महाभारतMahābhārata

MBh, 5, 114

778 of 1995 · 47 verses

Select a line for its word-by-word analysis.

1.1१.१

नारद उवाच । (१।१)

nārada uvāca

1.2१.२

हर्यश्वस्त्वब्रवीद् राजा विचिन्त्य बहुधा ततः । (१।२)

haryaśvastvabravīd rājā vicintya bahudhā tataḥ |

1.3१.३

दीर्घम् उष्णं च निःश्वस्य प्रजाहेतोर् नृपोत्तमः ॥ (१।३)

dīrgham uṣṇaṃ ca niḥśvasya prajāhetor nṛpottamaḥ ||

2.1२.१

उन्नतेषून्नता षट्सु सूक्ष्मा सूक्ष्मेषु सप्तसु । (२।१)

unnateṣūnnatā ṣaṭsu sūkṣmā sūkṣmeṣu saptasu |

2.2२.२

गम्भीरा त्रिषु गम्भीरेष्वियं रक्ता च पञ्चसु ॥ (२।२)

gambhīrā triṣu gambhīreṣviyaṃ raktā ca pañcasu ||

3.1३.१

बहुदेवासुरालोका बहुगन्धर्वदर्शना । (३।१)

bahudevāsurālokā bahugandharvadarśanā |

3.2३.२

बहुलक्षणसम्पन्ना बहुप्रसवधारिणी ॥ (३।२)

bahulakṣaṇasampannā bahuprasavadhāriṇī ||

4.1४.१

समर्थेयं जनयितुं चक्रवर्तिनम् आत्मजम् । (४।१)

samartheyaṃ janayituṃ cakravartinam ātmajam |

4.2४.२

ब्रूहि शुल्कं द्विजश्रेष्ठ समीक्ष्य विभवं मम ॥ (४।२)

brūhi śulkaṃ dvijaśreṣṭha samīkṣya vibhavaṃ mama ||

5.1५.१

गालव उवाच । (५।१)

gālava uvāca

5.2५.२

एकतःश्यामकर्णानां शतान्यष्टौ ददस्व मे । (५।२)

ekataḥśyāmakarṇānāṃ śatānyaṣṭau dadasva me |

5.3५.३

हयानां चन्द्रशुभ्राणां देशजानां वपुष्मताम् ॥ (५।३)

hayānāṃ candraśubhrāṇāṃ deśajānāṃ vapuṣmatām ||

6.1६.१

ततस्तव भवित्रीयं पुत्राणां जननी शुभा । (६।१)

tatastava bhavitrīyaṃ putrāṇāṃ jananī śubhā |

6.2६.२

अरणीव हुताशानां योनिर् आयतलोचना ॥ (६।२)

araṇīva hutāśānāṃ yonir āyatalocanā ||

7.1७.१

नारद उवाच । (७।१)

nārada uvāca

7.2७.२

एतच्छ्रुत्वा वचो राजा हर्यश्वः काममोहितः । (७।२)

etacchrutvā vaco rājā haryaśvaḥ kāmamohitaḥ |

7.3७.३

उवाच गालवं दीनो राजर्षिर् ऋषिसत्तमम् ॥ (७।३)

uvāca gālavaṃ dīno rājarṣir ṛṣisattamam ||

8.1८.१

द्वे मे शते संनिहिते हयानां यद्विधास्तव । (८।१)

dve me śate saṃnihite hayānāṃ yadvidhāstava |

8.2८.२

एष्टव्याः शतशस्त्वन्ये चरन्ति मम वाजिनः ॥ (८।२)

eṣṭavyāḥ śataśastvanye caranti mama vājinaḥ ||

9.1९.१

सो ऽहम् एकम् अपत्यं वै जनयिष्यामि गालव । (९।१)

so 'ham ekam apatyaṃ vai janayiṣyāmi gālava |

9.2९.२

अस्याम् एतं भवान् कामं संपादयतु मे वरम् ॥ (९।२)

asyām etaṃ bhavān kāmaṃ saṃpādayatu me varam ||

10.1१०.१

एतच्छ्रुत्वा तु सा कन्या गालवं वाक्यम् अब्रवीत् । (१०।१)

etacchrutvā tu sā kanyā gālavaṃ vākyam abravīt |

10.2१०.२

मम दत्तो वरः कश्चित् केनचिद् ब्रह्मवादिना ॥ (१०।२)

mama datto varaḥ kaścit kenacid brahmavādinā ||

11.1११.१

प्रसूत्यन्ते प्रसूत्यन्ते कन्यैव त्वं भविष्यसि । (११।१)

prasūtyante prasūtyante kanyaiva tvaṃ bhaviṣyasi |

11.2११.२

स त्वं ददस्व मां राज्ञे प्रतिगृह्य हयोत्तमान् ॥ (११।२)

sa tvaṃ dadasva māṃ rājñe pratigṛhya hayottamān ||

12.1१२.१

नृपेभ्यो हि चतुर्भ्यस्ते पूर्णान्यष्टौ शतानि वै । (१२।१)

nṛpebhyo hi caturbhyaste pūrṇānyaṣṭau śatāni vai |

12.2१२.२

भविष्यन्ति तथा पुत्रा मम चत्वार एव च ॥ (१२।२)

bhaviṣyanti tathā putrā mama catvāra eva ca ||

13.1१३.१

क्रियतां मम संहारो गुर्वर्थं द्विजसत्तम । (१३।१)

kriyatāṃ mama saṃhāro gurvarthaṃ dvijasattama |

13.2१३.२

एषा तावन्मम प्रज्ञा यथा वा मन्यसे द्विज ॥ (१३।२)

eṣā tāvanmama prajñā yathā vā manyase dvija ||

14.1१४.१

एवम् उक्तस्तु स मुनिः कन्यया गालवस्तदा । (१४।१)

evam uktastu sa muniḥ kanyayā gālavastadā |

14.2१४.२

हर्यश्वं पृथिवीपालम् इदं वचनम् अब्रवीत् ॥ (१४।२)

haryaśvaṃ pṛthivīpālam idaṃ vacanam abravīt ||

15.1१५.१

इयं कन्या नरश्रेष्ठ हर्यश्व प्रतिगृह्यताम् । (१५।१)

iyaṃ kanyā naraśreṣṭha haryaśva pratigṛhyatām |

15.2१५.२

चतुर्भागेन शुल्कस्य जनयस्वैकम् आत्मजम् ॥ (१५।२)

caturbhāgena śulkasya janayasvaikam ātmajam ||

16.1१६.१

प्रतिगृह्य स तां कन्यां गालवं प्रतिनन्द्य च । (१६।१)

pratigṛhya sa tāṃ kanyāṃ gālavaṃ pratinandya ca |

16.2१६.२

समये देशकाले च लब्धवान् सुतम् ईप्सितम् ॥ (१६।२)

samaye deśakāle ca labdhavān sutam īpsitam ||

17.1१७.१

ततो वसुमना नाम वसुभ्यो वसुमत्तरः । (१७।१)

tato vasumanā nāma vasubhyo vasumattaraḥ |

17.2१७.२

वसुप्रख्यो नरपतिः स बभूव वसुप्रदः ॥ (१७।२)

vasuprakhyo narapatiḥ sa babhūva vasupradaḥ ||

18.1१८.१

अथ काले पुनर् धीमान् गालवः प्रत्युपस्थितः । (१८।१)

atha kāle punar dhīmān gālavaḥ pratyupasthitaḥ |

18.2१८.२

उपसंगम्य चोवाच हर्यश्वं प्रीतिमानसम् ॥ (१८।२)

upasaṃgamya covāca haryaśvaṃ prītimānasam ||

19.1१९.१

जातो नृप सुतस्ते ऽयं बालभास्करसंनिभः । (१९।१)

jāto nṛpa sutaste 'yaṃ bālabhāskarasaṃnibhaḥ |

19.2१९.२

कालो गन्तुं नरश्रेष्ठ भिक्षार्थम् अपरं नृपम् ॥ (१९।२)

kālo gantuṃ naraśreṣṭha bhikṣārtham aparaṃ nṛpam ||

20.1२०.१

हर्यश्वः सत्यवचने स्थितः स्थित्वा च पौरुषे । (२०।१)

haryaśvaḥ satyavacane sthitaḥ sthitvā ca pauruṣe |

20.2२०.२

दुर्लभत्वाद्धयानां च प्रददौ माधवीं पुनः ॥ (२०।२)

durlabhatvāddhayānāṃ ca pradadau mādhavīṃ punaḥ ||

21.1२१.१

माधवी च पुनर् दीप्तां परित्यज्य नृपश्रियम् । (२१।१)

mādhavī ca punar dīptāṃ parityajya nṛpaśriyam |

21.2२१.२

कुमारी कामतो भूत्वा गालवं पृष्ठतो ऽन्वगात् ॥ (२१।२)

kumārī kāmato bhūtvā gālavaṃ pṛṣṭhato 'nvagāt ||

22.1२२.१

त्वय्येव तावत् तिष्ठन्तु हया इत्युक्तवान् द्विजः । (२२।१)

tvayyeva tāvat tiṣṭhantu hayā ityuktavān dvijaḥ |

22.2२२.२

प्रययौ कन्यया सार्धं दिवोदासं प्रजेश्वरम् ॥ (२२।२)

prayayau kanyayā sārdhaṃ divodāsaṃ prajeśvaram ||

Data courtesy of The Digital Corpus of Sanskrit.

MBh, 5, 114

Word analysis

Select a line of the text

Each word appears with its dictionary form and grammar. Select a word to read its meanings in the DCS, Apte and Monier-Williams dictionaries.

j k next and previous line · ← → chapters

Analysis: Digital Corpus of Sanskrit