महाभारतMahābhārata

MBh, 8, 9

1159 of 1995 · 74 verses

Select a line for its word-by-word analysis.

1.1१.१

संजय उवाच । (१।१)

saṃjaya uvāca

1.2१.२

ततः कर्णो महेष्वासः पाण्डवानाम् अनीकिनीम् । (१।२)

tataḥ karṇo maheṣvāsaḥ pāṇḍavānām anīkinīm |

1.3१.३

जघान समरे शूरः शरैः संनतपर्वभिः ॥ (१।३)

jaghāna samare śūraḥ śaraiḥ saṃnataparvabhiḥ ||

2.1२.१

तथैव पाण्डवा राजंस् तव पुत्रस्य वाहिनीम् । (२।१)

tathaiva pāṇḍavā rājaṃs tava putrasya vāhinīm |

2.2२.२

कर्णस्य प्रमुखे क्रुद्धा विनिजघ्नुर् महारथाः ॥ (२।२)

karṇasya pramukhe kruddhā vinijaghnur mahārathāḥ ||

3.1३.१

कर्णो राजन् महाबाहुर् न्यवधीत् पाण्डवीं चमूम् । (३।१)

karṇo rājan mahābāhur nyavadhīt pāṇḍavīṃ camūm |

3.2३.२

नाराचैर् अर्करश्म्याभैः कर्मारपरिमार्जितैः ॥ (३।२)

nārācair arkaraśmyābhaiḥ karmāraparimārjitaiḥ ||

4.1४.१

तत्र भारत कर्णेन नाराचैस् ताडिता गजाः । (४।१)

tatra bhārata karṇena nārācais tāḍitā gajāḥ |

4.2४.२

नेदुः सेदुश् च मम्लुश् च बभ्रमुश् च दिशो दश ॥ (४।२)

neduḥ seduś ca mamluś ca babhramuś ca diśo daśa ||

5.1५.१

वध्यमाने बले तस्मिन् सूतपुत्रेण मारिष । (५।१)

vadhyamāne bale tasmin sūtaputreṇa māriṣa |

5.2५.२

नकुलो ऽभ्यद्रवत् तूर्णं सूतपुत्रं महारणे ॥ (५।२)

nakulo 'bhyadravat tūrṇaṃ sūtaputraṃ mahāraṇe ||

6.1६.१

भीमसेनस् तथा द्रौणिं कुर्वाणं कर्म दुष्करम् । (६।१)

bhīmasenas tathā drauṇiṃ kurvāṇaṃ karma duṣkaram |

6.2६.२

विन्दानुविन्दौ कैकेयौ सात्यकिः समवारयत् ॥ (६।२)

vindānuvindau kaikeyau sātyakiḥ samavārayat ||

7.1७.१

श्रुतकर्माणम् आयान्तं चित्रसेनो महीपतिः । (७।१)

śrutakarmāṇam āyāntaṃ citraseno mahīpatiḥ |

7.2७.२

प्रतिविन्ध्यं तथा चित्रश् चित्रकेतनकार्मुकः ॥ (७।२)

prativindhyaṃ tathā citraś citraketanakārmukaḥ ||

8.1८.१

दुर्योधनस् तु राजानं धर्मपुत्रं युधिष्ठिरम् । (८।१)

duryodhanas tu rājānaṃ dharmaputraṃ yudhiṣṭhiram |

8.2८.२

संशप्तकगणान् क्रुद्धो ऽभ्यधावद् धनंजयः ॥ (८।२)

saṃśaptakagaṇān kruddho 'bhyadhāvad dhanaṃjayaḥ ||

9.1९.१

धृष्टद्युम्नः कृपं चाथ तस्मिन् वीरवरक्षये । (९।१)

dhṛṣṭadyumnaḥ kṛpaṃ cātha tasmin vīravarakṣaye |

9.2९.२

शिखण्डी कृतवर्माणं समासादयद् अच्युतम् ॥ (९।२)

śikhaṇḍī kṛtavarmāṇaṃ samāsādayad acyutam ||

10.1१०.१

श्रुतकीर्तिस् तथा शल्यं माद्रीपुत्रः सुतं तव । (१०।१)

śrutakīrtis tathā śalyaṃ mādrīputraḥ sutaṃ tava |

10.2१०.२

दुःशासनं महाराज सहदेवः प्रतापवान् ॥ (१०।२)

duḥśāsanaṃ mahārāja sahadevaḥ pratāpavān ||

11.1११.१

केकयौ सात्यकिं युद्धे शरवर्षेण भास्वता । (११।१)

kekayau sātyakiṃ yuddhe śaravarṣeṇa bhāsvatā |

11.2११.२

सात्यकिः केकयौ चैव छादयामास भारत ॥ (११।२)

sātyakiḥ kekayau caiva chādayāmāsa bhārata ||

12.1१२.१

ताव् एनं भ्रातरौ वीरं जघ्नतुर् हृदये भृशम् । (१२।१)

tāv enaṃ bhrātarau vīraṃ jaghnatur hṛdaye bhṛśam |

12.2१२.२

विषाणाभ्यां यथा नागौ प्रतिनागं महाहवे ॥ (१२।२)

viṣāṇābhyāṃ yathā nāgau pratināgaṃ mahāhave ||

13.1१३.१

शरसंभिन्नवर्माणौ ताव् उभौ भ्रातरौ रणे । (१३।१)

śarasaṃbhinnavarmāṇau tāv ubhau bhrātarau raṇe |

13.2१३.२

सात्यकिं सत्यकर्माणं राजन् विव्यधतुः शरैः ॥ (१३।२)

sātyakiṃ satyakarmāṇaṃ rājan vivyadhatuḥ śaraiḥ ||

14.1१४.१

तौ सात्यकिर् महाराज प्रहसन् सर्वतोदिशम् । (१४।१)

tau sātyakir mahārāja prahasan sarvatodiśam |

14.2१४.२

छादयञ् शरवर्षेण वारयामास भारत ॥ (१४।२)

chādayañ śaravarṣeṇa vārayāmāsa bhārata ||

15.1१५.१

वार्यमाणौ ततस् तौ तु शैनेयशरवृष्टिभिः । (१५।१)

vāryamāṇau tatas tau tu śaineyaśaravṛṣṭibhiḥ |

15.2१५.२

शैनेयस्य रथं तूर्णं छादयामासतुः शरैः ॥ (१५।२)

śaineyasya rathaṃ tūrṇaṃ chādayāmāsatuḥ śaraiḥ ||

16.1१६.१

तयोस् तु धनुषी चित्रे छित्त्वा शौरिर् महाहवे । (१६।१)

tayos tu dhanuṣī citre chittvā śaurir mahāhave |

16.2१६.२

अथ तौ सायकैस् तीक्ष्णैश् छादयामास दुःसहैः ॥ (१६।२)

atha tau sāyakais tīkṣṇaiś chādayāmāsa duḥsahaiḥ ||

17.1१७.१

अथान्ये धनुषी मृष्टे प्रगृह्य च महाशरान् । (१७।१)

athānye dhanuṣī mṛṣṭe pragṛhya ca mahāśarān |

17.2१७.२

सात्यकिं पूरयन्तौ तौ चेरतुर् लघु सुष्ठु च ॥ (१७।२)

sātyakiṃ pūrayantau tau ceratur laghu suṣṭhu ca ||

18.1१८.१

ताभ्यां मुक्ता महाबाणाः कङ्कबर्हिणवाससः । (१८।१)

tābhyāṃ muktā mahābāṇāḥ kaṅkabarhiṇavāsasaḥ |

18.2१८.२

द्योतयन्तो दिशः सर्वाः संपेतुः स्वर्णभूषणाः ॥ (१८।२)

dyotayanto diśaḥ sarvāḥ saṃpetuḥ svarṇabhūṣaṇāḥ ||

19.1१९.१

बाणान्धकारम् अभवत् तयो राजन् महाहवे । (१९।१)

bāṇāndhakāram abhavat tayo rājan mahāhave |

19.2१९.२

अन्योन्यस्य धनुश् चैव चिछिदुस् ते महारथाः ॥ (१९।२)

anyonyasya dhanuś caiva cichidus te mahārathāḥ ||

20.1२०.१

ततः क्रुद्धो महाराज सात्वतो युद्धदुर्मदः । (२०।१)

tataḥ kruddho mahārāja sātvato yuddhadurmadaḥ |

20.2२०.२

धनुर् अन्यत् समादाय सज्यं कृत्वा च संयुगे । (२०।२)

dhanur anyat samādāya sajyaṃ kṛtvā ca saṃyuge |

20.3२०.३

क्षुरप्रेण सुतीक्ष्णेन अनुविन्दशिरो ऽहरत् ॥ (२०।३)

kṣurapreṇa sutīkṣṇena anuvindaśiro 'harat ||

21.1२१.१

तच्छिरो न्यपतद् भूमौ कुण्डलोत्पीडितं महत् । (२१।१)

tacchiro nyapatad bhūmau kuṇḍalotpīḍitaṃ mahat |

21.2२१.२

शम्बरस्य शिरो यद्वन् निहतस्य महारणे । (२१।२)

śambarasya śiro yadvan nihatasya mahāraṇe |

21.3२१.३

शोषयन् केकयान् सर्वाञ् जगामाशु वसुंधराम् ॥ (२१।३)

śoṣayan kekayān sarvāñ jagāmāśu vasuṃdharām ||

22.1२२.१

तं दृष्ट्वा निहतं शूरं भ्राता तस्य महारथः । (२२।१)

taṃ dṛṣṭvā nihataṃ śūraṃ bhrātā tasya mahārathaḥ |

22.2२२.२

सज्यम् अन्यद् धनुः कृत्वा शैनेयं प्रत्यवारयत् ॥ (२२।२)

sajyam anyad dhanuḥ kṛtvā śaineyaṃ pratyavārayat ||

23.1२३.१

स शक्त्या सात्यकिं विद्ध्वा स्वर्णपुङ्खैः शिलाशितैः । (२३।१)

sa śaktyā sātyakiṃ viddhvā svarṇapuṅkhaiḥ śilāśitaiḥ |

23.2२३.२

ननाद बलवन् नादं तिष्ठ तिष्ठेति चाब्रवीत् ॥ (२३।२)

nanāda balavan nādaṃ tiṣṭha tiṣṭheti cābravīt ||

24.1२४.१

स सात्यकिं पुनः क्रुद्धः केकयानां महारथः । (२४।१)

sa sātyakiṃ punaḥ kruddhaḥ kekayānāṃ mahārathaḥ |

24.2२४.२

शरैर् अग्निशिखाकारैर् बाह्वोर् उरसि चार्दयत् ॥ (२४।२)

śarair agniśikhākārair bāhvor urasi cārdayat ||

25.1२५.१

स शरैः क्षतसर्वाङ्गः सात्वतः सत्त्वकोविदः । (२५।१)

sa śaraiḥ kṣatasarvāṅgaḥ sātvataḥ sattvakovidaḥ |

25.2२५.२

रराज समरे राजन् सपत्र इव किंशुकः ॥ (२५।२)

rarāja samare rājan sapatra iva kiṃśukaḥ ||

26.1२६.१

सात्यकिः समरे विद्धः केकयेन महात्मना । (२६।१)

sātyakiḥ samare viddhaḥ kekayena mahātmanā |

26.2२६.२

केकयं पञ्चविंशत्या विव्याध प्रहसन्न् इव ॥ (२६।२)

kekayaṃ pañcaviṃśatyā vivyādha prahasann iva ||

27.1२७.१

शतचन्द्रचिते गृह्य चर्मणी सुभुजौ तु तौ । (२७।१)

śatacandracite gṛhya carmaṇī subhujau tu tau |

27.2२७.२

व्यरोचेतां महारङ्गे निस्त्रिंशवरधारिणौ । (२७।२)

vyarocetāṃ mahāraṅge nistriṃśavaradhāriṇau |

27.3२७.३

यथा देवासुरे युद्धे जम्भशक्रौ महाबलौ ॥ (२७।३)

yathā devāsure yuddhe jambhaśakrau mahābalau ||

28.1२८.१

मण्डलानि ततस् तौ च विचरन्तौ महारणे । (२८।१)

maṇḍalāni tatas tau ca vicarantau mahāraṇe |

28.2२८.२

अन्योन्यम् असिभिस् तूर्णं समाजघ्नतुर् आहवे ॥ (२८।२)

anyonyam asibhis tūrṇaṃ samājaghnatur āhave ||

29.1२९.१

केकयस्य ततश् चर्म द्विधा चिछेद सात्वतः । (२९।१)

kekayasya tataś carma dvidhā cicheda sātvataḥ |

29.2२९.२

सात्यकेश् च तथैवासौ चर्म चिछेद पार्थिवः ॥ (२९।२)

sātyakeś ca tathaivāsau carma cicheda pārthivaḥ ||

30.1३०.१

चर्म छित्त्वा तु कैकेयस् तारागणशतैर् वृतम् । (३०।१)

carma chittvā tu kaikeyas tārāgaṇaśatair vṛtam |

30.2३०.२

चचार मण्डलान्य् एव गतप्रत्यागतानि च ॥ (३०।२)

cacāra maṇḍalāny eva gatapratyāgatāni ca ||

31.1३१.१

तं चरन्तं महारङ्गे निस्त्रिंशवरधारिणम् । (३१।१)

taṃ carantaṃ mahāraṅge nistriṃśavaradhāriṇam |

31.2३१.२

अपहस्तेन चिछेद शैनेयस् त्वरयान्वितः ॥ (३१।२)

apahastena cicheda śaineyas tvarayānvitaḥ ||

32.1३२.१

सवर्मा केकयो राजन् द्विधा छिन्नो महाहवे । (३२।१)

savarmā kekayo rājan dvidhā chinno mahāhave |

32.2३२.२

निपपात महेष्वासो वज्रनुन्न इवाचलः ॥ (३२।२)

nipapāta maheṣvāso vajranunna ivācalaḥ ||

33.1३३.१

तं निहत्य रणे शूरः शैनेयो रथसत्तमः । (३३।१)

taṃ nihatya raṇe śūraḥ śaineyo rathasattamaḥ |

33.2३३.२

युधामन्यो रथं तूर्णम् आरुरोह परंतपः ॥ (३३।२)

yudhāmanyo rathaṃ tūrṇam āruroha paraṃtapaḥ ||

34.1३४.१

ततो ऽन्यं रथम् आस्थाय विधिवत् कल्पितं पुनः । (३४।१)

tato 'nyaṃ ratham āsthāya vidhivat kalpitaṃ punaḥ |

34.2३४.२

केकयानां महत् सैन्यं व्यधमत् सात्यकिः शरैः ॥ (३४।२)

kekayānāṃ mahat sainyaṃ vyadhamat sātyakiḥ śaraiḥ ||

35.1३५.१

सा वध्यमाना समरे केकयस्य महाचमूः । (३५।१)

sā vadhyamānā samare kekayasya mahācamūḥ |

35.2३५.२

तम् उत्सृज्य रथं शत्रुं प्रदुद्राव दिशो दश ॥ (३५।२)

tam utsṛjya rathaṃ śatruṃ pradudrāva diśo daśa ||

Data courtesy of The Digital Corpus of Sanskrit.

MBh, 8, 9

Word analysis

Select a line of the text

Each word appears with its dictionary form and grammar. Select a word to read its meanings in the DCS, Apte and Monier-Williams dictionaries.

j k next and previous line · ← → chapters

Analysis: Digital Corpus of Sanskrit