महाभारतMahābhārata

MBh, 15, 24

1955 of 1995 · 51 verses

Select a line for its word-by-word analysis.

1.1१.१

वैशंपायन उवाच । (१।१)

vaiśaṃpāyana uvāca

1.2१.२

कुन्त्यास्तु वचनं श्रुत्वा पाण्डवा राजसत्तम । (१।२)

kuntyāstu vacanaṃ śrutvā pāṇḍavā rājasattama |

1.3१.३

व्रीडिताः संन्यवर्तन्त पाञ्चाल्या सहितानघाः ॥ (१।३)

vrīḍitāḥ saṃnyavartanta pāñcālyā sahitānaghāḥ ||

2.1२.१

ततः शब्दो महान् आसीत् सर्वेषाम् एव भारत । (२।१)

tataḥ śabdo mahān āsīt sarveṣām eva bhārata |

2.2२.२

अन्तःपुराणां रुदतां दृष्ट्वा कुन्तीं तथागताम् ॥ (२।२)

antaḥpurāṇāṃ rudatāṃ dṛṣṭvā kuntīṃ tathāgatām ||

3.1३.१

प्रदक्षिणम् अथावृत्य राजानं पाण्डवास्तदा । (३।१)

pradakṣiṇam athāvṛtya rājānaṃ pāṇḍavāstadā |

3.2३.२

अभिवाद्य न्यवर्तन्त पृथां ताम् अनिवर्त्य वै ॥ (३।२)

abhivādya nyavartanta pṛthāṃ tām anivartya vai ||

4.1४.१

ततो ऽब्रवीन्महाराजो धृतराष्ट्रो ऽम्बिकासुतः । (४।१)

tato 'bravīnmahārājo dhṛtarāṣṭro 'mbikāsutaḥ |

4.2४.२

गान्धारीं विदुरं चैव समाभाष्य निगृह्य च ॥ (४।२)

gāndhārīṃ viduraṃ caiva samābhāṣya nigṛhya ca ||

5.1५.१

युधिष्ठिरस्य जननी देवी साधु निवर्त्यताम् । (५।१)

yudhiṣṭhirasya jananī devī sādhu nivartyatām |

5.2५.२

यथा युधिष्ठिरः प्राह तत् सर्वं सत्यम् एव हि ॥ (५।२)

yathā yudhiṣṭhiraḥ prāha tat sarvaṃ satyam eva hi ||

6.1६.१

पुत्रैश्वर्यं महद् इदम् अपास्य च महाफलम् । (६।१)

putraiśvaryaṃ mahad idam apāsya ca mahāphalam |

6.2६.२

का नु गच्छेद् वनं दुर्गं पुत्रान् उत्सृज्य मूढवत् ॥ (६।२)

kā nu gacched vanaṃ durgaṃ putrān utsṛjya mūḍhavat ||

7.1७.१

राज्यस्थया तपस्तप्तं दानं दत्तं व्रतं कृतम् । (७।१)

rājyasthayā tapastaptaṃ dānaṃ dattaṃ vrataṃ kṛtam |

7.2७.२

अनया शक्यम् अद्येह श्रूयतां च वचो मम ॥ (७।२)

anayā śakyam adyeha śrūyatāṃ ca vaco mama ||

8.1८.१

गान्धारि परितुष्टो ऽस्मि वध्वाः शुश्रूषणेन वै । (८।१)

gāndhāri parituṣṭo 'smi vadhvāḥ śuśrūṣaṇena vai |

8.2८.२

तस्मात् त्वम् एनां धर्मज्ञे समनुज्ञातुम् अर्हसि ॥ (८।२)

tasmāt tvam enāṃ dharmajñe samanujñātum arhasi ||

9.1९.१

इत्युक्ता सौबलेयी तु राज्ञा कुन्तीम् उवाच ह । (९।१)

ityuktā saubaleyī tu rājñā kuntīm uvāca ha |

9.2९.२

तत् सर्वं राजवचनं स्वं च वाक्यं विशेषवत् ॥ (९।२)

tat sarvaṃ rājavacanaṃ svaṃ ca vākyaṃ viśeṣavat ||

10.1१०.१

न च सा वनवासाय देवीं कृतमतिं तदा । (१०।१)

na ca sā vanavāsāya devīṃ kṛtamatiṃ tadā |

10.2१०.२

शक्नोत्युपावर्तयितुं कुन्तीं धर्मपरां सतीम् ॥ (१०।२)

śaknotyupāvartayituṃ kuntīṃ dharmaparāṃ satīm ||

11.1११.१

तस्यास्तु तं स्थिरं ज्ञात्वा व्यवसायं कुरुस्त्रियः । (११।१)

tasyāstu taṃ sthiraṃ jñātvā vyavasāyaṃ kurustriyaḥ |

11.2११.२

निवृत्तांश्च कुरुश्रेष्ठान् दृष्ट्वा प्ररुरुदुस्तदा ॥ (११।२)

nivṛttāṃśca kuruśreṣṭhān dṛṣṭvā prarurudustadā ||

12.1१२.१

उपावृत्तेषु पार्थेषु सर्वेष्वन्तःपुरेषु च । (१२।१)

upāvṛtteṣu pārtheṣu sarveṣvantaḥpureṣu ca |

12.2१२.२

ययौ राजा महाप्राज्ञो धृतराष्ट्रो वनं तदा ॥ (१२।२)

yayau rājā mahāprājño dhṛtarāṣṭro vanaṃ tadā ||

13.1१३.१

पाण्डवा अपि दीनास्ते दुःखशोकपरायणाः । (१३।१)

pāṇḍavā api dīnāste duḥkhaśokaparāyaṇāḥ |

13.2१३.२

यानैः स्त्रीसहिताः सर्वे पुरं प्रविविशुस्तदा ॥ (१३।२)

yānaiḥ strīsahitāḥ sarve puraṃ praviviśustadā ||

14.1१४.१

तद् अहृष्टम् इवाकूजं गतोत्सवम् इवाभवत् । (१४।१)

tad ahṛṣṭam ivākūjaṃ gatotsavam ivābhavat |

14.2१४.२

नगरं हास्तिनपुरं सस्त्रीवृद्धकुमारकम् ॥ (१४।२)

nagaraṃ hāstinapuraṃ sastrīvṛddhakumārakam ||

15.1१५.१

सर्वे चासन्निरुत्साहाः पाण्डवा जातमन्यवः । (१५।१)

sarve cāsannirutsāhāḥ pāṇḍavā jātamanyavaḥ |

15.2१५.२

कुन्त्या हीनाः सुदुःखार्ता वत्सा इव विनाकृताः ॥ (१५।२)

kuntyā hīnāḥ suduḥkhārtā vatsā iva vinākṛtāḥ ||

16.1१६.१

धृतराष्ट्रस्तु तेनाह्ना गत्वा सुमहद् अन्तरम् । (१६।१)

dhṛtarāṣṭrastu tenāhnā gatvā sumahad antaram |

16.2१६.२

ततो भागीरथीतीरे निवासम् अकरोत् प्रभुः ॥ (१६।२)

tato bhāgīrathītīre nivāsam akarot prabhuḥ ||

17.1१७.१

प्रादुष्कृता यथान्यायम् अग्नयो वेदपारगैः । (१७।१)

prāduṣkṛtā yathānyāyam agnayo vedapāragaiḥ |

17.2१७.२

व्यराजन्त द्विजश्रेष्ठैस्तत्र तत्र तपोधनैः । (१७।२)

vyarājanta dvijaśreṣṭhaistatra tatra tapodhanaiḥ |

17.3१७.३

प्रादुष्कृताग्निर् अभवत् स च वृद्धो नराधिपः ॥ (१७।३)

prāduṣkṛtāgnir abhavat sa ca vṛddho narādhipaḥ ||

18.1१८.१

स राजाग्नीन् पर्युपास्य हुत्वा च विधिवत् तदा । (१८।१)

sa rājāgnīn paryupāsya hutvā ca vidhivat tadā |

18.2१८.२

संध्यागतं सहस्रांशुम् उपातिष्ठत भारत ॥ (१८।२)

saṃdhyāgataṃ sahasrāṃśum upātiṣṭhata bhārata ||

19.1१९.१

विदुरः संजयश्चैव राज्ञः शय्यां कुशैस्ततः । (१९।१)

viduraḥ saṃjayaścaiva rājñaḥ śayyāṃ kuśaistataḥ |

19.2१९.२

चक्रतुः कुरुवीरस्य गान्धार्याश्चाविदूरतः ॥ (१९।२)

cakratuḥ kuruvīrasya gāndhāryāścāvidūrataḥ ||

20.1२०.१

गान्धार्याः संनिकर्षे तु निषसाद कुशेष्वथ । (२०।१)

gāndhāryāḥ saṃnikarṣe tu niṣasāda kuśeṣvatha |

20.2२०.२

युधिष्ठिरस्य जननी कुन्ती साधुव्रते स्थिता ॥ (२०।२)

yudhiṣṭhirasya jananī kuntī sādhuvrate sthitā ||

21.1२१.१

तेषां संश्रवणे चापि निषेदुर् विदुरादयः । (२१।१)

teṣāṃ saṃśravaṇe cāpi niṣedur vidurādayaḥ |

21.2२१.२

याजकाश्च यथोद्देशं द्विजा ये चानुयायिनः ॥ (२१।२)

yājakāśca yathoddeśaṃ dvijā ye cānuyāyinaḥ ||

22.1२२.१

प्राधीतद्विजमुख्या सा संप्रज्वालितपावका । (२२।१)

prādhītadvijamukhyā sā saṃprajvālitapāvakā |

22.2२२.२

बभूव तेषां रजनी ब्राह्मीव प्रीतिवर्धनी ॥ (२२।२)

babhūva teṣāṃ rajanī brāhmīva prītivardhanī ||

23.1२३.१

ततो रात्र्यां व्यतीतायां कृतपूर्वाह्णिकक्रियाः । (२३।१)

tato rātryāṃ vyatītāyāṃ kṛtapūrvāhṇikakriyāḥ |

23.2२३.२

हुत्वाग्निं विधिवत् सर्वे प्रययुस्ते यथाक्रमम् । (२३।२)

hutvāgniṃ vidhivat sarve prayayuste yathākramam |

23.3२३.३

उदङ्मुखा निरीक्षन्त उपवासपरायणाः ॥ (२३।३)

udaṅmukhā nirīkṣanta upavāsaparāyaṇāḥ ||

24.1२४.१

स तेषाम् अतिदुःखो ऽभून्निवासः प्रथमे ऽहनि । (२४।१)

sa teṣām atiduḥkho 'bhūnnivāsaḥ prathame 'hani |

24.2२४.२

शोचतां शोच्यमानानां पौरजानपदैर् जनैः ॥ (२४।२)

śocatāṃ śocyamānānāṃ paurajānapadair janaiḥ ||

Data courtesy of The Digital Corpus of Sanskrit.

MBh, 15, 24

Word analysis

Select a line of the text

Each word appears with its dictionary form and grammar. Select a word to read its meanings in the DCS, Apte and Monier-Williams dictionaries.

j k next and previous line · ← → chapters

Analysis: Digital Corpus of Sanskrit