ब्राह्मण उवाच । (१।१)

अत्राप्युदाहरन्तीमम् इतिहासं पुरातनम् । (१।२)

ब्राह्मणस्य च संवादं जनकस्य च भामिनि ॥ (१।३)

ब्राह्मणं जनको राजा सन्नं कस्मिंश्चिद् आगमे । (२।१)

विषये मे न वस्तव्यम् इति शिष्ट्यर्थम् अब्रवीत् ॥ (२।२)

इत्युक्तः प्रत्युवाचाथ ब्राह्मणो राजसत्तमम् । (३।१)

आचक्ष्व विषयं राजन् यावांस्तव वशे स्थितः ॥ (३।२)

सो ऽन्यस्य विषये राज्ञो वस्तुम् इच्छाम्यहं विभो । (४।१)

वचस्ते कर्तुम् इच्छामि यथाशास्त्रं महीपते ॥ (४।२)

इत्युक्तः स तदा राजा ब्राह्मणेन यशस्विना । (५।१)

मुहुर् उष्णं च निःश्वस्य न स तं प्रत्यभाषत ॥ (५।२)

तम् आसीनं ध्यायमानं राजानम् अमितौजसम् । (६।१)

कश्मलं सहसागच्छद् भानुमन्तम् इव ग्रहः ॥ (६।२)

समाश्वास्य ततो राजा व्यपेते कश्मले तदा । (७।१)

ततो मुहूर्ताद् इव तं ब्राह्मणं वाक्यम् अब्रवीत् ॥ (७।२)

पितृपैतामहे राज्ये वश्ये जनपदे सति । (८।१)

विषयं नाधिगच्छामि विचिन्वन् पृथिवीम् इमाम् ॥ (८।२)

नाध्यगच्छं यदा पृथ्व्यां मिथिला मार्गिता मया । (९।१)

नाध्यगच्छं यदा तस्यां स्वप्रजा मार्गिता मया ॥ (९।२)

नाध्यगच्छं यदा तासु तदा मे कश्मलो ऽभवत् । (१०।१)

ततो मे कश्मलस्यान्ते मतिः पुनर् उपस्थिता ॥ (१०।२)

तया न विषयं मन्ये सर्वो वा विषयो मम । (११।१)

आत्मापि चायं न मम सर्वा वा पृथिवी मम । (११।२)

उष्यतां यावद् उत्साहो भुज्यतां यावद् इष्यते ॥ (११।३)

पितृपैतामहे राज्ये वश्ये जनपदे सति । (१२।१)

ब्रूहि कां बुद्धिम् आस्थाय ममत्वं वर्जितं त्वया ॥ (१२।२)

कां वा बुद्धिं विनिश्चित्य सर्वो वै विषयस्तव । (१३।१)

नावैषि विषयं येन सर्वो वा विषयस्तव ॥ (१३।२)

जनक उवाच । (१४।१)

अन्तवन्त इहारम्भा विदिताः सर्वकर्मसु । (१४।२)

नाध्यगच्छम् अहं यस्मान्ममेदम् इति यद् भवेत् ॥ (१४।३)

कस्येदम् इति कस्य स्वम् इति वेदवचस्तथा । (१५।१)

नाध्यगच्छम् अहं बुद्ध्या ममेदम् इति यद् भवेत् ॥ (१५।२)

एतां बुद्धिं विनिश्चित्य ममत्वं वर्जितं मया । (१६।१)

शृणु बुद्धिं तु यां ज्ञात्वा सर्वत्र विषयो मम ॥ (१६।२)

नाहम् आत्मार्थम् इच्छामि गन्धान् घ्राणगतान् अपि । (१७।१)

तस्मान्मे निर्जिता भूमिर् वशे तिष्ठति नित्यदा ॥ (१७।२)

नाहम् आत्मार्थम् इच्छामि रसान् आस्ये ऽपि वर्ततः । (१८।१)

आपो मे निर्जितास्तस्माद् वशे तिष्ठन्ति नित्यदा ॥ (१८।२)

नाहम् आत्मार्थम् इच्छामि रूपं ज्योतिश्च चक्षुषा । (१९।१)

तस्मान्मे निर्जितं ज्योतिर् वशे तिष्ठति नित्यदा ॥ (१९।२)

नाहम् आत्मार्थम् इच्छामि स्पर्शांस्त्वचि गताश्च ये । (२०।१)

तस्मान्मे निर्जितो वायुर् वशे तिष्ठति नित्यदा ॥ (२०।२)

नाहम् आत्मार्थम् इच्छामि शब्दाञ् श्रोत्रगतान् अपि । (२१।१)

तस्मान्मे निर्जिताः शब्दा वशे तिष्ठन्ति नित्यदा ॥ (२१।२)

नाहम् आत्मार्थम् इच्छामि मनो नित्यं मनोऽन्तरे । (२२।१)

मनो मे निर्जितं तस्माद् वशे तिष्ठति नित्यदा ॥ (२२।२)

देवेभ्यश्च पितृभ्यश्च भूतेभ्यो ऽतिथिभिः सह । (२३।१)

इत्यर्थं सर्व एवेमे समारम्भा भवन्ति वै ॥ (२३।२)

ततः प्रहस्य जनकं ब्राह्मणः पुनर् अब्रवीत् । (२४।१)

त्वज्जिज्ञासार्थम् अद्येह विद्धि मां धर्मम् आगतम् ॥ (२४।२)

त्वम् अस्य ब्रह्मनाभस्य बुद्ध्यारस्यानिवर्तिनः । (२५।१)

सत्त्वनेमिनिरुद्धस्य चक्रस्यैकः प्रवर्तकः ॥ (२५।२)