MBh, 8, 9
Select a line for its word-by-word analysis.
तथैव पाण्डवा राजंस् तव पुत्रस्य वाहिनीम् । (२।१)
tathaiva pāṇḍavā rājaṃs tava putrasya vāhinīm |
कर्णस्य प्रमुखे क्रुद्धा विनिजघ्नुर् महारथाः ॥ (२।२)
karṇasya pramukhe kruddhā vinijaghnur mahārathāḥ ||
कर्णो राजन् महाबाहुर् न्यवधीत् पाण्डवीं चमूम् । (३।१)
karṇo rājan mahābāhur nyavadhīt pāṇḍavīṃ camūm |
नाराचैर् अर्करश्म्याभैः कर्मारपरिमार्जितैः ॥ (३।२)
nārācair arkaraśmyābhaiḥ karmāraparimārjitaiḥ ||
नेदुः सेदुश् च मम्लुश् च बभ्रमुश् च दिशो दश ॥ (४।२)
neduḥ seduś ca mamluś ca babhramuś ca diśo daśa ||
नकुलो ऽभ्यद्रवत् तूर्णं सूतपुत्रं महारणे ॥ (५।२)
nakulo 'bhyadravat tūrṇaṃ sūtaputraṃ mahāraṇe ||
भीमसेनस् तथा द्रौणिं कुर्वाणं कर्म दुष्करम् । (६।१)
bhīmasenas tathā drauṇiṃ kurvāṇaṃ karma duṣkaram |
प्रतिविन्ध्यं तथा चित्रश् चित्रकेतनकार्मुकः ॥ (७।२)
prativindhyaṃ tathā citraś citraketanakārmukaḥ ||
दुर्योधनस् तु राजानं धर्मपुत्रं युधिष्ठिरम् । (८।१)
duryodhanas tu rājānaṃ dharmaputraṃ yudhiṣṭhiram |
संशप्तकगणान् क्रुद्धो ऽभ्यधावद् धनंजयः ॥ (८।२)
saṃśaptakagaṇān kruddho 'bhyadhāvad dhanaṃjayaḥ ||
धृष्टद्युम्नः कृपं चाथ तस्मिन् वीरवरक्षये । (९।१)
dhṛṣṭadyumnaḥ kṛpaṃ cātha tasmin vīravarakṣaye |
श्रुतकीर्तिस् तथा शल्यं माद्रीपुत्रः सुतं तव । (१०।१)
śrutakīrtis tathā śalyaṃ mādrīputraḥ sutaṃ tava |
केकयौ सात्यकिं युद्धे शरवर्षेण भास्वता । (११।१)
kekayau sātyakiṃ yuddhe śaravarṣeṇa bhāsvatā |
ताव् एनं भ्रातरौ वीरं जघ्नतुर् हृदये भृशम् । (१२।१)
tāv enaṃ bhrātarau vīraṃ jaghnatur hṛdaye bhṛśam |
विषाणाभ्यां यथा नागौ प्रतिनागं महाहवे ॥ (१२।२)
viṣāṇābhyāṃ yathā nāgau pratināgaṃ mahāhave ||
शरसंभिन्नवर्माणौ ताव् उभौ भ्रातरौ रणे । (१३।१)
śarasaṃbhinnavarmāṇau tāv ubhau bhrātarau raṇe |
सात्यकिं सत्यकर्माणं राजन् विव्यधतुः शरैः ॥ (१३।२)
sātyakiṃ satyakarmāṇaṃ rājan vivyadhatuḥ śaraiḥ ||
तौ सात्यकिर् महाराज प्रहसन् सर्वतोदिशम् । (१४।१)
tau sātyakir mahārāja prahasan sarvatodiśam |
वार्यमाणौ ततस् तौ तु शैनेयशरवृष्टिभिः । (१५।१)
vāryamāṇau tatas tau tu śaineyaśaravṛṣṭibhiḥ |
शैनेयस्य रथं तूर्णं छादयामासतुः शरैः ॥ (१५।२)
śaineyasya rathaṃ tūrṇaṃ chādayāmāsatuḥ śaraiḥ ||
तयोस् तु धनुषी चित्रे छित्त्वा शौरिर् महाहवे । (१६।१)
tayos tu dhanuṣī citre chittvā śaurir mahāhave |
अथ तौ सायकैस् तीक्ष्णैश् छादयामास दुःसहैः ॥ (१६।२)
atha tau sāyakais tīkṣṇaiś chādayāmāsa duḥsahaiḥ ||
अथान्ये धनुषी मृष्टे प्रगृह्य च महाशरान् । (१७।१)
athānye dhanuṣī mṛṣṭe pragṛhya ca mahāśarān |
सात्यकिं पूरयन्तौ तौ चेरतुर् लघु सुष्ठु च ॥ (१७।२)
sātyakiṃ pūrayantau tau ceratur laghu suṣṭhu ca ||
ताभ्यां मुक्ता महाबाणाः कङ्कबर्हिणवाससः । (१८।१)
tābhyāṃ muktā mahābāṇāḥ kaṅkabarhiṇavāsasaḥ |
द्योतयन्तो दिशः सर्वाः संपेतुः स्वर्णभूषणाः ॥ (१८।२)
dyotayanto diśaḥ sarvāḥ saṃpetuḥ svarṇabhūṣaṇāḥ ||
अन्योन्यस्य धनुश् चैव चिछिदुस् ते महारथाः ॥ (१९।२)
anyonyasya dhanuś caiva cichidus te mahārathāḥ ||
ततः क्रुद्धो महाराज सात्वतो युद्धदुर्मदः । (२०।१)
tataḥ kruddho mahārāja sātvato yuddhadurmadaḥ |
धनुर् अन्यत् समादाय सज्यं कृत्वा च संयुगे । (२०।२)
dhanur anyat samādāya sajyaṃ kṛtvā ca saṃyuge |
क्षुरप्रेण सुतीक्ष्णेन अनुविन्दशिरो ऽहरत् ॥ (२०।३)
kṣurapreṇa sutīkṣṇena anuvindaśiro 'harat ||
तच्छिरो न्यपतद् भूमौ कुण्डलोत्पीडितं महत् । (२१।१)
tacchiro nyapatad bhūmau kuṇḍalotpīḍitaṃ mahat |
शोषयन् केकयान् सर्वाञ् जगामाशु वसुंधराम् ॥ (२१।३)
śoṣayan kekayān sarvāñ jagāmāśu vasuṃdharām ||
तं दृष्ट्वा निहतं शूरं भ्राता तस्य महारथः । (२२।१)
taṃ dṛṣṭvā nihataṃ śūraṃ bhrātā tasya mahārathaḥ |
सज्यम् अन्यद् धनुः कृत्वा शैनेयं प्रत्यवारयत् ॥ (२२।२)
sajyam anyad dhanuḥ kṛtvā śaineyaṃ pratyavārayat ||
स शक्त्या सात्यकिं विद्ध्वा स्वर्णपुङ्खैः शिलाशितैः । (२३।१)
sa śaktyā sātyakiṃ viddhvā svarṇapuṅkhaiḥ śilāśitaiḥ |
ननाद बलवन् नादं तिष्ठ तिष्ठेति चाब्रवीत् ॥ (२३।२)
nanāda balavan nādaṃ tiṣṭha tiṣṭheti cābravīt ||
स सात्यकिं पुनः क्रुद्धः केकयानां महारथः । (२४।१)
sa sātyakiṃ punaḥ kruddhaḥ kekayānāṃ mahārathaḥ |
शरैर् अग्निशिखाकारैर् बाह्वोर् उरसि चार्दयत् ॥ (२४।२)
śarair agniśikhākārair bāhvor urasi cārdayat ||
स शरैः क्षतसर्वाङ्गः सात्वतः सत्त्वकोविदः । (२५।१)
sa śaraiḥ kṣatasarvāṅgaḥ sātvataḥ sattvakovidaḥ |
केकयं पञ्चविंशत्या विव्याध प्रहसन्न् इव ॥ (२६।२)
kekayaṃ pañcaviṃśatyā vivyādha prahasann iva ||
शतचन्द्रचिते गृह्य चर्मणी सुभुजौ तु तौ । (२७।१)
śatacandracite gṛhya carmaṇī subhujau tu tau |
यथा देवासुरे युद्धे जम्भशक्रौ महाबलौ ॥ (२७।३)
yathā devāsure yuddhe jambhaśakrau mahābalau ||
अन्योन्यम् असिभिस् तूर्णं समाजघ्नतुर् आहवे ॥ (२८।२)
anyonyam asibhis tūrṇaṃ samājaghnatur āhave ||
केकयस्य ततश् चर्म द्विधा चिछेद सात्वतः । (२९।१)
kekayasya tataś carma dvidhā cicheda sātvataḥ |
सात्यकेश् च तथैवासौ चर्म चिछेद पार्थिवः ॥ (२९।२)
sātyakeś ca tathaivāsau carma cicheda pārthivaḥ ||
चर्म छित्त्वा तु कैकेयस् तारागणशतैर् वृतम् । (३०।१)
carma chittvā tu kaikeyas tārāgaṇaśatair vṛtam |
तं चरन्तं महारङ्गे निस्त्रिंशवरधारिणम् । (३१।१)
taṃ carantaṃ mahāraṅge nistriṃśavaradhāriṇam |
सवर्मा केकयो राजन् द्विधा छिन्नो महाहवे । (३२।१)
savarmā kekayo rājan dvidhā chinno mahāhave |
ततो ऽन्यं रथम् आस्थाय विधिवत् कल्पितं पुनः । (३४।१)
tato 'nyaṃ ratham āsthāya vidhivat kalpitaṃ punaḥ |
केकयानां महत् सैन्यं व्यधमत् सात्यकिः शरैः ॥ (३४।२)
kekayānāṃ mahat sainyaṃ vyadhamat sātyakiḥ śaraiḥ ||
तम् उत्सृज्य रथं शत्रुं प्रदुद्राव दिशो दश ॥ (३५।२)
tam utsṛjya rathaṃ śatruṃ pradudrāva diśo daśa ||
Data courtesy of The Digital Corpus of Sanskrit.