MBh, 7, 12
Select a line for its word-by-word analysis.
ततस्ते सैनिकाः श्रुत्वा तं युधिष्ठिरनिग्रहम् । (१।२)
tataste sainikāḥ śrutvā taṃ yudhiṣṭhiranigraham |
आप्तैर् आशु परिज्ञातं भारद्वाजचिकीर्षितम् ॥ (२।२)
āptair āśu parijñātaṃ bhāradvājacikīrṣitam ||
ततः सर्वान् समानाय्य भ्रातॄन् सैन्यांश्च सर्वशः । (३।१)
tataḥ sarvān samānāyya bhrātṝn sainyāṃśca sarvaśaḥ |
श्रुतं ते पुरुषव्याघ्र द्रोणस्याद्य चिकीर्षितम् । (४।१)
śrutaṃ te puruṣavyāghra droṇasyādya cikīrṣitam |
यथा तन्न भवेत् सत्यं तथा नीतिर् विधीयताम् ॥ (४।२)
yathā tanna bhavet satyaṃ tathā nītir vidhīyatām ||
सान्तरं हि प्रतिज्ञातं द्रोणेनामित्रकर्शन । (५।१)
sāntaraṃ hi pratijñātaṃ droṇenāmitrakarśana |
यथा दुर्योधनः कामं नेमं द्रोणाद् अवाप्नुयात् ॥ (६।२)
yathā duryodhanaḥ kāmaṃ nemaṃ droṇād avāpnuyāt ||
अप्येवं पाण्डव प्राणान् उत्सृजेयम् अहं युधि । (८।१)
apyevaṃ pāṇḍava prāṇān utsṛjeyam ahaṃ yudhi |
प्रतीयां नाहम् आचार्यं त्वां न जह्यां कथंचन ॥ (८।२)
pratīyāṃ nāham ācāryaṃ tvāṃ na jahyāṃ kathaṃcana ||
त्वां निगृह्याहवे राजन् धार्तराष्ट्रो यम् इच्छति । (९।१)
tvāṃ nigṛhyāhave rājan dhārtarāṣṭro yam icchati |
न स तं जीवलोके ऽस्मिन् कामं प्राप्तः कथंचन ॥ (९।२)
na sa taṃ jīvaloke 'smin kāmaṃ prāptaḥ kathaṃcana ||
प्रपतेद् द्यौः सनक्षत्रा पृथिवी शकलीभवेत् । (१०।१)
prapated dyauḥ sanakṣatrā pṛthivī śakalībhavet |
न त्वां द्रोणो निगृह्णीयाज्जीवमाने मयि ध्रुवम् ॥ (१०।२)
na tvāṃ droṇo nigṛhṇīyājjīvamāne mayi dhruvam ||
यदि तस्य रणे साह्यं कुरुते वज्रभृत् स्वयम् । (११।१)
yadi tasya raṇe sāhyaṃ kurute vajrabhṛt svayam |
देवैर् वा सहितो दैत्यैर् न त्वां प्राप्स्यत्यसौ मृधे ॥ (११।२)
devair vā sahito daityair na tvāṃ prāpsyatyasau mṛdhe ||
मयि जीवति राजेन्द्र न भयं कर्तुम् अर्हसि । (१२।१)
mayi jīvati rājendra na bhayaṃ kartum arhasi |
द्रोणाद् अस्त्रभृतां श्रेष्ठात् सर्वशस्त्रभृताम् अपि ॥ (१२।२)
droṇād astrabhṛtāṃ śreṣṭhāt sarvaśastrabhṛtām api ||
न स्मराम्यनृतां वाचं न स्मरामि पराजयम् । (१३।१)
na smarāmyanṛtāṃ vācaṃ na smarāmi parājayam |
न स्मरामि प्रतिश्रुत्य किंचिद् अप्यनपाकृतम् ॥ (१३।२)
na smarāmi pratiśrutya kiṃcid apyanapākṛtam ||
ततः शङ्खाश्च भेर्यश्च मृदङ्गाश्चानकैः सह । (१४।२)
tataḥ śaṅkhāśca bheryaśca mṛdaṅgāścānakaiḥ saha |
सिंहनादश्च संजज्ञे पाण्डवानां महात्मनाम् । (१५।१)
siṃhanādaśca saṃjajñe pāṇḍavānāṃ mahātmanām |
धनुर्ज्यातलशब्दश्च गगनस्पृक् सुभैरवः ॥ (१५।२)
dhanurjyātalaśabdaśca gaganaspṛk subhairavaḥ ||
तं श्रुत्वा शङ्खनिर्घोषं पाण्डवस्य महात्मनः । (१६।१)
taṃ śrutvā śaṅkhanirghoṣaṃ pāṇḍavasya mahātmanaḥ |
त्वदीयेष्वप्यनीकेषु वादित्राण्यभिजघ्निरे ॥ (१६।२)
tvadīyeṣvapyanīkeṣu vāditrāṇyabhijaghnire ||
शनैर् उपेयुर् अन्योन्यं योत्स्यमानानि संयुगे ॥ (१७।२)
śanair upeyur anyonyaṃ yotsyamānāni saṃyuge ||
ततः प्रववृते युद्धं तुमुलं लोमहर्षणम् । (१८।१)
tataḥ pravavṛte yuddhaṃ tumulaṃ lomaharṣaṇam |
पाण्डवानां कुरूणां च द्रोणपाञ्चाल्ययोर् अपि ॥ (१८।२)
pāṇḍavānāṃ kurūṇāṃ ca droṇapāñcālyayor api ||
न शेकुः सृञ्जया राजंस्तद्धि द्रोणेन पालितम् ॥ (१९।२)
na śekuḥ sṛñjayā rājaṃstaddhi droṇena pālitam ||
न शेकुः पाण्डवीं सेनां पाल्यमानां किरीटिना ॥ (२०।२)
na śekuḥ pāṇḍavīṃ senāṃ pālyamānāṃ kirīṭinā ||
आस्तां ते स्तिमिते सेने रक्ष्यमाणे परस्परम् । (२१।१)
āstāṃ te stimite sene rakṣyamāṇe parasparam |
संप्रसुप्ते यथा नक्तं वनराज्यौ सुपुष्पिते ॥ (२१।२)
saṃprasupte yathā naktaṃ vanarājyau supuṣpite ||
अनेकम् इव संत्रासान्मेनिरे पाण्डुसृञ्जयाः ॥ (२३।२)
anekam iva saṃtrāsānmenire pāṇḍusṛñjayāḥ ||
तेन मुक्ताः शरा घोरा विचेरुः सर्वतोदिशम् । (२४।१)
tena muktāḥ śarā ghorā viceruḥ sarvatodiśam |
मध्यं दिनम् अनुप्राप्तो गभस्तिशतसंवृतः । (२५।१)
madhyaṃ dinam anuprāpto gabhastiśatasaṃvṛtaḥ |
यथादृश्यत घर्मांशुस्तथा द्रोणो ऽप्यदृश्यत ॥ (२५।२)
yathādṛśyata gharmāṃśustathā droṇo 'pyadṛśyata ||
न चैनं पाण्डवेयानां कश्चिच्छक्नोति मारिष । (२६।१)
na cainaṃ pāṇḍaveyānāṃ kaścicchaknoti māriṣa |
वीक्षितुं समरे क्रुद्धं महेन्द्रम् इव दानवाः ॥ (२६।२)
vīkṣituṃ samare kruddhaṃ mahendram iva dānavāḥ ||
मोहयित्वा ततः सैन्यं भारद्वाजः प्रतापवान् । (२७।१)
mohayitvā tataḥ sainyaṃ bhāradvājaḥ pratāpavān |
धृष्टद्युम्नबलं तूर्णं व्यधमन्निशितैः शरैः ॥ (२७।२)
dhṛṣṭadyumnabalaṃ tūrṇaṃ vyadhamanniśitaiḥ śaraiḥ ||
स दिशः सर्वतो रुद्ध्वा संवृत्य खम् अजिह्मगैः । (२८।१)
sa diśaḥ sarvato ruddhvā saṃvṛtya kham ajihmagaiḥ |
पार्षतो यत्र तत्रैव ममृदे पाण्डुवाहिनीम् ॥ (२८।२)
pārṣato yatra tatraiva mamṛde pāṇḍuvāhinīm ||
Data courtesy of The Digital Corpus of Sanskrit.