥ (२८।२)

तां शक्तिपाषाणपरश्वधानां प्रासासिवज्राशनिमुद्गराणाम् । (२९।१)

वृष्टिं विशालां ज्वलितां पतन्तीं कर्णः शरौघैर् न शशाक हन्तुम् ॥ (२९।२)

शराहतानां पततां हयानां वज्राहतानां पततां गजानाम् । (३०।१)

शिलाहतानां च महारथानां महान्निनादः पततां बभूव ॥ (३०।२)

सुभीमनानाविधशस्त्रपातैर् घटोत्कचेनाभिहतं समन्तात् । (३१।१)

दौर्योधनं तद् बलम् आर्तरूपम् आवर्तमानं ददृशे भ्रमन्तम् ॥ (३१।२)

हाहाकृतं सम्परिवर्तमानं संलीयमानं च विषण्णरूपम् । (३२।१)

ते त्वार्यभावात् पुरुषप्रवीराः पराङ्मुखा न बभूवुस्तदानीम् ॥ (३२।२)

तां राक्षसीं घोरतरां सुभीमां वृष्टिं महाशस्त्रमयीं पतन्तीम् । (३३।१)

दृष्ट्वा बलौघांश्च निपात्यमानान् महद् भयं तव पुत्रान् विवेश ॥ (३३।२)

शिवाश्च वैश्वानरदीप्तजिह्वाः सुभीमनादाः शतशो नदन्त्यः । (३४।१)

रक्षोगणान्नर्दतश्चाभिवीक्ष्य नरेन्द्रयोधा व्यथिता बभूवुः ॥ (३४।२)

ते दीप्तजिह्वाननतीक्ष्णदंष्ट्रा विभीषणाः शैलनिकाशकायाः । (३५।१)

नभोगताः शक्तिविषक्तहस्ता मेघा व्यमुञ्चन्न् इव वृष्टिमार्गम् ॥ (३५।२)

तैर् आहतास्ते शरशक्तिशूलैर् गदाभिर् उग्रैः परिघैश्च दीप्तैः । (३६।१)

वज्रैः पिनाकैर् अशनिप्रहारैश् चक्रैः शतघ्न्युन्मथिताश्च पेतुः ॥ (३६।२)

हुडा भुशुण्ड्यो ऽश्मगुडाः शतघ्न्यः स्थूणाश्च कार्ष्णायसपट्टनद्धाः । (३७।१)

अवाकिरंस्तव पुत्रस्य सैन्यं तथा रौद्रं कश्मलं प्रादुरासीत् ॥ (३७।२)

निष्कीर्णान्त्रा विहतैर् उत्तमाङ्गैः संभग्नाङ्गाः शेरते तत्र शूराः । (३८।१)

भिन्ना हयाः कुञ्जराश्चावभग्नाः संचूर्णिताश्चैव रथाः शिलाभिः ॥ (३८।२)

एवं महच्छस्त्रवर्षं सृजन्तस् ते यातुधाना भुवि घोररूपाः । (३९।१)

मायाः सृष्टास्तत्र घटोत्कचेन नामुञ्चन् वै याचमानं न भीतम् ॥ (३९।२)

तस्मिन् घोरे कुरुवीरावमर्दे कालोत्सृष्टे क्षत्रियाणाम् अभावे । (४०।१)

ते वै भग्नाः सहसा व्यद्रवन्त प्राक्रोशन्तः कौरवाः सर्व एव ॥ (४०।२)

पलायध्वं कुरवो नैतद् अस्ति सेन्द्रा देवा घ्नन्ति नः पाण्डवार्थे । (४१।१)

तथा तेषां मज्जतां भारतानां न स्म द्वीपस्तत्र कश्चिद् बभूव ॥ (४१।२)

तस्मिन् संक्रन्दे तुमुले वर्तमाने सैन्ये भग्ने लीयमाने कुरूणाम् । (४२।१)

अनीकानां प्रविभागे ऽप्रकाशे न ज्ञायन्ते कुरवो नेतरे वा ॥ (४२।२)

निर्मर्यादे विद्रवे घोररूपे सर्वा दिशः प्रेक्षमाणाः स्म शून्याः । (४३।१)

तां शस्त्रवृष्टिम् उरसा गाहमानं कर्णं चैकं तत्र राजन्न् अपश्यम् ॥ (४३।२)

ततो बाणैर् आवृणोद् अन्तरिक्षं दिव्यां मायां योधयन् राक्षसस्य । (४४।१)

ह्रीमान् कुर्वन् दुष्करम् आर्यकर्म नैवामुह्यत् संयुगे सूतपुत्रः ॥ (४४।२)

ततो भीताः समुदैक्षन्त कर्णं राजन् सर्वे सैन्धवा बाह्लिकाश्च । (४५।१)

असंमोहं पूजयन्तो ऽस्य संख्ये संपश्यन्तो विजयं राक्षसस्य ॥ (४५।२)

तेनोत्सृष्टा चक्रयुक्ता शतघ्नी समं सर्वांश्चतुरो ऽश्वाञ् जघान । (४६।१)

ते जानुभिर् जगतीम् अन्वपद्यन् गतासवो निर्दशनाक्षिजिह्वाः ॥ (४६।२)

ततो हताश्वाद् अवरुह्य वाहाद् अन्तर्मनाः कुरुषु प्राद्रवत्सु । (४७।१)

दिव्ये चास्त्रे मायया वध्यमाने नैवामुह्यच्चिन्तयन् प्राप्तकालम् ॥ (४७।२)

ततो ऽब्रुवन् कुरवः सर्व एव कर्णं दृष्ट्वा घोररूपां च मायाम् । (४८।१)

शक्त्या रक्षो जहि कर्णाद्य तूर्णं नश्यन्त्येते कुरवो धार्तराष्ट्राः ॥ (४८।२)

करिष्यतः किं च नो भीमपार्थौ तपन्तम् एनं जहि रक्षो निशीथे । (४९।१)

यो नः संग्रामाद् घोररूपाद् विमुच्येत् स नः पार्थान् समरे योधयेत ॥ (४९।२)

तस्माद् एनं राक्षसं घोररूपं जहि शक्त्या दत्तया वासवेन । (५०।१)

मा कौरवाः सर्व एवेन्द्रकल्पा रात्रीमुखे कर्ण नेशुः सयोधाः ॥ (५०।२)

स वध्यमानो रक्षसा वै निशीथे दृष्ट्वा राजन्नश्यमानं बलं च । (५१।१)

महच्च श्रुत्वा निनदं कौरवाणां मतिं दध्रे शक्तिमोक्षाय कर्णः ॥ (५१।२)

स वै क्रुद्धः सिंह इवात्यमर्षी नामर्षयत् प्रतिघातं रणे तम् । (५२।१)

शक्तिं श्रेष्ठां वैजयन्तीम् असह्यां समाददे तस्य वधं चिकीर्षन् ॥ (५२।२)

यासौ राजन्निहिता वर्षपूगान् वधायाजौ सत्कृता फल्गुनस्य । (५३।१)

यां वै प्रादात् सूतपुत्राय शक्रः शक्तिं श्रेष्ठां कुण्डलाभ्यां निमाय ॥ (५३।२)

तां वै शक्तिं लेलिहानां प्रदीप्तां पाशैर् युक्ताम् अन्तकस्येव रात्रिम् । (५४।१)

मृत्योः स्वसारं ज्वलिताम् इवोल्कां वैकर्तनः प्राहिणोद् राक्षसाय ॥ (५४।२)

ताम् उत्तमां परकायापहन्त्रीं दृष्ट्वा सौतेर् बाहुसंस्थां ज्वलन्तीम् । (५५।१)

भीतं रक्षो विप्रदुद्राव राजन् कृत्वात्मानं विन्ध्यपादप्रमाणम् ॥ (५५।२)

दृष्ट्वा शक्तिं कर्णबाह्वन्तरस्थां नेदुर् भूतान्यन्तरिक्षे नरेन्द्र । (५६।१)

ववुर् वातास्तुमुलाश्चापि राजन् सनिर्घाता चाशानिर् गां जगाम ॥ (५६।२)

सा तां मायां भस्म कृत्वा ज्वलन्ती भित्त्वा गाढं हृदयं राक्षसस्य । (५७।१)

ऊर्ध्वं ययौ दीप्यमाना निशायां नक्षत्राणाम् अन्तराण्याविशन्ती ॥ (५७।२)

युद्ध्वा चित्रैर् विविधैः शस्त्रपूगैर् दिव्यैर् वीरो मानुषै राक्षसैश्च । (५८।१)

नदन्नादान् विविधान् भैरवांश्च प्राणान् इष्टांस्त्याजितः शक्रशक्त्या ॥ (५८।२)

इदं चान्यच्चित्रम् आश्चर्यरूपं चकारासौ कर्म शत्रुक्षयाय । (५९।१)

तस्मिन् काले शक्तिनिर्भिन्नमर्मा बभौ राजन्मेघशैलप्रकाशः ॥ (५९।२)

ततो ऽन्तरिक्षाद् अपतद् गतासुः स राक्षसेन्द्रो भुवि भिन्नदेहः । (६०।१)

अवाक्शिराः स्तब्धगात्रो विजिह्वो घटोत्कचो महद् आस्थाय रूपम् ॥ (६०।२)

स तद् रूपं भैरवं भीमकर्मा भीमं कृत्वा भैमसेनिः पपात । (६१।१)

हतो ऽप्येवं तव सैन्यैकदेशम् अपोथयत् कौरवान् भीषयाणः ॥ (६१।२)

ततो मिश्राः प्राणदन् सिंहनादैर् भेर्यः शङ्खा मुरजाश्चानकाश्च । (६२।१)

दग्धां मायां निहतं राक्षसं च दृष्ट्वा हृष्टाः प्राणदन् कौरवेयाः ॥ (६२।२)

ततः कर्णः कुरुभिः पूज्यमानो यथा शक्रो वृत्रवधे मरुद्भिः । (६३।१)

अन्वारूढस्तव पुत्रं रथस्थं हृष्टश्चापि प्राविशत् स्वं स सैन्यम् ॥ (६३।२)