MBh, 15, 32
Select a line for its word-by-word analysis.
स तैः सह नरव्याघ्रैर् भ्रातृभिर् भरतर्षभ । (१।२)
sa taiḥ saha naravyāghrair bhrātṛbhir bharatarṣabha |
द्रष्टुं कुरुपतेः पुत्रान् पाण्डवान् पृथुवक्षसः ॥ (२।२)
draṣṭuṃ kurupateḥ putrān pāṇḍavān pṛthuvakṣasaḥ ||
ते ऽब्रुवञ् ज्ञातुम् इच्छामः कतमो ऽत्र युधिष्ठिरः । (३।१)
te 'bruvañ jñātum icchāmaḥ katamo 'tra yudhiṣṭhiraḥ |
संजयो द्रौपदीं चैव सर्वाश्चान्याः कुरुस्त्रियः ॥ (४।२)
saṃjayo draupadīṃ caiva sarvāścānyāḥ kurustriyaḥ ||
य एष जाम्बूनदशुद्धगौरतनुर् महासिंह इव प्रवृद्धः । (५।१)
ya eṣa jāmbūnadaśuddhagauratanur mahāsiṃha iva pravṛddhaḥ |
प्रचण्डघोणः पृथुदीर्घनेत्रस् ताम्रायतास्यः कुरुराज एषः ॥ (५।२)
pracaṇḍaghoṇaḥ pṛthudīrghanetras tāmrāyatāsyaḥ kururāja eṣaḥ ||
अयं पुनर् मत्तगजेन्द्रगामी प्रतप्तचामीकरशुद्धगौरः । (६।१)
ayaṃ punar mattagajendragāmī prataptacāmīkaraśuddhagauraḥ |
पृथ्वायतांसः पृथुदीर्घबाहुर् वृकोदरः पश्यत पश्यतैनम् ॥ (६।२)
pṛthvāyatāṃsaḥ pṛthudīrghabāhur vṛkodaraḥ paśyata paśyatainam ||
यस्त्वेष पार्श्वे ऽस्य महाधनुष्माञ् श्यामो युवा वारणयूथपाभः । (७।१)
yastveṣa pārśve 'sya mahādhanuṣmāñ śyāmo yuvā vāraṇayūthapābhaḥ |
सिंहोन्नतांसो गजखेलगामी पद्मायताक्षो ऽर्जुन एष वीरः ॥ (७।२)
siṃhonnatāṃso gajakhelagāmī padmāyatākṣo 'rjuna eṣa vīraḥ ||
कुन्तीसमीपे पुरुषोत्तमौ तु यमाविमौ विष्णुमहेन्द्रकल्पौ । (८।१)
kuntīsamīpe puruṣottamau tu yamāvimau viṣṇumahendrakalpau |
मनुष्यलोके सकले समो ऽस्ति ययोर् न रूपे न बले न शीले ॥ (८।२)
manuṣyaloke sakale samo 'sti yayor na rūpe na bale na śīle ||
इयं पुनः पद्मदलायताक्षी मध्यं वयः किंचिद् इव स्पृशन्ती । (९।१)
iyaṃ punaḥ padmadalāyatākṣī madhyaṃ vayaḥ kiṃcid iva spṛśantī |
नीलोत्पलाभा पुरदेवतेव कृष्णा स्थिता मूर्तिमतीव लक्ष्मीः ॥ (९।२)
nīlotpalābhā puradevateva kṛṣṇā sthitā mūrtimatīva lakṣmīḥ ||
अस्यास्तु पार्श्वे कनकोत्तमाभा यैषा प्रभा मूर्तिमतीव गौरी । (१०।१)
asyāstu pārśve kanakottamābhā yaiṣā prabhā mūrtimatīva gaurī |
मध्ये स्थितैषा भगिनी द्विजाग्र्या चक्रायुधस्याप्रतिमस्य तस्य ॥ (१०।२)
madhye sthitaiṣā bhaginī dvijāgryā cakrāyudhasyāpratimasya tasya ||
इयं स्वसा राजचमूपतेस्तु प्रवृद्धनीलोत्पलदामवर्णा । (११।१)
iyaṃ svasā rājacamūpatestu pravṛddhanīlotpaladāmavarṇā |
पस्पर्ध कृष्णेन नृपः सदा यो वृकोदरस्यैष परिग्रहो ऽग्र्यः ॥ (११।२)
paspardha kṛṣṇena nṛpaḥ sadā yo vṛkodarasyaiṣa parigraho 'gryaḥ ||
इयं च राज्ञो मगधाधिपस्य सुता जरासंध इति श्रुतस्य । (१२।१)
iyaṃ ca rājño magadhādhipasya sutā jarāsaṃdha iti śrutasya |
यवीयसो माद्रवतीसुतस्य भार्या मता चम्पकदामगौरी ॥ (१२।२)
yavīyaso mādravatīsutasya bhāryā matā campakadāmagaurī ||
इन्दीवरश्यामतनुः स्थिता तु यैषापरासन्नमहीतले च । (१३।१)
indīvaraśyāmatanuḥ sthitā tu yaiṣāparāsannamahītale ca |
भार्या मता माद्रवतीसुतस्य ज्येष्ठस्य सेयं कमलायताक्षी ॥ (१३।२)
bhāryā matā mādravatīsutasya jyeṣṭhasya seyaṃ kamalāyatākṣī ||
इयं तु निष्टप्तसुवर्णगौरी राज्ञो विराटस्य सुता सपुत्रा । (१४।१)
iyaṃ tu niṣṭaptasuvarṇagaurī rājño virāṭasya sutā saputrā |
भार्याभिमन्योर् निहतो रणे यो द्रोणादिभिस्तैर् विरथो रथस्थैः ॥ (१४।२)
bhāryābhimanyor nihato raṇe yo droṇādibhistair viratho rathasthaiḥ ||
एतास्तु सीमन्तशिरोरुहा याः शुक्लोत्तरीया नरराजपत्न्यः । (१५।१)
etāstu sīmantaśiroruhā yāḥ śuklottarīyā nararājapatnyaḥ |
राज्ञो ऽस्य वृद्धस्य परंशताख्याः स्नुषा विवीरा हतपुत्रनाथाः ॥ (१५।२)
rājño 'sya vṛddhasya paraṃśatākhyāḥ snuṣā vivīrā hataputranāthāḥ ||
एता यथामुख्यम् उदाहृता वो ब्राह्मण्यभावाद् ऋजुबुद्धिसत्त्वाः । (१६।१)
etā yathāmukhyam udāhṛtā vo brāhmaṇyabhāvād ṛjubuddhisattvāḥ |
सर्वा भवद्भिः परिपृच्छ्यमाना नरेन्द्रपत्न्यः सुविशुद्धसत्त्वाः ॥ (१६।२)
sarvā bhavadbhiḥ paripṛcchyamānā narendrapatnyaḥ suviśuddhasattvāḥ ||
एवं स राजा कुरुवृद्धवर्यः समागतस्तैर् नरदेवपुत्रैः । (१७।१)
evaṃ sa rājā kuruvṛddhavaryaḥ samāgatastair naradevaputraiḥ |
पप्रच्छ सर्वान् कुशलं तदानीं गतेषु सर्वेष्वथ तापसेषु ॥ (१७।२)
papraccha sarvān kuśalaṃ tadānīṃ gateṣu sarveṣvatha tāpaseṣu ||
योधेषु चाप्याश्रममण्डलं तं मुक्त्वा निविष्टेषु विमुच्य पत्रम् । (१८।१)
yodheṣu cāpyāśramamaṇḍalaṃ taṃ muktvā niviṣṭeṣu vimucya patram |
स्त्रीवृद्धबाले च सुसंनिविष्टे यथार्हतः कुशलं पर्यपृच्छत् ॥ (१८।२)
strīvṛddhabāle ca susaṃniviṣṭe yathārhataḥ kuśalaṃ paryapṛcchat ||
Data courtesy of The Digital Corpus of Sanskrit.