भीष्म उवाच । (१।१)

ये च गाः सम्प्रयच्छन्ति हुतशिष्टाशिनश्च ये । (१।२)

तेषां सत्राणि यज्ञाश्च नित्यम् एव युधिष्ठिर ॥ (१।३)

ऋते दधिघृतेनेह न यज्ञः सम्प्रवर्तते । (२।१)

तेन यज्ञस्य यज्ञत्वम् अतोमूलं च लक्ष्यते ॥ (२।२)

दानानाम् अपि सर्वेषां गवां दानं प्रशस्यते । (३।१)

गावः श्रेष्ठाः पवित्राश्च पावनं ह्येतद् उत्तमम् ॥ (३।२)

पुष्ट्यर्थम् एताः सेवेत शान्त्यर्थम् अपि चैव ह । (४।१)

पयो दधि घृतं यासां सर्वपापप्रमोचनम् ॥ (४।२)

गावस्तेजः परं प्रोक्तम् इह लोके परत्र च । (५।१)

न गोभ्यः परमं किंचित् पवित्रं पुरुषर्षभ ॥ (५।२)

अत्राप्युदाहरन्तीमम् इतिहासं पुरातनम् । (६।१)

पितामहस्य संवादम् इन्द्रस्य च युधिष्ठिर ॥ (६।२)

पराभूतेषु दैत्येषु शक्रे त्रिभुवनेश्वरे । (७।१)

प्रजाः समुदिताः सर्वाः सत्यधर्मपरायणाः ॥ (७।२)

अथर्षयः सगन्धर्वाः किंनरोरगराक्षसाः । (८।१)

देवासुरसुपर्णाश्च प्रजानां पतयस्तथा । (८।२)

पर्युपासन्त कौरव्य कदाचिद् वै पितामहम् ॥ (८।३)

नारदः पर्वतश्चैव विश्वावसुहहाहुहू । (९।१)

दिव्यतानेषु गायन्तः पर्युपासन्त तं प्रभुम् ॥ (९।२)

तत्र दिव्यानि पुष्पाणि प्रावहत् पवनस्तथा । (१०।१)

आजह्रुर् ऋतवश्चापि सुगन्धीनि पृथक् पृथक् ॥ (१०।२)

तस्मिन् देवसमावाये सर्वभूतसमागमे । (११।१)

दिव्यवादित्रसंघुष्टे दिव्यस्त्रीचारणावृते । (११।२)

इन्द्रः पप्रच्छ देवेशम् अभिवाद्य प्रणम्य च ॥ (११।३)

देवानां भगवन् कस्माल्लोकेशानां पितामह । (१२।१)

उपरिष्टाद् गवां लोक एतद् इच्छामि वेदितुम् ॥ (१२।२)

किं तपो ब्रह्मचर्यं वा गोभिः कृतम् इहेश्वर । (१३।१)

देवानाम् उपरिष्टाद् यद् वसन्त्यरजसः सुखम् ॥ (१३।२)

ततः प्रोवाच तं ब्रह्मा शक्रं बलनिसूदनम् । (१४।१)

अवज्ञातास्त्वया नित्यं गावो बलनिसूदन ॥ (१४।२)

तेन त्वम् आसां माहात्म्यं न वेत्थ शृणु तत् प्रभो । (१५।१)

गवां प्रभावं परमं माहात्म्यं च सुरर्षभ ॥ (१५।२)

यज्ञाङ्गं कथिता गावो यज्ञ एव च वासव । (१६।१)

एताभिश्चाप्यृते यज्ञो न प्रवर्तेत् कथंचन ॥ (१६।२)

धारयन्ति प्रजाश्चैव पयसा हविषा तथा । (१७।१)

एतासां तनयाश्चापि कृषियोगम् उपासते ॥ (१७।२)

जनयन्ति च धान्यानि बीजानि विविधानि च । (१८।१)

ततो यज्ञाः प्रवर्तन्ते हव्यं कव्यं च सर्वशः ॥ (१८।२)

पयो दधि घृतं चैव पुण्याश्चैताः सुराधिप । (१९।१)

वहन्ति विविधान् भारान् क्षुत्तृष्णापरिपीडिताः ॥ (१९।२)

मुनींश्च धारयन्तीह प्रजाश्चैवापि कर्मणा । (२०।१)

वासवाकूटवाहिन्यः कर्मणा सुकृतेन च । (२०।२)

उपरिष्टात् ततो ऽस्माकं वसन्त्येताः सदैव हि ॥ (२०।३)

एतत् ते कारणं शक्र निवासकृतम् अद्य वै । (२१।१)

गवां देवोपरिष्टाद्धि समाख्यातं शतक्रतो ॥ (२१।२)

एता हि वरदत्ताश्च वरदाश्चैव वासव । (२२।१)

सौरभ्यः पुण्यकर्मिण्यः पावनाः शुभलक्षणाः ॥ (२२।२)

यदर्थं गा गताश्चैव सौरभ्यः सुरसत्तम । (२३।१)

तच्च मे शृणु कार्त्स्न्येन वदतो बलसूदन ॥ (२३।२)

पुरा देवयुगे तात दैत्येन्द्रेषु महात्मसु । (२४।१)

त्रींल्लोकान् अनुशासत्सु विष्णौ गर्भत्वम् आगते ॥ (२४।२)

अदित्यास्तप्यमानायास्तपो घोरं सुदुश्चरम् । (२५।१)

पुत्रार्थम् अमरश्रेष्ठ पादेनैकेन नित्यदा ॥ (२५।२)

तां तु दृष्ट्वा महादेवीं तप्यमानां महत् तपः । (२६।१)

दक्षस्य दुहिता देवी सुरभिर् नाम नामतः ॥ (२६।२)

अतप्यत तपो घोरं हृष्टा धर्मपरायणा । (२७।१)

कैलासशिखरे रम्ये देवगन्धर्वसेविते ॥ (२७।२)

व्यतिष्ठद् एकपादेन परमं योगम् आस्थिता । (२८।१)

दश वर्षसहस्राणि दश वर्षशतानि च ॥ (२८।२)

संतप्तास्तपसा तस्या देवाः सर्षिमहोरगाः । (२९।१)

तत्र गत्वा मया सार्धं पर्युपासन्त तां शुभाम् ॥ (२९।२)

अथाहम् अब्रुवं तत्र देवीं तां तपसान्विताम् । (३०।१)

किमर्थं तप्यते देवि तपो घोरम् अनिन्दिते ॥ (३०।२)

प्रीतस्ते ऽहं महाभागे तपसानेन शोभने । (३१।१)

वरयस्व वरं देवि दातास्मीति पुरंदर ॥ (३१।२)

सुरभ्युवाच । (३२।१)

वरेण भगवन्मह्यं कृतं लोकपितामह । (३२।२)

एष एव वरो मे ऽद्य यत् प्रीतो ऽसि ममानघ ॥ (३२।३)

ब्रह्मोवाच । (३३।१)

ताम् एवं ब्रुवतीं देवीं सुरभीं त्रिदशेश्वर । (३३।२)

प्रत्यब्रुवं यद् देवेन्द्र तन्निबोध शचीपते ॥ (३३।३)

अलोभकाम्यया देवि तपसा च शुभेन ते । (३४।१)

प्रसन्नो ऽहं वरं तस्माद् अमरत्वं ददानि ते ॥ (३४।२)

त्रयाणाम् अपि लोकानाम् उपरिष्टान्निवत्स्यसि । (३५।१)

मत्प्रसादाच्च विख्यातो गोलोकः स भविष्यति ॥ (३५।२)

मानुषेषु च कुर्वाणाः प्रजाः कर्म सुतास्तव । (३६।१)

निवत्स्यन्ति महाभागे सर्वा दुहितरश्च ते ॥ (३६।२)

मनसा चिन्तिता भोगास्त्वया वै दिव्यमानुषाः । (३७।१)

यच्च स्वर्गसुखं देवि तत् ते सम्पत्स्यते शुभे ॥ (३७।२)

तस्या लोकाः सहस्राक्ष सर्वकामसमन्विताः । (३८।१)

न तत्र क्रमते मृत्युर् न जरा न च पावकः । (३८।२)

न दैन्यं नाशुभं किंचिद् विद्यते तत्र वासव ॥ (३८।३)

तत्र दिव्यान्यरण्यानि दिव्यानि भवनानि च । (३९।१)

विमानानि च युक्तानि कामगानि च वासव ॥ (३९।२)

व्रतैश्च विविधैः पुण्यैस्तथा तीर्थानुसेवनात् । (४०।१)

तपसा महता चैव सुकृतेन च कर्मणा । (४०।२)

शक्यः समासादयितुं गोलोकः पुष्करेक्षण ॥ (४०।३)

एतत् ते सर्वम् आख्यातं मया शक्रानुपृच्छते । (४१।१)

न ते परिभवः कार्यो गवाम् अरिनिसूदन ॥ (४१।२)

भीष्म उवाच । (४२।१)

एतच्छ्रुत्वा सहस्राक्षः पूजयामास नित्यदा । (४२।२)

गाश्चक्रे बहुमानं च तासु नित्यं युधिष्ठिर ॥ (४२।३)

एतत् ते सर्वम् आख्यातं पावनं च महाद्युते । (४३।१)

पवित्रं परमं चापि गवां माहात्म्यम् उत्तमम् । (४३।२)

कीर्तितं पुरुषव्याघ्र सर्वपापविनाशनम् ॥ (४३।३)

य इदं कथयेन्नित्यं ब्राह्मणेभ्यः समाहितः । (४४।१)

हव्यकव्येषु यज्ञेषु पितृकार्येषु चैव ह । (४४।२)

सार्वकामिकम् अक्षय्यं पितॄंस्तस्योपतिष्ठति ॥ (४४।३)

गोषु भक्तश्च लभते यद् यद् इच्छति मानवः । (४५।१)

स्त्रियो ऽपि भक्ता या गोषु ताश्च कामान् अवाप्नुयुः ॥ (४५।२)

पुत्रार्थी लभते पुत्रं कन्या पतिम् अवाप्नुयात् । (४६।१)

धनार्थी लभते वित्तं धर्मार्थी धर्मम् आप्नुयात् ॥ (४६।२)

विद्यार्थी प्राप्नुयाद् विद्यां सुखार्थी प्राप्नुयात् सुखम् । (४७।१)

न किंचिद् दुर्लभं चैव गवां भक्तस्य भारत ॥ (४७।२)