MBh, 15, 24
Select a line for its word-by-word analysis.
कुन्त्यास्तु वचनं श्रुत्वा पाण्डवा राजसत्तम । (१।२)
kuntyāstu vacanaṃ śrutvā pāṇḍavā rājasattama |
व्रीडिताः संन्यवर्तन्त पाञ्चाल्या सहितानघाः ॥ (१।३)
vrīḍitāḥ saṃnyavartanta pāñcālyā sahitānaghāḥ ||
अन्तःपुराणां रुदतां दृष्ट्वा कुन्तीं तथागताम् ॥ (२।२)
antaḥpurāṇāṃ rudatāṃ dṛṣṭvā kuntīṃ tathāgatām ||
अभिवाद्य न्यवर्तन्त पृथां ताम् अनिवर्त्य वै ॥ (३।२)
abhivādya nyavartanta pṛthāṃ tām anivartya vai ||
ततो ऽब्रवीन्महाराजो धृतराष्ट्रो ऽम्बिकासुतः । (४।१)
tato 'bravīnmahārājo dhṛtarāṣṭro 'mbikāsutaḥ |
गान्धारीं विदुरं चैव समाभाष्य निगृह्य च ॥ (४।२)
gāndhārīṃ viduraṃ caiva samābhāṣya nigṛhya ca ||
युधिष्ठिरस्य जननी देवी साधु निवर्त्यताम् । (५।१)
yudhiṣṭhirasya jananī devī sādhu nivartyatām |
यथा युधिष्ठिरः प्राह तत् सर्वं सत्यम् एव हि ॥ (५।२)
yathā yudhiṣṭhiraḥ prāha tat sarvaṃ satyam eva hi ||
पुत्रैश्वर्यं महद् इदम् अपास्य च महाफलम् । (६।१)
putraiśvaryaṃ mahad idam apāsya ca mahāphalam |
का नु गच्छेद् वनं दुर्गं पुत्रान् उत्सृज्य मूढवत् ॥ (६।२)
kā nu gacched vanaṃ durgaṃ putrān utsṛjya mūḍhavat ||
राज्यस्थया तपस्तप्तं दानं दत्तं व्रतं कृतम् । (७।१)
rājyasthayā tapastaptaṃ dānaṃ dattaṃ vrataṃ kṛtam |
गान्धारि परितुष्टो ऽस्मि वध्वाः शुश्रूषणेन वै । (८।१)
gāndhāri parituṣṭo 'smi vadhvāḥ śuśrūṣaṇena vai |
तस्मात् त्वम् एनां धर्मज्ञे समनुज्ञातुम् अर्हसि ॥ (८।२)
tasmāt tvam enāṃ dharmajñe samanujñātum arhasi ||
इत्युक्ता सौबलेयी तु राज्ञा कुन्तीम् उवाच ह । (९।१)
ityuktā saubaleyī tu rājñā kuntīm uvāca ha |
तत् सर्वं राजवचनं स्वं च वाक्यं विशेषवत् ॥ (९।२)
tat sarvaṃ rājavacanaṃ svaṃ ca vākyaṃ viśeṣavat ||
शक्नोत्युपावर्तयितुं कुन्तीं धर्मपरां सतीम् ॥ (१०।२)
śaknotyupāvartayituṃ kuntīṃ dharmaparāṃ satīm ||
तस्यास्तु तं स्थिरं ज्ञात्वा व्यवसायं कुरुस्त्रियः । (११।१)
tasyāstu taṃ sthiraṃ jñātvā vyavasāyaṃ kurustriyaḥ |
निवृत्तांश्च कुरुश्रेष्ठान् दृष्ट्वा प्ररुरुदुस्तदा ॥ (११।२)
nivṛttāṃśca kuruśreṣṭhān dṛṣṭvā prarurudustadā ||
उपावृत्तेषु पार्थेषु सर्वेष्वन्तःपुरेषु च । (१२।१)
upāvṛtteṣu pārtheṣu sarveṣvantaḥpureṣu ca |
ययौ राजा महाप्राज्ञो धृतराष्ट्रो वनं तदा ॥ (१२।२)
yayau rājā mahāprājño dhṛtarāṣṭro vanaṃ tadā ||
यानैः स्त्रीसहिताः सर्वे पुरं प्रविविशुस्तदा ॥ (१३।२)
yānaiḥ strīsahitāḥ sarve puraṃ praviviśustadā ||
सर्वे चासन्निरुत्साहाः पाण्डवा जातमन्यवः । (१५।१)
sarve cāsannirutsāhāḥ pāṇḍavā jātamanyavaḥ |
कुन्त्या हीनाः सुदुःखार्ता वत्सा इव विनाकृताः ॥ (१५।२)
kuntyā hīnāḥ suduḥkhārtā vatsā iva vinākṛtāḥ ||
धृतराष्ट्रस्तु तेनाह्ना गत्वा सुमहद् अन्तरम् । (१६।१)
dhṛtarāṣṭrastu tenāhnā gatvā sumahad antaram |
प्रादुष्कृता यथान्यायम् अग्नयो वेदपारगैः । (१७।१)
prāduṣkṛtā yathānyāyam agnayo vedapāragaiḥ |
व्यराजन्त द्विजश्रेष्ठैस्तत्र तत्र तपोधनैः । (१७।२)
vyarājanta dvijaśreṣṭhaistatra tatra tapodhanaiḥ |
प्रादुष्कृताग्निर् अभवत् स च वृद्धो नराधिपः ॥ (१७।३)
prāduṣkṛtāgnir abhavat sa ca vṛddho narādhipaḥ ||
स राजाग्नीन् पर्युपास्य हुत्वा च विधिवत् तदा । (१८।१)
sa rājāgnīn paryupāsya hutvā ca vidhivat tadā |
संध्यागतं सहस्रांशुम् उपातिष्ठत भारत ॥ (१८।२)
saṃdhyāgataṃ sahasrāṃśum upātiṣṭhata bhārata ||
विदुरः संजयश्चैव राज्ञः शय्यां कुशैस्ततः । (१९।१)
viduraḥ saṃjayaścaiva rājñaḥ śayyāṃ kuśaistataḥ |
चक्रतुः कुरुवीरस्य गान्धार्याश्चाविदूरतः ॥ (१९।२)
cakratuḥ kuruvīrasya gāndhāryāścāvidūrataḥ ||
गान्धार्याः संनिकर्षे तु निषसाद कुशेष्वथ । (२०।१)
gāndhāryāḥ saṃnikarṣe tu niṣasāda kuśeṣvatha |
युधिष्ठिरस्य जननी कुन्ती साधुव्रते स्थिता ॥ (२०।२)
yudhiṣṭhirasya jananī kuntī sādhuvrate sthitā ||
याजकाश्च यथोद्देशं द्विजा ये चानुयायिनः ॥ (२१।२)
yājakāśca yathoddeśaṃ dvijā ye cānuyāyinaḥ ||
प्राधीतद्विजमुख्या सा संप्रज्वालितपावका । (२२।१)
prādhītadvijamukhyā sā saṃprajvālitapāvakā |
बभूव तेषां रजनी ब्राह्मीव प्रीतिवर्धनी ॥ (२२।२)
babhūva teṣāṃ rajanī brāhmīva prītivardhanī ||
ततो रात्र्यां व्यतीतायां कृतपूर्वाह्णिकक्रियाः । (२३।१)
tato rātryāṃ vyatītāyāṃ kṛtapūrvāhṇikakriyāḥ |
हुत्वाग्निं विधिवत् सर्वे प्रययुस्ते यथाक्रमम् । (२३।२)
hutvāgniṃ vidhivat sarve prayayuste yathākramam |
स तेषाम् अतिदुःखो ऽभून्निवासः प्रथमे ऽहनि । (२४।१)
sa teṣām atiduḥkho 'bhūnnivāsaḥ prathame 'hani |
Data courtesy of The Digital Corpus of Sanskrit.