महाभारतMahābhārata

MBh, 5, 104

768 of 1995 · 57 verses

Select a line for its word-by-word analysis.

1.1१.१

जनमेजय उवाच । (१।१)

janamejaya uvāca

1.2१.२

अनर्थे जातनिर्बन्धं परार्थे लोभमोहितम् । (१।२)

anarthe jātanirbandhaṃ parārthe lobhamohitam |

1.3१.३

अनार्यकेष्वभिरतं मरणे कृतनिश्चयम् ॥ (१।३)

anāryakeṣvabhirataṃ maraṇe kṛtaniścayam ||

2.1२.१

ज्ञातीनां दुःखकर्तारं बन्धूनां शोकवर्धनम् । (२।१)

jñātīnāṃ duḥkhakartāraṃ bandhūnāṃ śokavardhanam |

2.2२.२

सुहृदां क्लेशदातारं द्विषतां हर्षवर्धनम् ॥ (२।२)

suhṛdāṃ kleśadātāraṃ dviṣatāṃ harṣavardhanam ||

3.1३.१

कथं नैनं विमार्गस्थं वारयन्तीह बान्धवाः । (३।१)

kathaṃ nainaṃ vimārgasthaṃ vārayantīha bāndhavāḥ |

3.2३.२

सौहृदाद् वा सुहृत्स्निग्धो भगवान् वा पितामहः ॥ (३।२)

sauhṛdād vā suhṛtsnigdho bhagavān vā pitāmahaḥ ||

4.1४.१

वैशंपायन उवाच । (४।१)

vaiśaṃpāyana uvāca

4.2४.२

उक्तं भगवता वाक्यम् उक्तं भीष्मेण यत् क्षमम् । (४।२)

uktaṃ bhagavatā vākyam uktaṃ bhīṣmeṇa yat kṣamam |

4.3४.३

उक्तं बहुविधं चैव नारदेनापि तच्छृणु ॥ (४।३)

uktaṃ bahuvidhaṃ caiva nāradenāpi tacchṛṇu ||

5.1५.१

नारद उवाच । (५।१)

nārada uvāca

5.2५.२

दुर्लभो वै सुहृच्छ्रोता दुर्लभश्च हितः सुहृत् । (५।२)

durlabho vai suhṛcchrotā durlabhaśca hitaḥ suhṛt |

5.3५.३

तिष्ठते हि सुहृद् यत्र न बन्धुस्तत्र तिष्ठति ॥ (५।३)

tiṣṭhate hi suhṛd yatra na bandhustatra tiṣṭhati ||

6.1६.१

श्रोतव्यम् अपि पश्यामि सुहृदां कुरुनन्दन । (६।१)

śrotavyam api paśyāmi suhṛdāṃ kurunandana |

6.2६.२

न कर्तव्यश्च निर्बन्धो निर्बन्धो हि सुदारुणः ॥ (६।२)

na kartavyaśca nirbandho nirbandho hi sudāruṇaḥ ||

7.1७.१

अत्राप्युदाहरन्तीमम् इतिहासं पुरातनम् । (७।१)

atrāpyudāharantīmam itihāsaṃ purātanam |

7.2७.२

यथा निर्बन्धतः प्राप्तो गालवेन पराजयः ॥ (७।२)

yathā nirbandhataḥ prāpto gālavena parājayaḥ ||

8.1८.१

विश्वामित्रं तपस्यन्तं धर्मो जिज्ञासया पुरा । (८।१)

viśvāmitraṃ tapasyantaṃ dharmo jijñāsayā purā |

8.2८.२

अभ्यगच्छत् स्वयं भूत्वा वसिष्ठो भगवान् ऋषिः ॥ (८।२)

abhyagacchat svayaṃ bhūtvā vasiṣṭho bhagavān ṛṣiḥ ||

9.1९.१

सप्तर्षीणाम् अन्यतमं वेषम् आस्थाय भारत । (९।१)

saptarṣīṇām anyatamaṃ veṣam āsthāya bhārata |

9.2९.२

बुभुक्षुः क्षुधितो राजन्न् आश्रमं कौशिकस्य ह ॥ (९।२)

bubhukṣuḥ kṣudhito rājann āśramaṃ kauśikasya ha ||

10.1१०.१

विश्वामित्रो ऽथ संभ्रान्तः श्रपयामास वै चरुम् । (१०।१)

viśvāmitro 'tha saṃbhrāntaḥ śrapayāmāsa vai carum |

10.2१०.२

परमान्नस्य यत्नेन न च स प्रत्यपालयत् ॥ (१०।२)

paramānnasya yatnena na ca sa pratyapālayat ||

11.1११.१

अन्नं तेन यदा भुक्तम् अन्यैर् दत्तं तपस्विभिः । (११।१)

annaṃ tena yadā bhuktam anyair dattaṃ tapasvibhiḥ |

11.2११.२

अथ गृह्यान्नम् अत्युष्णं विश्वामित्रो ऽभ्युपागमत् ॥ (११।२)

atha gṛhyānnam atyuṣṇaṃ viśvāmitro 'bhyupāgamat ||

12.1१२.१

भुक्तं मे तिष्ठ तावत् त्वम् इत्युक्त्वा भगवान् ययौ । (१२।१)

bhuktaṃ me tiṣṭha tāvat tvam ityuktvā bhagavān yayau |

12.2१२.२

विश्वामित्रस्ततो राजन् स्थित एव महाद्युतिः ॥ (१२।२)

viśvāmitrastato rājan sthita eva mahādyutiḥ ||

13.1१३.१

भक्तं प्रगृह्य मूर्ध्ना तद् बाहुभ्यां पार्श्वतो ऽगमत् । (१३।१)

bhaktaṃ pragṛhya mūrdhnā tad bāhubhyāṃ pārśvato 'gamat |

13.2१३.२

स्थितः स्थाणुर् इवाभ्याशे निश्चेष्टो मारुताशनः ॥ (१३।२)

sthitaḥ sthāṇur ivābhyāśe niśceṣṭo mārutāśanaḥ ||

14.1१४.१

तस्य शुश्रूषणे यत्नम् अकरोद् गालवो मुनिः । (१४।१)

tasya śuśrūṣaṇe yatnam akarod gālavo muniḥ |

14.2१४.२

गौरवाद् बहुमानाच्च हार्देन प्रियकाम्यया ॥ (१४।२)

gauravād bahumānācca hārdena priyakāmyayā ||

15.1१५.१

अथ वर्षशते पूर्णे धर्मः पुनर् उपागमत् । (१५।१)

atha varṣaśate pūrṇe dharmaḥ punar upāgamat |

15.2१५.२

वासिष्ठं वेषम् आस्थाय कौशिकं भोजनेप्सया ॥ (१५।२)

vāsiṣṭhaṃ veṣam āsthāya kauśikaṃ bhojanepsayā ||

16.1१६.१

स दृष्ट्वा शिरसा भक्तं ध्रियमाणं महर्षिणा । (१६।१)

sa dṛṣṭvā śirasā bhaktaṃ dhriyamāṇaṃ maharṣiṇā |

16.2१६.२

तिष्ठता वायुभक्षेण विश्वामित्रेण धीमता ॥ (१६।२)

tiṣṭhatā vāyubhakṣeṇa viśvāmitreṇa dhīmatā ||

17.1१७.१

प्रतिगृह्य ततो धर्मस्तथैवोष्णं तथा नवम् । (१७।१)

pratigṛhya tato dharmastathaivoṣṇaṃ tathā navam |

17.2१७.२

भुक्त्वा प्रीतो ऽस्मि विप्रर्षे तम् उक्त्वा स मुनिर् गतः ॥ (१७।२)

bhuktvā prīto 'smi viprarṣe tam uktvā sa munir gataḥ ||

18.1१८.१

क्षत्रभावाद् अपगतो ब्राह्मणत्वम् उपागतः । (१८।१)

kṣatrabhāvād apagato brāhmaṇatvam upāgataḥ |

18.2१८.२

धर्मस्य वचनात् प्रीतो विश्वामित्रस्तदाभवत् ॥ (१८।२)

dharmasya vacanāt prīto viśvāmitrastadābhavat ||

19.1१९.१

विश्वामित्रस्तु शिष्यस्य गालवस्य तपस्विनः । (१९।१)

viśvāmitrastu śiṣyasya gālavasya tapasvinaḥ |

19.2१९.२

शुश्रूषया च भक्त्या च प्रीतिमान् इत्युवाच तम् । (१९।२)

śuśrūṣayā ca bhaktyā ca prītimān ityuvāca tam |

19.3१९.३

अनुज्ञातो मया वत्स यथेष्टं गच्छ गालव ॥ (१९।३)

anujñāto mayā vatsa yatheṣṭaṃ gaccha gālava ||

20.1२०.१

इत्युक्तः प्रत्युवाचेदं गालवो मुनिसत्तमम् । (२०।१)

ityuktaḥ pratyuvācedaṃ gālavo munisattamam |

20.2२०.२

प्रीतो मधुरया वाचा विश्वामित्रं महाद्युतिम् ॥ (२०।२)

prīto madhurayā vācā viśvāmitraṃ mahādyutim ||

21.1२१.१

दक्षिणां कां प्रयच्छामि भवते गुरुकर्मणि । (२१।१)

dakṣiṇāṃ kāṃ prayacchāmi bhavate gurukarmaṇi |

21.2२१.२

दक्षिणाभिर् उपेतं हि कर्म सिध्यति मानवम् ॥ (२१।२)

dakṣiṇābhir upetaṃ hi karma sidhyati mānavam ||

22.1२२.१

दक्षिणानां हि सृष्टानाम् अपवर्गेण भुज्यते । (२२।१)

dakṣiṇānāṃ hi sṛṣṭānām apavargeṇa bhujyate |

22.2२२.२

स्वर्गे क्रतुफलं सद्भिर् दक्षिणा शान्तिर् उच्यते । (२२।२)

svarge kratuphalaṃ sadbhir dakṣiṇā śāntir ucyate |

22.3२२.३

किम् आहरामि गुर्वर्थं ब्रवीतु भगवान् इति ॥ (२२।३)

kim āharāmi gurvarthaṃ bravītu bhagavān iti ||

23.1२३.१

जानमानस्तु भगवाञ् जितः शुश्रूषणेन च । (२३।१)

jānamānastu bhagavāñ jitaḥ śuśrūṣaṇena ca |

23.2२३.२

विश्वामित्रस्तम् असकृद् गच्छ गच्छेत्यचोदयत् ॥ (२३।२)

viśvāmitrastam asakṛd gaccha gacchetyacodayat ||

24.1२४.१

असकृद् गच्छ गच्छेति विश्वामित्रेण भाषितः । (२४।१)

asakṛd gaccha gaccheti viśvāmitreṇa bhāṣitaḥ |

24.2२४.२

किं ददानीति बहुशो गालवः प्रत्यभाषत ॥ (२४।२)

kiṃ dadānīti bahuśo gālavaḥ pratyabhāṣata ||

25.1२५.१

निर्बन्धतस्तु बहुशो गालवस्य तपस्विनः । (२५।१)

nirbandhatastu bahuśo gālavasya tapasvinaḥ |

25.2२५.२

किंचिद् आगतसंरम्भो विश्वामित्रो ऽब्रवीद् इदम् ॥ (२५।२)

kiṃcid āgatasaṃrambho viśvāmitro 'bravīd idam ||

26.1२६.१

एकतः श्यामकर्णानां शतान्यष्टौ ददस्व मे । (२६।१)

ekataḥ śyāmakarṇānāṃ śatānyaṣṭau dadasva me |

26.2२६.२

हयानां चन्द्रशुभ्राणां गच्छ गालव माचिरम् ॥ (२६।२)

hayānāṃ candraśubhrāṇāṃ gaccha gālava māciram ||

Data courtesy of The Digital Corpus of Sanskrit.

MBh, 5, 104

Word analysis

Select a line of the text

Each word appears with its dictionary form and grammar. Select a word to read its meanings in the DCS, Apte and Monier-Williams dictionaries.

j k next and previous line · ← → chapters

Analysis: Digital Corpus of Sanskrit